II SA/Wa 1129/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant starszy referent Edyta Brzezicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi małoletniej M. W. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ"), działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1631 i 1674, dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej M. W., w imieniu której działa przedstawiciel ustawowy – J. W. (dalej: "wnioskodawczyni", "skarżąca"), po zmarłym ojcu L. W.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej. Prezes ZUS, powołując się na ponowną analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego, przyjął, że nadal nie stwierdzono istnienia szczególnych okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Wnioskodawczyni, nie wykazała bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ojciec dziecka nie miał wpływu. Organ wskazał, że wnioskodawczyni udokumentowała 6 lat, 4 miesiące, 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz 4 lata, 3 miesiące okresów ubezpieczenia społecznego rolników - ojca dziecka, który zmarł w wieku 33 lat. Zaznaczył, że udokumentowanie odpowiedniego do wieku stażu ubezpieczeniowego ojca dziecka nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem aby przyznać przedmiotowe świadczenie należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod katem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnianie warunków do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Z posiadanej dokumentacji wynika, że w okresach od dnia [...] lipca 2002 r. do dnia [...] lipca 2004 r., od dnia [...] listopada 2004 r. do dnia [...] września 2007 r., od dnia [...] kwietnia 2015 r. do dnia [...] lutego 2017 r. tj. do dnia zgonu, ojciec dziecka nie wykonywał pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W wymienionych okresach nie istniały zatem przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia ze względu na stan zdrowia (nie była orzeczona wobec ojca dziecka całkowita niezdolność do pracy) lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia przez ojca dzieci w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ, odnosząc się do podnoszonej przez wnioskodawczynię choroby psychicznej jako przyczyny nie podejmowania przez ojca dziecka zatrudnienia przed zgonem, stwierdził, że pomimo wezwania nie przedłożyła ona dokumentacji potwierdzającej ten fakt. Wyjaśnił przy tym, że w celu wydania przez lekarza orzecznika ZUS orzeczenia stwierdzającego niezdolność do pracy przed zgonem konieczne jest przedstawienie dokumentacji medycznej, na podstawie której lekarz orzecznik może ewentualnie ustalić dokładną datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Dla ustalenia daty powstania niezdolności nie mogą być bowiem uznane za wystarczające dowolne przypuszczenia, lecz konieczne są dowody zawierające dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty powstania niezdolności do pracy. Do dowodów takich należą przede wszystkim dowody lekarskie (karty choroby, historie choroby, analizy itp.) lub zaświadczenia lekarskie wydane w okresie, w którym niezdolność, według twierdzeń osoby zainteresowanej, miała powstać (por. wyrok Sądu Najwyższego IPiUS z dnia 24 lipca 1967 r., sygn. akt III URN 10/67). Zdaniem organu, twierdzenie, że ojciec dziecka nie podejmował zatrudniania ze względu na zły stan zdrowia nie zostało poparte żadnymi dowodami i dlatego brak jest podstaw do uznania go za zasadne. Zwrócił uwagę, że choć Prezes ZUS podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, to jednak zasada ta nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku przedstawienia w toku postępowania wszelkich dowodów na poparcie faktów, które mogłyby być istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a które nie są lub nie mogą być znane Prezesowi z uwagi na to, że nie są one dostępne w prowadzonych rejestrach. To osoba zainteresowana powinna przekazać dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków. Prezes ZUS nie może bowiem "po omacku" szukać dowodów w sprawie, a jedynie weryfikuje przedstawione dowody i je ocenia. Prezes ZUS wskazał ponadto, że z akt sprawy wynika, że ojciec dziecka był uzależniony od alkoholu i nie podejmował leczenia uzależnienia alkoholowego. Zaznaczył, że uzależnienie od alkoholu nie może być traktowane, niejako automatycznie, jako okoliczność usprawiedliwiająca bezczynność zawodową Negatywnych skutków alkoholizmu ojciec dziecka mógł uniknąć w drodze skutecznego leczenia odwykowego. Zatem nie można uznać, że była to okoliczność niemożliwa do przezwyciężenia i w konsekwencji potraktować ją jako okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes ZUS podał, że z akt sprawy wynika że ojciec dziecka w latach 2002-2006, był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Organ odniósł się do przedstawionych przez skarżącą dwóch oświadczeń pracodawców o próbie podjęcia przez ojca dziecka zatrudnienia. Zwrócił uwagę, że z oświadczenia z firmy gastronomicznej Restauracje [...] wynika, że podczas rozmowy kwalifikacyjnej ojciec dziecka nie budził zaufania pracodawcy i nie posiadał wymaganych kwalifikacji na stanowisko [...]