I SA/Wa 926/17

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. G. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji skarżący M. G. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca wskazał we wniosku, że prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawca zamieszkuje w domu o pow. [...] m² i posiada nieużytkowany grunt rolny o pow. [...] ha ([...]). Z wniosku jednocześnie wynika, że skarżący utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł, ponosząc stałe wydatki na utrzymanie w kwocie [...] zł, a więc równej uzyskiwanym dochodom. Skarżący podał, że w związku z należącą do niego nieruchomością prowadzi wiele postępowań sądowych, których sygnatury szczegółowo wymienił. Powyższe powoduje, że przy ograniczonych dochodach jest zmuszony swoje konieczne wydatki znacznie ograniczyć. Zarządzeniem z dnia 4 lipca 2017 r. wnioskodawca został zobowiązany w związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało uznane za niewystarczające do oceny jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem niewykazania przesłanek przyznania prawa pomocy, poprzez przedstawienie wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także oświadczenia, czy i kiedy zostało wnioskodawcy wypłacone odszkodowanie na kwotę [...] zł za wywłaszczenie należącej do niego nieruchomości. W piśmie z dnia [...] lipca 2017 r. M. G. oświadczył, że ww. odszkodowanie nie zostało mu wypłacone, co potwierdza przekazane w załączeniu pismo Zastępcy Dyrektora [...] z dnia [...] lipca 2017 r. Skarżący załączył również wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez G. Bank S.A. (nr rachunku: [...]) wraz z historią dokonanych na nim operacji pomiędzy [...] kwietnia a [...] czerwca 2017 r. (saldo początkowe – [...] zł; saldo końcowe – [...] zł). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Mając na uwadze, że instytucja prawa pomocy jest formą wsparcia finansowego strony przez Państwo poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, ustawodawca przewidział, że formułowane przez zainteresowanego w odwołaniu do przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. oświadczenie o własnej (trudnej) sytuacji materialnej nie ma charakteru wiążącego, ale może być nie tylko ocenione, ale również weryfikowane. Środkiem prawnym służącym temu celowi jest między innymi instrument przewidziany w art. 255 p.p.s.a. polegający na wezwaniu strony w przypadku, gdy jej oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz jej stanu rodzinnego do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy jednocześnie zauważyć, że w orzecznictwie sądowym kierunek wykładni nadawanej powołanemu art. 255 p.p.s.a. wskazuje na to, że jakiekolwiek zaniedbanie strony w odniesieniu do obowiązków nałożonych na nią ww. wezwaniem w sposób bezpośredni rzutuje na ocenę wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Niespełnienie omawianego obowiązku procesowego poprzez odstąpienie od przedstawienia jakichkolwiek wyjaśnień albo przedstawienie ich w sposób niepełny i wybiórczy uniemożliwia ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej zainteresowanego, co powoduje, że strona powinna liczyć się z tym, iż sąd nie będzie mógł uwzględnić jej wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. I OZ 286/16; postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2013 r. sygn. I OZ 1083/13; postanowienie NSA z dnia 28 maja 2013 r. sygn. II OZ 400/13). W rozpoznawanej sprawie ocena spełnienia przez skarżącego obowiązku, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. wymaga zwrócenia uwagi na dwie kwestie. Pierwsza ma związek z uznaniem, że skarżący, przedstawiając wyciąg z prowadzonego rachunku bankowego nr [...] wraz z listą dokonanych na nim operacji, w rzeczywistości nie wywiązał się ciążącego na nim zobowiązania. Opis poszczególnych operacji dokonanych w dniach [...] kwietnia 2017 r., [...] maja 2017 r. i w dniu [...] czerwca 2017 r. wskazuje bowiem na zlecenie przez wnioskodawcę przelewów wewnętrznych pomiędzy podanym wyżej rachunkiem a innym rachunkiem (nr [...]). Z opisu wynika, że odbiorcą tych przelewów był M. G. (zam. ul. [...], S.), co nakazuje przyjąć, że skarżący jest posiadaczem również tego rachunku bankowego, którego posiadanie, wbrew treści zarządzenia z dnia 4 lipca 2017 r., jednak zataił. Tego rodzaju zaniechanie, niezależnie od kwestii tego, jaką ilość środków finansowych na podanym rachunku bankowym skarżący przechowuje, ma charakter działania nierzetelnego, obliczonego na przedstawienie organowi sądowemu fragmentarycznych informacji, mających uprawdopodobnić wyłącznie złą sytuację materialną wnioskodawcy, które – z podanych wcześniej powodów - nie może spotkać się z akceptacją. Stosowany przez skarżącego mechanizm opierający się na wykonaniu przelewu wychodzącego, następującym niezwłocznie po zaksięgowaniu przelewu przychodzącego (ze świadczeniem ZUS), co prawda potwierdza wcześniej formułowane we wniosku ogólnie stanowisko, że na wskazanym przez wnioskodawcę rachunku brak jest środków, które mogłyby zostać wykorzystane do uiszczenia kosztów niniejszego postępowania, niemniej w żaden sposób nie dowodzi, że sytuacja majątkowa skarżącego powinna zostać oceniona wyłącznie przez pryzmat tejże okoliczności. Skarżący, przedstawiając informacje odnośnie do posiadanych rachunków bankowych w sposób wybiórczy, powinien liczyć się zatem z tym, że jego wniosek nie będzie mógł zostać uwzględniony na podstawie danych niepełnych. Drugie zagadnienie ma związek z treścią przedłożonego pisma Zastępcy Dyrektora [...] z dnia [...] lipca 2017 r. Skarżący uznaje, że potwierdzony w tym piśmie brak wypłaty mu odszkodowania dowodzi, iż nie posiada środków wystarczających do pokrycia we własnym zakresie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Tego rodzaju wniosek nie znajduje jednak uzasadnienia, uwzględniając, że w ww. piśmie skarżący został poinformowany o tym, iż z uwagi na uprawomocnienie się wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 listopada 2016 r. sygn. IV SA/Wa 3860/15, oddalającego jego skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości oraz ustalenia odszkodowania, skarżący zobowiązany jest wskazać do dnia [...] lipca 2017 r. numer rachunku bankowego, na który kwota odszkodowania powinna zostać przelana. W przypadku braku takiego działania odszkodowanie zostanie wypłacone przekazem pocztowym na adres zamieszkania, a w sytuacji odmowy jego przyjęcia odszkodowanie zostanie wpłacone do depozytu sądowego zgodnie z art. 133 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 214 ze zm.). Wbrew odmiennej ocenie skarżącego, powyższa sprawa sądowoadministracyjna została prawomocnie zakończona, wobec czego w aktualnym stanie prawnym, uwzględniającym powagę rzeczy osądzonej nie ma podstaw, by ustalonemu odszkodowaniu w kwocie [...] zł przypisywać charakter sporny i by nie mogło ono stanowić źródła pokrycia wydatków, do których uiszczenia skarżący jest zobowiązany. Nie może w tym zakresie budzić wątpliwości, że sam odbiór ustalonego odszkodowania i jego forma uzależniona jest od woli strony, niemniej w niniejszym postępowaniu fakt dysponowania przez skarżącego powyższymi środkami nie mógł zostać pominięty. W orzecznictwie sądowym wskazuje się bowiem, że sytuacja, w której wnioskodawcy przysługują określone należności, a wnioskodawca z własnego wyboru rezygnuje z ich pobierania nie może być traktowana na równi z sytuacją osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu (por. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. I OZ 1643/15; postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. I OZ 1503/15). W tych warunkach, uznając, że rozpatrywany wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.