II SA/Wa 11/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), , Protokolant specjalista Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały, 2. zasądza od Zarządu Dzielnicy [...] na rzecz skarżącego M. S. kwotę 300 (słownie: trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. M. S. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Nr [...] Zarządu Dzielnicy [...] (dalej, także, jako: Zarząd lub organ) z dnia [...] października 2024 r., którą skarżący nie został zakwalifikowany do udzielenia pomocy mieszkaniowej. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały podniesiono, że po analizie złożonego w dniu [...] lipca 2024 r. przez skarżącego wniosku o pomoc mieszkaniową, Zarząd Dzielnicy [...] postanowił odmówić zakwalifikowania wnioskującego do udzielenia pomocy mieszkaniowej. Zdaniem organu potwierdza to poniższy opis stanu faktycznego: 1. Struktura gospodarstwa domowego oraz sytuacja dochodowa i majątkowa gospodarstwa domowego: M. S., wnioskodawca (34 lata), kawaler; 2. Struktura i metraż lokalu, z którego ubiegają się wnioskodawcy: zainteresowany wraz z matką zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w [...]. Mieszkanie jest własnością dziadka. Lokal należy do zasobu Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". W lokalu znajdują się 3 pokoje, kuchnia, przedpokój, łazienka oraz WC. Powierzchnia mieszkalna lokalu wynosi 41,90 m2 a użytkowa 60,20 m2; organ podał, że w świetle § 7 ust. 1 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r. poz. 14836, z 2020 r. poz. 5791 i z 2021 r. poz. 5586 oraz z 2022 r. poz. 3530 i poz. 4666 oraz z 2023 r. poz. 6855 i 12734), dalej, jako: uchwała z 5 grudnia 2019 r., przez warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawców do ich poprawy uznaje się sytuację, w której dla dwóch osób zamieszkujących w lokalu powierzchnia mieszkalna nie powinna przekraczać 14 m2 oraz § 32 ust. 1 pkt 6 wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową należy poddać szczegółowej analizie uwzględniającej: warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkania oraz warunki mieszkaniowe wstępnych, zstępnych, współmałżonka . wnioskodawcy lub osoby pozostającej we wspólnym pożyciu i możliwość zamieszkania wnioskodawcy w tych lokalach; 3. Dodatkowe informacje uzyskane w toku sprawy: skarżący utrzymuje się z zasiłku OPS oraz zasiłku pielęgnacyjnego, w czerwcu 2024 r. złożył wniosek o rentę socjalną, skarżący posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności; skarżący nie posiada żadnego majątku; negatywna opinia Komisji Mieszkaniowej w Dzielnicy [...] z [...] września 2024 r. Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżanej uchwały oraz obowiązanie Zarządu do ponownego rozpatrzenia wniosku z uwzględnieniem opinii OPS oraz szczególnych okoliczności sytuacji zdrowotnej i mieszkaniowej skarżącego. Skarżący podniósł, że zaskarżona uchwała jest niesłuszna i podjęta z naruszeniem prawa, a także z pominięciem istotnych okoliczności faktycznych oraz nienależycie uzasadniona. Skarżący wyjaśnił, że uchwała została podjęta bez uwzględnienia opinii Ośrodka Pomocy Społecznej, która jest kluczowa przy ocenie sytuacji życiowej i materialnej skarżącego. Taka opinia mogłaby dostarczyć Zarządowi informacji potwierdzających trudną sytuację zdrowotną, materialną oraz mieszkaniową, co mogłoby wpłynąć na zmianę decyzji. Brak tej opinii wskazuje na niepełność postępowania dowodowego i narusza zasadę pogłębionej analizy sytuacji skarżącego. Skarżący wskazał również, iż nie posiada żadnych praw do lokalu, w którym mieszka, co oznacza, że nie może swobodnie decydować o swoim miejscu zamieszkania ani zapewnić sobie samodzielnego lokalu. Sytuacja skomplikowała się tym bardziej, gdy dziadek oświadczył skarżącemu o zamiarze zbycia zajmowanego przez lokalu i przeprowadzeniu się w inną część