II SA/Wa 1032/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.) Stanisław Marek Pietras Protokolant asystent sędziego Małgorzata Kędzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2011 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz B.L. kwotę 80 (osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku L. L. z dnia 13 listopada 2007 r. o przyznanie małoletniemu synowi B. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu na podstawie art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), decyzjami z dnia [...] stycznia 2008 r. oraz z dnia [...] marca 2008 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzje te stały się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 3 września 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 667/08 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2008 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. przyznano w drodze wyjątku rentę rodzinną dla B. L. do [...] czerwca 2010 r. pod warunkiem kontynuowania nauki w systemie dziennym. Jednocześnie wskazano, że prawo do renty rodzinnej powstaje od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję. Skarżąca odwołała się od tej decyzji, kwestionując datę od jakiej przyznano świadczenie. Obarczając organ winą za opóźnienie domagała się przyznania świadczenia od dnia złożenia wniosku czyli wyrównania przyznanego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2009 r. sygn. akt. II SA/Wa 347/09 oddalił powyższą skargę. W wyniku skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 1481/09 uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż przepis art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w żaden sposób nie różnicuje poszczególnych świadczeń wymienionych w ustawie, jednolicie ustalając moment powstania prawa do ich uzyskania. Potwierdza to również systematyka przepisów cytowanej ustawy, która w żaden sposób nie wyłącza świadczeń określonych w dziale VI ustawy (świadczenia przyznawane w szczególnym trybie) poza nawias zasad ustalania świadczeń określonych w dziale VIII ustawy. W odniesieniu do świadczeń w drodze wyjątku znajdzie zastosowanie art. 100 ust. 1 ustawy, a w konsekwencji również art. 129 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej niż od miesiąca w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie podstawowe znaczenie będzie miało określenie momentu w którym małoletni syn skarżącej zaczął spełniać warunki do uzyskania świadczenia oraz moment złożenia wniosku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji pominął w ocenie stanu prawnego, czy rzeczywiście przepisy cytowanej ustawy uzależniają moment przyznania świadczenia od charakteru decyzji je przyznającej. Fakt, że decyzja ma charakter prawotwórczy nie oznacza, że stan ten musi powstać z dniem wydania decyzji. Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 1932/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. w części określającej datę powstania prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku, natomiast w pozostałej części oddalił skargę. Następnie organ w dniu [...] czerwca 2010 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. W uzasadnieniu podał, że decyzje podejmowane przez Prezesa ZUS na podstawie art. 83 ww. ustawy są uznaniowe i mają charakter decyzji konstytutywnych dlatego też prawo do świadczenia w drodze wyjątku powstaje z dniem podjęcia decyzji przez Prezesa ZUS o przyznaniu świadczenia. Na skutek skargi na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 1362/10 stwierdził jej nieważność ustalając, że B. L. na rzecz którego została przyznana renta rodzinna w drodze wyjątku, w dniu [...] kwietnia 2010 r. stał się pełnoletni co automatycznie spowodowało ustanie przedstawicielstwa ustawowego jego matki. Po otrzymaniu prawomocnego wyroku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r., tym razem kierując ją do B. L.. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ stwierdził, że decyzje podejmowane przez Prezesa ZUS na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych są decyzjami uznaniowymi i mają charakter decyzji konstytutywnych. Decyzje konstytutywne tworzą, znoszą lub zmieniają skutki prawne dopiero od chwili ich wydania. Natomiast zgodnie z art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Jednak w odniesieniu do świadczeń przyznawanych w trybie art. 83 ww. ustawy nie stosuje się przepisów regulujących przyznanie prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Dzieje się tak dlatego, że koniecznym warunkiem do powstania prawa do świadczenia w drodze wyjątku jest podjęcie przez Prezesa ZUS decyzji o przyznaniu świadczenia. Decyzja w sprawie świadczenia w drodze wyjątku podejmowana jest na podstawie i po dokonaniu oceny stanu faktycznego stwierdzonego w dniu jej wydania. Nie można zatem zdaniem organu uznać, że spełnienie warunków do świadczenia w drodze wyjątku następuje od daty złożenia wniosku lub przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenie. Prawo do świadczenia w drodze wyjątku powstaje z chwilą wydania przez Prezesa ZUS decyzji przyznającej świadczenie. W dniu 20 kwietnia 2011 r. (data stempla pocztowego) B. L. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Uzasadniając skargę stwierdził, że Prezes ZUS niezasadnie różnicuje pozycję osób ubiegających się o rentę w drodze wyjątku od sytuacji osób pobierających inne świadczenia z tej samej ustawy. Skarżący wyjaśnił, że może dojść do sytuacji w której od chwili złożenia wniosku o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku do chwili jej ostatecznego przyznania upłynie tak długi okres, że pomimo iż osoba ubiegająca się o te świadczenie spełnia w chwili złożenia wniosku warunki do jego uzyskania to na dzień wydania decyzji, nie będzie ich już spełniała i de facto świadczenia tego nie uzyska. Ponadto skarżący zaznaczył, że interpretacja prawa wyrażona przez Prezesa ZUS jest rażąco niesprawiedliwa. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie choć z innych względów niż w niej wskazano. W rozpoznawanej sprawie zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r. zostały wydane z upoważnienia Prezesa ZUS przez Wicedyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych E. N. Sprawy świadczeń w drodze wyjątku, przyznawanych na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, należą do wyłącznej kompetencji Prezesa ZUS. Jednak decyzje w tym zakresie mogą być wydawane z upoważnienia Prezesa ZUS na podstawie art. 268a kpa, a także na podstawie § 2 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 28, poz. 164). Przepisy te dopuszczają możliwość upoważnienia przez organ administracji publicznej pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu. Na podstawie art. 127 § 3 kpa do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy uznać należy za rodzaj odwołania zmierzający do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego też wnioskodawca powinien być objęty zbliżonym do obowiązującego w postępowaniu odwoławczym, standardem ochrony jego interesów i uprawnień, do których należy obiektywizm i bezstronność. Stąd też przy dwukrotnym rozpoznawaniu tej samej sprawy, należy dążyć do tego aby sprawa rozpatrywana była przez inny skład osobowy (patrz: wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt I OSK 781/10). W sytuacji ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 kpa) należy koniecznie ocenić, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 kpa. Mianem pracownika określić należy osobę zatrudnioną w urzędzie organu na podstawie stosunku pracy umocowaną do wydawania decyzji z upoważnieniem indywidualnym bądź na mocy przepisów prawa. Wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu obejmuje samo wydanie decyzji, jak też podejmowanie czynności procesowych, mających lub mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 kpa jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu jest okoliczność, że brał on udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Celem takiej regulacji było uniknięcie sytuacji, gdy treść zaskarżonej decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowana wcześniejszym stanowiskiem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz podejmował czynności procesowe ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Usprawiedliwione są zatem nasuwające się wątpliwości co do jego bezstronności oraz obiektywizmu (patrz: wyrok NSA z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1164/10). Stosownie do treści przepisu art. 145 § 1 pkt 3 kpa przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego jest wydanie decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 17 kpa. Tym samym, w ocenie Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając w trybie przepisu art. 127 § 3 kpa wniosek strony skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 24 § 1 pkt 5 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa, polegającego na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która wydała decyzję bezpośrednio ją poprzedzającą. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 powołanej ustawy. ----------------------- 1