II SA/Wa 1108/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędziowie WSA Joanna Kube, Andrzej Góraj, Protokolant specjalista Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi małoletniej P. P. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. znak sprawy: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] lutego 2018 r. znak: [...], którą odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej córki P. P. po ojcu K. P. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, z późn. zm.), zgodnie z którym przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Analizując sprawę organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że dochód rodziny A. P. stanowi jej dochód i jej męża, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości ok. 1981 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie ok. 2745 zł oraz dodatek na podatek od nieruchomości w kwocie ok. 435 zł. Dochód przypadający na jednego członka czteroosobowej rodziny w kwocie ok. 1290 zł nie pozwala stwierdzić, że córka P. pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Organ podkreślił, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2018 r. wynosi 1029,80 zł brutto (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.11.2012 r., sygnatura I OSK 2248/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8.06.2017 r., sygnatura II SA/Wa 1851/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ zauważył, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 lutego 2017 r., sygnatura II SA/Wa 1625/16, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W związku z powyższym, po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej organ uznał, że nie może przyznać renty rodzinnej w drodze wyjątku dla córki P. P. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi A. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której kwestionując jej zasadność nie zgodziła się z twierdzeniem Prezesem ZUS-u, że dochód który przypada na jednego członka czteroosobowej rodziny w kwocie 1290zł jest wystarczający tym bardziej, że mieszka w na terytorium Wielkiej Brytanii, a zasiłki jakie otrzymują tj. dodatek z tyt. prowadzenia działalności gospodarczej (dla osób mało zarabiających) oraz dodatek mieszkaniowy świadczy o tym, że jest to pomoc dla osób którym dochody nie wystarczają do normalnego funkcjonowania. Skarżąca zakwestionowała również twierdzenie organu, że rodzina pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania, gdyby bowiem byli w takowej sytuacji na pewno żaden urząd nie przyznał by im zasiłku dla osób mało zarabiających oraz dodatku mieszkaniowego. Skarżąca wskazała też, że renta, którą otrzymywała stanowiła dla jej rodziny zastrzyk gotówki, który mogli przeznaczyć na wydatki związane z utrzymaniem dzieci. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i ponowił argumenty zawarte w swoich decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.). Rozpoznając sprawę w świetle określonych powyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest prawidłowe. Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS nie naruszają zatem prawa, w tym powołanych w skardze przepisów postępowania, jak również art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. ), który stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji. Organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności mające w niniejszej sprawie znaczenie, rozważył je wszechstronnie i dokonał prawidłowej oceny na gruncie art. 80 k.p.a., co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Prawo do renty rodzinnej w drodze wyjątku jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu. Zasadnie zatem Prezes ZUS w pierwszej kolejności dokonał ustaleń spełnienia przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy w odniesieniu do zmarłego ojca dzieci. Trafnie też Prezes ZUS stwierdził, że do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa w powołanym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Organ prawidłowo badał w sprawie spełnienie przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w odniesieniu zmarłego ojca dzieci. Zasadnie stwierdził, że nie zostały one spełnione łącznie. Jak już wskazano renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Skarżąca pobierała to świadczenie na córkę od listopada 2002 r. do ukończenia przez dziecko 16 lat, to jest do listopada 2017 r. Jak wynika z akt, małoletnia P. posiada obecnie niezbędne środku utrzymania, ponieważ w przeliczeniu dochód na osobę w jej rodzinie wynosi 1290 zł brutto. Organ potwierdził wysokość dochodu skarżącej. Wskazać należy, że sama trudna sytuacja materialna, choć jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest tez odszkodowaniem za sam w sobie zgon rodzica. Ponadto trudna sytuacja materialna nie jest tożsama z brakiem niezbędnych środków utrzymania. Wskazać należy, że dane o dochodach w rodzinie skarżącej pochodzą bazy KSI ZUS. Tym samym ustalono, iż jej sytuacja materialna nie jest tożsama z brakiem środków utrzymania. Najniższe świadczenie emerytalne z FUS to 1029,80 zł brutto. Niewątpliwie kwota przypadająca na osobę w rodzinie skarżącej przewyższa wartość najniższej emerytury z FUS. Ze wskazanej powyżej wysokości świadczenia, w ocenie ustawodawcy, osoba pobierająca je ma możliwość utrzymania się samodzielnie, w stopniu podstawowym - zatem za ustawodawcą także organ rentowy przyjmuje tę kwotę - wyrażoną w wartości brutto - za niezbędne minimalne środki utrzymania. Dotyczy to także osób ubezpieczonych o długim stażu ubezpieczeniowym, które same wypracowały sobie prawo do świadczenia ustawowego, a także osób w złym stanie zdrowia, legitymujących się całkowitą niezdolnością do pracy czy też osób w podeszłym wieku, samotnie gospodarujących. Kryterium dochodu jest przez organ przyjmowane zgodnie z ustalonym ustawowo najniższym świadczeniem emerytalnym i rentowym - nie ma możności oparcia się natomiast na kryterium wydatków, te bowiem każdy z wnioskodawców ustala inaczej, w szczególności nie ma tez podstaw do brania pod uwagę, jaka część posiadanych środków wydatkowana jest na jakąś - uznawaną w konkretnej rodzinie za niezbędną - potrzebę. Zgodzić się należy z organem, że z faktu, że skarżąca mieszka w Wielkiej Brytanii, gdzie, jak twierdzi, koszty utrzymania są znacznie wyższe, w żadnym razie nie daje organowi podstaw do ustalenia innego kryterium dochodowego - należy bowiem stanowczo podkreślić że nigdy i nigdzie wysokość rent i innych świadczeń nie jest dopasowywana do kraju zamieszkania odbiorcy ani tez do deklarowanych przez niego kosztów utrzymania. Reasumując wskazać należy, że decyzja organu odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku z powodu niespełnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania jest decyzją prawidłową. Podkreślić należy, że jakkolwiek uznaniowość w sprawach dotyczących przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie może być wyrazem dowolności organu w podejmowaniu decyzji, to jednak Sąd nie stwierdził przekroczenia granic uznania administracyjnego i nie stwierdził naruszeń prawa, zarówno materialnego, jak i procesowego, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja poprzedzająca odpowiadają prawu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.