. Natomiast oświadczenie PPHU M. M. wskazywało, że podczas rozmowy kwalifikacyjnej pracodawca wyczuł woń alkoholu od ojca dziecka co dyskwalifikowało go do pracy w ww. firmie. Ponadto wskazał, że z dokumentacji uzyskanej z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] wynika, że ojciec dziecka otrzymał skierowanie do pracy do firmy remontowo - budowlanej "[...]" jednak nie stawił się u pracodawcy w związku z tym został wyrejestrowany z rejestru osób bezrobotnych. Z uwagi na powyższe organ uznał, że tylko w jednym przypadku odmowa przyjęcia wynikała z braku kwalifikacji ojca dziecka, natomiast w pozostałych to ojciec dziecka przyczynił się do odmowy zatrudnienia poprzez swoje zachowanie. Organ zaznaczył, że trudności w znalezieniu pracy, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie istnieją przeszkody w zatrudnieniu, a stan zdrowia ubezpieczonego pozwala na podjęcie zatrudnienia, nie mogą być uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W przeciwnym wypadku świadczenia przyznawane w tym trybie mogłyby stać się regułą. Dodatkowo wskazał, że przy rozpatrywaniu wniosku o rentę w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna rodziny, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. J. W., działając w imieniu małoletniej M. W., wniosła na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2025 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie: - art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku; - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy oraz pominięcie istotnych dowodów wskazujących na trwającą i niezawinioną niezdolność do pracy ojca dziecka; - art 2 i art. 71 ust 1 Konstytucji RP w zakresie ochrony dobra dziecka oraz prawa do zabezpieczenia socjalnego. Skarżąca wniosła ponadto o dopuszczenie dowodu z dokumentu: postanowienia o umorzeniu śledztwa Prokuratury Rejonowej w [...] z dnia [...] marca 2017 r., sygn. akt [...], na okoliczność istnienia choroby alkoholowej ojca małoletniej. Zdaniem skarżącej, w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją wyjątkową. Ojciec małoletniej M. W. przez 22 miesiące przed śmiercią pozostawał w stanie niezdolności do pracy spowodowanej przewlekłymi problemami psychicznymi, oraz uzależnieniem od alkoholu, co doprowadziło do jego całkowitego wykluczenia z rynku pracy. Podała, że na wezwanie organu przedłożyła dwa zaświadczenia, w których pracodawcy oznajmili, iż w pierwszym przypadku pracodawca wyczul won alkoholu i odmówił przyjęcia ojca dziecka z drugiego zaś wynika, iż nie wzbudził zaufania pracodawcy i nie posiadał wymaganych kwalifikacji na dane stanowisko. Skarżąca wyjaśniła, że osoba uzależniona i pijąca kilka bądź kilkanaście dni czy też właśnie przestała pić po ciągu alkoholowym nie wzbudza zaufania i gołym okiem widać jaki ma problem. Taka osoba nie jest atrakcyjna na rynku pracy, a ponadto zostaje wykluczona ze społeczeństwa, zaznaczając, z bardzo małego społeczeństwa. L. W. mieszkał bowiem w małej miejscowości, gdzie społeczność zna się bardzo dobrze i gdzie każdy potencjalny pracodawca wiedział z jak wielkim problemem się zmierza. Zwróciła uwagę, że organ, powołując się na zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w [...], przyjął, że wyrejestrowanie nastąpiło z winy ojca dziecka, który nie stawił się do pracy w Firmie [...]. Jednak sytuacja ta miała miejsce tylko raz w dniu [...] czerwca 2006 r., co nie wnosi nic do sprawy, ponieważ zgon nastąpił [...] lutego 2017 r. a badane powinno być ostatnie 10 lecie przed zgonem. Zwróciła uwagę, że wobec ojca dziecka zostało udokumentowane 6 lat, 4 miesiące i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz 4 lata i 3 miesiące okresów ubezpieczenia rolników, co jest odpowiednim i długim okresem, zważając na to, że zmarł on w wieku 33 lat. Nie można mówić w takiej sytuacji o bezczynności ojca dziecka, bądź tym, iż nie wykazywał chęci pracy mimo choroby alkoholowej. Zaznaczyła, że zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak i Naczelny Sąd Administracyjny uznały, że decyzja