I SA/Wa 960/16

Starszy Referendarz Sądowy Aneta Wirkowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Stowarzyszenie [...], wnioskiem z dnia [...] lipca 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpiło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej oraz że środki ze składek członkowskich oscylują około kwoty [...] rocznie, co pozwala jedynie na opłacenie podstawowych kosztów prowadzenia Stowarzyszenia. Działalność Stowarzyszenia opiera się o prace wykonywane społecznie. Wnioskodawca zaznaczył, że nie posiada środków pieniężnych na rachunku bankowym, zaś stan środków w kasie to kwota [...]. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych określono na kwotę [...], podobnie jak wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 28 lipca 2016 r. nadesłano dodatkowe dokumenty i oświadczenia dotyczące sytuacji majątkowej strony, w których zaznaczono m.in. że wnioskodawca nie gromadzi i nie pozyskuje w chwili obecnej żadnych środków finansowych. Członkowie Stowarzyszenia działają społecznie, a wydatki pokrywane są ze składek członkowskich zbieranych do końca roku. Stowarzyszenie nie posiada własnej siedziby, zaś pełną realizację zadań statutowych i pozyskiwanie na nie środków podejmie, gdy powstanie możliwość odzyskania działki, o której mowa we wcześniejszych wnioskach. Stowarzyszenie wskazało ponadto, że posiada zorganizowaną w 2014 r. bazę rowerową składającą się z 12 rowerów i wiaty, na którą środki pozyskane zostały z Fundacji [...]. Baza zabezpieczona jest wekslami in blanco podpisanymi przez członków Zarządu. Wartość bazy to kwota [...]. Rowery wypożyczane są natomiast nieodpłatnie celem poszerzenia oferty turystycznej. Stowarzyszenie zaznaczyło również, że nie otrzymuje jakichkolwiek dotacji i nie posiada innych źródeł finansowania. Z nadesłanej uchwały nr [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. wynika natomiast, że wysokość rocznej składki członkowskiej ustalono na kwotę [...], a dla mieszkańców [...] mieszkających we wspólnym gospodarstwie domowym na kwotę [...] od osoby. Z załączonej listy wpłat członkowskich Stowarzyszenia za rok 2016 wynika, że spośród [...] osób składki wpłacone zostały przez [...] osób. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze z zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2). Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy wnoszący sprawę do sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że ubiegając się o przyznanie prawa pomocy osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że Stowarzyszenie [...] nie wykazało, iż znajduje się w sytuacji majątkowej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć trzeba, że z nadesłanych dokumentów wynika, iż Stowarzyszenie jest tzw. "stowarzyszeniem rejestrowym", które posiada osobowość prawną. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 ze zm.) majątek takiego stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 1 ustawy). Ponadto stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34 ustawy). Powołana ustawa określa zatem szeroki zakres źródeł, z których tego rodzaju podmiot może czerpać dochody i nie budzi wątpliwości, że jego członkowie powinni zadbać o wykorzystanie tych możliwości celem zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie swojej działalności społecznej, w tym udział w postępowaniach sądowych. Podkreślić należy, że wskazane wyżej regulacje mają odzwierciedlenie w zapisach Statutu Stowarzyszenia [...]. Zgodnie z § 32 Statutu na majątek Stowarzyszenia składają się nieruchomości, ruchomości oraz fundusze. Źródłami powstania majątku są natomiast m.in. składki członkowskie, darowizny, zapisy, spadki, środki pochodzące w ofiarności prywatnej, zbiórki publiczne, wpływy z działalności statutowej, dochody z własnej działalności, z majątku, z kapitału, dochody z nieruchomości i ruchomości będących własnością lub w użytkowaniu, dotacje, subwencje, kontrakty, środki z funduszy publicznych, granty, zlecenia usług oraz dochody z działalności gospodarczej. Z § 12 Statutu wynika, że Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, której zakres określony został bardzo szeroko (§ 33 Statutu), a dochód z działalności służy realizacji celów Stowarzyszenia. Z powyższego wynika zatem, że wnioskodawca ma szereg możliwości uzyskania środków na prowadzenie swojej działalności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy - zgodnie z art. 2 ust. 1 Prawa o stowarzyszeniach - nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić działalności gospodarczej i to przynoszącej zyski. W tej sytuacji nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja niewykorzystując dostępnych możliwości sama pozbawia się ich zdobycia, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej (postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 480/11). W orzecznictwie wskazuje się również, że chociaż stowarzyszenie jest organizacją non profit, to nie zwalnia to automatycznie danego stowarzyszenia od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność, chociażby w drodze pobierania obowiązkowych składek członkowskich, pozyskiwania darowizn czy prowadzenia działalności gospodarczej (postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 76/12). W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło działania w celu zgromadzenia, innych niż składki członkowskie, środków finansowych na realizację swojej działalności, w tym na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Tym samym stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy prawnej. Przyznanie takiej pomocy oznaczałoby przerzucenie ciężaru funkcjonowania strony skarżącej na Państwo, a tym samym stanowiłoby zaprzeczenie zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.