Polski bądź za granicę (kopia oświadczenia w załączeniu). W świetle § 7 ust. 1 uchwały z 5 grudnia 2019 r., sytuacja skarżącego powinna być uznana za kwalifikującą skarżącego do uzyskania pomocy mieszkaniowej, gdyż brak uprawnień do lokalu oraz jego współdzielenie z innymi osobami wskazuje na niestabilność sytuacji mieszkaniowej. W ocenie skarżącego nie uwzględniono jego szczególnej sytuacji wynikającej z przedstawionych przyczyn oraz niepełnosprawności (§ 5 ust. 1 uchwały), a także krytycznej sytuacji materialnej. Skarżący odwołał się do zasad równego traktowania i obowiązku wspierania osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej (art. 2 i art. 32 Konstytucji RP). Skarżący zwrócił nadto uwagę, że z uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie wynika powód niezakwalifikowania skarżącego do udzielenia pomocy mieszkaniowej. Uzasadnienie zawiera jedynie opis stanu faktycznego. Tymczasem organ winien dogłębnie sprawę rozpatrzyć i należycie umotywować, wytłumaczyć wnioskodawcy powody negatywnego rozpatrzenia wniosku. Przesłanka "warunki zamieszkiwania" nie może oznaczać jedynie nakazu uwzględnienia przy ocenie jej występowania metrażu powierzchni mieszkaniowej, co wyłącznie wyartykułował organ w uzasadnieniu uchwały, ale również uwarunkowania osobiste, rodzinne, społeczne, zdrowotne. Kwestie te nie zostały przez organ wyjaśnione. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Zarząd wyjaśnił, że odmówił zakwalifikowania skarżącego do udzielenia pomocy mieszkaniowej z uwagi na przekroczenie tzw. kryterium metrażowego określonego w § 7 ust. 1 uchwały z 5 grudnia 2019 r. tj. warunków zamieszkiwania kwalifikujących wnioskodawcę do ich poprawy oraz możliwość zamieszkania wnioskodawcy w lokalu należącym do wstępnego (dziadka) zgodnie z § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały. Organ wskazał dalej, że skarżący kwestionuje podstawę odmowy udzielania pomocy mieszkaniowej wynikającej z uchwały z 5 grudnia 2019 r. z uwagi na brak uwzględnienia opinii OPS. Z uwagi na niespełnione kryteria odstąpiono jednak od wystąpienia do OPSu na podstawie z § 32 ust. 9 ww. uchwały. Ponadto pomimo dwóch prób przeprowadzenia wizji pracownicy nie zastali skarżącego w lokalu. Zarząd wyjaśnił również, że skarżący uważa, że nie posiada prawa do lokalu w którym zamieszkuje, jednakże z oświadczenia z dnia [...] sierpnia 2024 r. wynika, że właściciel lokalu (dziadek skarżącego) wyraził zgodę za zamieszkiwanie wnuka z matką oraz zameldował ich w lokalu. Potwierdza to załącznik nr 4, na którym osobami zgłoszonymi do zamieszkiwania w lokalu są skarżący z matką. Zgodnie z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice oraz dzieci powinni wspierać się wzajemnie. Poprzez wzajemne wsparcie w art. 87 rozumie się pomoc materialną (w tym też pomoc w zapewnieniu potrzeb mieszkaniowych), psychiczne wsparcie w chorobie, kalectwie, pomoc w podejmowaniu ważnych decyzji lub załatwianiu spraw życiowych oraz pomoc fizyczna przy wykonywaniu różnych czynności życiowych. Skarżący uważa również, iż przy podjęciu uchwały nie uwzględniono jego szczególnej sytuacji wynikającej z sytuacji zdrowotnej (niepełnosprawność umiarkowana) oraz materialnej. Zarzuca, że Zarząd zaniechał wnikliwego rozpatrzenia i wyjaśnienia sprawy. W ocenie organu argumenty podniesione w skardze nie podważają prawidłowości zaskarżonej uchwały i nie uzasadniają jej zmiany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Oceniając dopuszczalność skargi na uchwałę Nr [...] Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] października 2024 r. wskazać należy, że podstawę prawną jej wydania stanowiły m.in. przepisy uchwały nr XXIII/669/2019 Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r., która - jako prawo miejscowe - określa zasady, na jakich są wynajmowane mieszkańcom Warszawy lokale znajdujące się w dyspozycji Miasta. Spełnienie przez osobę wnioskującą o pomoc mieszkaniową określonych w tej uchwale wymagań prowadzi do umieszczenia jej kandydatury na liście osób oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego. W takiej sytuacji przedmiotem uchwały organu wykonawczego jednostki samorządu gminnego (jej jednostki pomocniczej) jest zakwalifikowanie i umieszczenie osoby ubiegającej się o najem lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy na liście osób oczekujących na najem lokalu. Uchwała ta, nie będąca decyzją administracyjną, a aktem organu jednostki samorządu terytorialnego, innym niż akt prawa miejscowego, jest aktem z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a.) i kończy pierwszy etap postępowania, obowiązującego przy udzielaniu pomocy mieszkaniowej przez gminę. Działanie organu wykonawczego jednostki samorządowej (w tym wypadku zarządu dzielnicy), nie stanowi więc oferty zawarcia umowy najmu ani negocjacji i nie ma charakteru cywilnoprawnego, a ma charakter administracyjnoprawny. Uchwała taka rozstrzyga bowiem o tym, czy określonej osobie może być udzielona pomoc w zakresie zaspokojenia jej potrzeb lokalowych z wykorzystaniem lokali znajdujących się w mieszkaniowym zasobie gminy. Dopiero po skierowaniu przez zarząd dzielnicy do zawarcia umowy najmu lokalu, następuje drugi etap postępowania, w którym osoba wnioskująca zawiera z zarządcą nieruchomości umowę najmu konkretnego lokalu. Ten etap, którego zakończeniem jest zawarcie umowy, ma już charakter cywilnoprawny. Zaskarżona w niniejszej sprawie uchwała o odmowie zakwalifikowania skarżącego do udzielenia pomocy mieszkaniowej z zasobu m. st. Warszawy rozstrzyga kwestię możliwości udzielenia pomocy w zakresie zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych z wykorzystaniem lokali znajdujących się w mieszkaniowym zasobie gminy. Uchwała ta podlega zatem kognicji sądu administracyjnego. Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej uchwały przypomnieć trzeba, że jej podstawę prawną stanowiły przepisy uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy. Uchwała ta wydana została na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725, ze zm., dalej: ustawa o ochronie praw lokatorów). Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy tworzenie warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej należy do zadań własnych gminy. W celu realizacji zadań, o których mowa w art. 4 ustawy, gmina może tworzyć i posiadać zasób mieszkaniowy (art. 20 ust. 1 ustawy). Ustawa nie określa materialnoprawnych przesłanek zakwalifikowania do kategorii osób oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego z zasobów mieszkaniowych gminy, pozostawiając na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy radzie gminy kompetencję do ustalenia zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy. Z art. 21 ust. 3 pkt 5 ww. ustawy wynika, że zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy powinny określać́ tryb rozpatrywania i załatwiania wniosków o najem lokali zawierany na czas nieoznaczony i o najem lokali socjalnych oraz sposób poddania tych spraw kontroli społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2017 r, wydanym w sprawie sygn. akt I OSK 2151/16 wyraźnie wskazał, że z przepisów uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r., a także z art. 21 ust. 3 pkt 5 ustawy o ochronie praw lokatorów oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, niewątpliwie wynika obowiązek, w sprawach rozpatrywania i załatwiania wniosków o zawarcie umowy najmu i zamianę lokalu należącego do mieszkaniowego zasobu gminy, podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W trakcie postępowania organy powinny także działać́ praworządnie oraz uwzględniać́ interes społeczny i słuszny interes wnioskodawcy. W tym