Prezesa ZUS z 2023 r. była nieprawidłowa, co potwierdza wyjątkowość sytuacji. Mimo to, organ ponownie odmówił przyznania świadczenia, opierając się wyłącznie na formalnym braku dokumentów medycznych. Najważniejszym i najsmutniejszym dokumentem potwierdzającym stan ojca dziecka jest postanowienie o umorzeniu śledztwa z prokuratury w [...], ujawniającym samobójczą śmierć ojca dziecka oraz stan spożycia alkoholowego. Podkreśliła, że śmierć zadana w tym konkretnym przypadku nie może nie mieć podłoża psychicznego. Bo któż zdrowy psychicznie odbiera sobie życie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W piśmie procesowym skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie należy zauważyć, iż zaskarżona decyzja z dnia [...] kwietnia 2025 r. została wydana na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy po uprawomocnieniu się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1634/23, uchylającego decyzję Prezesa ZUS z [...] czerwca 2023 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2023 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku małoletniej M. W. po zmarłym ojcu, wskutek oddalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 grudnia 2024 r., sygn. akt III OSK 2025/24 skargi kasacyjnej Prezesa ZUS od ww. wyroku. Oznacza to, iż organ, rozpoznając sprawę po wyroku uchylającym poprzednio wydaną w sprawie decyzję - stosownie do art. 153 p.p.s.a. - był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tychże orzeczeniach Sądów, związanie to odnosi się również do Sądu obecnie orzekającego w sprawie. W powołanym wyroku NSA wskazał, iż rozpoznając sprawę ponownie Prezes ZUS powinien dokonać wnikliwej analizy wpływu stanu zdrowia ojca dziecka na możliwość podjęcia zatrudnienia w kontekście potraktowania tego stanu jako okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Do tych wytycznych, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, Prezes ZUS zastosował się, rozpoznając ponownie sprawę. Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezes ZUS wyczerpująco ustalił wszystkie okoliczności faktyczne sprawy oraz dokonał obiektywnej ich oceny. Z okoliczności sprawy, jak słusznie stwierdził organ, wynika, że nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających brak nabycia uprawnień do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym przez zmarłego ojca małoletniej. Za okoliczność szczególną, uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie, należy uznać wyłącznie zdarzenie, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00, publ. LEX nr 537884 oraz z dnia 11 października 2000 r., sygn. akt II SA 954/00, publ. LEX nr 53788). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 grudnia 2024 r., sygn. akt III OSK 2025/24 w szczególności wskazał, że rozpatrując sprawę ponownie organ będzie obowiązany wyjaśnić okoliczności stanowiące o spełnieniu lub niespełnieniu przesłanek przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, jak również poddać wnikliwej analizie przebieg zatrudnienia ojca skarżącej oraz uzupełnić postępowanie dowodowe o pełną dokumentację medyczną ojca skarżącej zaznaczając, że to, iż przedstawicielka małoletniej stwierdziła, iż nie posiada dokumentacji medycznej dotyczącej zmarłego ojca małoletniej nie oznacza, że takiej dokumentacji nie ma, analizę materiału zebranego w trakcie postępowania wyjaśniającego okoliczności samobójczej śmierci ojca małoletniej, a następnie ocenić zebrany materiał w kontekście rozpoznawanej sprawy. Renta rodzinna, o którą ubiega się skarżąca, jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności podlegało badaniu spełnienie przez osobę zmarłą przesłanek do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Dopiero po przesądzeniu tej kwestii zasadne byłoby badanie spełnienia przesłanek nabycia uprawnienia do świadczenia przez członka rodziny, którego uprawnienie jest pochodne w odniesieniu do świadczenia, które przysługiwałoby ubezpieczonemu. Z treści omawianego przepisu wynikają przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawodawca uzależnia od kumulatywnego spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Zatem brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość (por. wyroki NSA z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 2282/16, z dnia 25 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2271/15, z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1205/19, z dnia 12 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 3696/21, z dnia 4 grudnia 2024 r., sygn. akt III OSK 1909/24, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Spełnienie wszystkich podanych wymogów pozwala Prezesowi ZUS na wydanie decyzji w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Należy przy tym zastrzec, że kompetencja jurysdykcyjna Prezesa ZUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż nie jest on zobligowany do przyznania wnioskowanego świadczenia. Ma on obowiązek rozważyć, czy okoliczności faktyczne sprawy, a w szczególności uwarunkowania odnoszące się do osoby skarżącej oraz – jak w niniejszej sprawie – jej rodzica, są na tyle istotne, że w konfrontacji z interesem publicznym przemawiają za uczynieniem indywidualnego wyjątku od rozwiązań systemowych i przyznanie przedmiotowego świadczenia, pomimo że nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego uzyskania. Podkreślić jednak należy, że okoliczności faktyczne kształtujące sytuację skarżącej mogą być rozważane wyłącznie w granicach zakreślonych celem instytucji przyznania świadczenia w drodze wyjątku, wyznaczonym treścią art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe jedynie w przypadku, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od niego okoliczności, nie spełnia wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt. III OSK 1831/22, dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie bezsporne jest, że ojciec małoletniej skarżącej zmarł w wieku 33 lat wskutek samobójstwa. Jak wynika z niespornych ustaleń organu, ojciec małoletniej na przestrzeni 33 lat życia posiadał łącznie 6 lat, 4 miesiące, 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz 4 lata, 3 miesiące okresów ubezpieczenia społecznego rolników. Jak uznał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, staż ubezpieczeniowy ojca dziecka jest odpowiedni do jego wieku. Poza sporem pozostaje również, że w okresach od dnia [...] lipca 2002 r. do dnia [...] lipca 2004 r., od dnia [...] listopada 2004 r. do dnia [...] września 2007 r., od dnia [...] kwietnia 2015 r. do dnia [...] lutego 2017 r. (dzień zgonu) nie wykonywał pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. Wobec ojca skarżącej nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy. W kontekście wskazanych powyżej faktów oraz podniesionych w skardze zarzutów należy wskazać, że w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku stan całkowitej niezdolności do pracy ustawodawca połączył z przesłanką niemożności podjęcia pracy lub innej działalności, którą ocenia się na dzień wydania decyzji. Przesłanka "braku spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty z powodu szczególnych okoliczności", jako jedna z przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie została powiązana z uzyskaniem orzeczenia o całkowitej niezdolnością do pracy. Niewątpliwie orzeczenie o całkowitej niezdolność do pracy wyłącza zatrudnienie i przez to możliwość kumulowania okresów składkowych i nieskładkowych niezbędnych do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie "zwykłym". Przedmiotowy wniosek nie upoważnia jednak do stawiania tezy z przeciwieństwa (a contrario), że brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oznacza, iż niespełnienie warunków do uzyskania tego świadczenia nie wynika ze szczególnych okoliczności. Wystąpienie szczególnych okoliczności może mieć różne podłoże przyczynowe, niekoniecznie umocowane w niezdolności do pracy. Obowiązkiem organu jest w takich przypadkach dokonanie w tym zakresie stosownego, wszechstronnego ustalenia i dopiero na jego podstawie sformułowanie adekwatnej oceny prawnej. Dodać należy, że organy administracyjne są związane treścią orzeczenia lekarskiego, ale tylko co do faktu i charakteru niezdolności do pracy, natomiast datą jej powstania - tylko w sprawach, w których ta kwestia należy do ustawowych przesłanek, np. przyznania renty w trybie zwykłym, wówczas bowiem niezdolność do pracy i data jej powstania wpływają na uzyskanie określonego uprawnienia. Wobec tego trudno przyjąć pełne związanie datą powstania niezdolności do pracy w sprawach o świadczenie nadzwyczajne. W tych sprawach data powstania niezdolności do pracy nie mieści się wśród ustawowych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Możliwość jej wcześniejszego powstania może być jednym z czynników uniemożliwiających wypracowanie renty zwykłej z powodu niemożności zatrudnienia. Trzeba też zważyć, że data powstania niezdolności do pracy to kwestia natury medycznej, podczas gdy w niniejszej sprawie chodzi o analizę przesłanek prawnych – tak NSA w wyroku z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 2701/12, dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Nie