kontekście, pamiętając, że zaskarżona uchwała ma charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, można mówić o obowiązku stosowania standardów odpowiadających standardom wyznaczonym przez zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także art. 7 K.p.a. W ocenie Sądu powyższe stanowisko należy odnieść również do spraw rozstrzyganych przez Zarządy Dzielnic v na podstawie aktualnie obowiązujących regulacji prawnych zawartych w uchwale nr XXIII/669/2019 Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. Mając powyższe na względzie, uznać należy, że obowiązkiem Zarządu Dzielnicy [...] wydającego zaskarżoną uchwałę z dnia [...] lutego 2023 r., było zatem podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Przy czym, wskazać należy, iż czynnościami niezbędnymi są czynności odnoszące się do okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego. Oczywistym jest też to, że efekt powyższych działań organu powinien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu uchwały. Uzasadnienie winno prezentować zarówno stanowisko organu odnośnie do ustaleń faktycznych, jak też jego wnioski wysnute z analizy faktów przez pryzmat stosownego przepisu prawa materialnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2567/20). Zdaniem Sądu, organ w niniejszej sprawie nie wypełnił należycie powyższych obowiązków. Zaskarżona uchwała została zatem podjęta z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika bowiem jedynie to, że organ postanowił odmówić zakwalifikowania skarżącego do udzielenia pomocy mieszkaniowej, co potwierdza przedstawiony opis stanu faktycznego. Z uzasadnienia uchwały z dnia [...] października 2024 r. nie wynika jakakolwiek argumentacja, jakakolwiek analiza stanu faktycznego i przede wszystkim brak wyjaśnienia skarżącemu dlaczego ustalony stan faktyczny nie pozwala do wydanie w stosunku do niego pozytywnego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie uchwały niejako przerzuca na adresata (czytelnika) obowiązek wysnucia określonych wniosków z przedstawionych okoliczności faktycznych. Tak skonstruowana uchwała i jej uzasadnienie nie poddaje się kontroli instancyjnej. Organ nie wyjaśnił kwestii związanych z sytuacją materialną i zdrowotną skarżącego, a w szczególności jak wpływa to na możliwość udzielenia wnioskowanej pomocy mieszkaniowej (także przez pryzmat § 7 ust. 4 uchwały z dnia 5 grudnia 2019 r.). Próżno szukać w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały choćby jednego zdania wskazującego na powód negatywnego rozpoznania wniosku skarżącego. Organ dopiero w odpowiedzi na skargę wskazuje wprost, że powodem odmowy udzielania pomocy było przekroczenie tzw. kryterium metrażowego określonego w § 7 ust. 1 uchwały z 5 grudnia 2019 r. oraz możliwość zamieszkania wnioskodawcy w lokalu należącym do wstępnego (dziadka). Dopiero w odpowiedzi na skargę organ częściowo rozwija i uzupełnia swoją argumentację. Nie może to jednak, w ocenie Sądu, konwalidować błędów zaskarżonej uchwały. Z tych powodów, Sąd stwierdził, że zaskarżona uchwała nie może ostać się w obrocie prawnym. Z tego względu Sąd stwierdził jej nieważność. Końcowo wskazać trzeba, że nie można pominąć, że w tego typu sprawach chodzi o podstawowe prawo obywatela do posiadania przysłowiowego dachu nad głową. Dlatego też sprawy te – tak istotne dla obywateli – winny być rozpoznawane wnikliwie, a wynik oceny organu winien być zaprezentowany stronie w sposób najpełniejszy, zrozumiały i przekonywujący. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie 147 § 1 P.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. Na wysokość zasądzonych kosztów składa się wpis od skargi w kwocie 300 zł. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną dokonaną przez Sąd w niniejszym wyroku, a ponownie wydane rozstrzygnięcie uzasadni w sposób odpowiadający prawu.