było sporne w sprawie, że ojciec małoletniej skarżącej był uzależniony od alkoholu i nie podejmował leczenia uzależnienia alkoholowego. NSA w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że co do zasady podziela stanowisko, że alkoholizm sam w sobie nie może stanowić okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, natomiast o wystąpieniu omawianej przesłanki może świadczyć zdeterminowane podejmowanie przez chorego prób leczenia. Przy czym NSA zwrócił uwagę, że w sprawie, nie jest sporne że ojciec dziecka nie podejmował prób leczenia, co potwierdziła skarżąca. Jednak okoliczność ta, w realiach niniejszej sprawy, nie przesądza o tym, że nie wystąpiły szczególne okoliczności skutkujące niespełnieniem warunków ustawowych do uzyskania świadczeń. W sprawie istotna pozostawała okoliczność, czy ojciec skarżącej cierpiał na zaburzenia osobowości wpływające na jego psychikę. Tego rodzaju zaburzenia może wywoływać także choroba alkoholowa. NSA w wyroku z dnia 19 grudnia 2024 r. zwrócił uwagę, że Prezes ZUS nie zakwestionował twierdzeń skarżącej w powyższym zakresie, nie zebrał w całości materiału dowodowego i nie wyjaśnił jaki wpływ na brak zatrudnienia miał stan zdrowia ojca skarżącej, a w konsekwencji wystąpienia okoliczności "nadzwyczajnego przypadku". W związku z tym Sąd II instancji wskazał, że organ powinien był poczynić ustalenia w zakresie, czy ojciec skarżącej cierpiał na wskazane wyżej schorzenia. Należało tego dokonać, mając na uwadze art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a., zgodnie z którym jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie jest sprzeczne z prawem. J. W., choć wskazała, że jedną z przyczyn nie podejmowania przez ojca małoletniej skarżącej zatrudnienia przed zgonem była choroba psychiczna, jednak pomimo wezwania nie przedłożyła dokumentacji potwierdzającej ten fakt. Na rozprawie w dniu [...] grudnia 2025 r. oświadczyła, że nie posiada dokumentacji medycznej świadczącej o podejmowaniu prób leczenia choroby alkoholowej oraz dokumentacji związanej z zaburzeniami psychicznymi, a także, że stwierdziła, że nie ma wiedzy na temat leczenia. Zatem organ trafnie w takiej sytuacji przyjął, że twierdzenie, że ojciec małoletniej skarżącej nie podejmował zatrudniania ze względu na zły stan zdrowia, w szczególności chorobę psychiczną nie zostało poparte żadnymi dowodami i dlatego brak jest podstaw do uznania go za zasadne. Sąd podziela stanowisko, że uzależnienie od alkoholu samo w sobie nie może być traktowane, niejako automatycznie, jako okoliczność usprawiedliwiająca bezczynność zawodową (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 3029/21, dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem nie można uznać, że alkoholizm ojca dziecka był okolicznością niemożliwą do przezwyciężenia i w konsekwencji potraktować ją jako okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 3404/02 dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto przyznanie renty z uwagi na alkoholizm osoby ubezpieczonej oznaczałoby popieranie przez państwo zachowań do nich prowadzących, co w kontekście uregulowań ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2023 r. poz. 2151 z późn. zm.) należy uznać za wykluczone (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1638/09 dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawidłowa okazała się także ocena dokonanych przez organ ustaleń w zakresie podnoszonych przez skarżącą trudności w znalezieniu pracy przez ojca dziecka. Trafnie organ, oceniając ustalony stan rzeczy, stwierdził, że trudności w znalezieniu pracy, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie istnieją przeszkody w zatrudnieniu, a stan zdrowia ubezpieczonego pozwala na podjęcie zatrudnienia, nie mogą być uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W przeciwnym wypadku świadczenia przyznawane w tym trybie mogłyby stać się regułą (por. wyrok NSA z 23 września 2001 r., sygn. akt II SA 932/01 publ. LEX nr 121922). W świetle powyższego stwierdzić należy, iż Prezes ZUS w rozpoznawanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni prawa materialnego, stwierdzając brak podstaw do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku wobec niespełnienia przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ zaskarżoną decyzję podjął w następstwie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z poszanowaniem reguł procesowych (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), zaś rozstrzygnięcie należycie uzasadnił, uwzględniając wymogi z art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił.