II SA/Wa 1299/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Asesor WSA Mateusz Rogala, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi małoletnich M. K. i M. K. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego M. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezes ZUS) decyzją z dnia [...] maja 2024 roku nr [...] po rozpatrzeniu wniosku Pani M. L. działającej w imieniu małoletnich: M. K. i M. K. (dalej skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej renty rodzinnej w drodze wyjątku dla po zmarłym ojcu Panu B. K. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...]. Prezes ZUS po rozpatrzeniu wniosku skarżących z [...] grudnia 2023 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci M. i M. K., działając na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251, dalej ustawa o emeryturach i rentach z FUS), odmówił przyznania świadczenia. Stwierdził, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 tj. z dnia 25 maja 2023 r. dalej ustawa o emeryturach i rentach z FUS) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Podniósł, że przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, że warunki określone w wyżej cytowanym art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ustalił, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że udokumentowano tylko 6 lat, 4 miesiące i 17 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych ojca dzieci, który zmarł w wieku 38 lat. Wskazał, że w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dzieci - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 1 rok, 10 miesięcy i 8 dni tych okresów. Podniósł, że pierwsze udowodnione objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi ojca dzieci nastąpiło [...] września 2006 r., tj. w wieku 21 lat. W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem do tego dnia wobec ojca dzieci nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Stwierdził, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu ubezpieczenia. Z akt sprawy wynika, że ojciec dzieci w okresach m. in. od 24.09.2013 r. do 28.02.2014 r., od 27.04.2014 r. do 03.05.2014 r., od 01.03.2017 r. do 31.07.2019 r. i od 29.10.2019 r. do 30.06.2023 r. podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zostały opłacone tylko za okresy od 24.09.2013 r. do 24.09.2013 r. i od 01.03.2017 r. do 30.04.2017 r. Zauważył, iż zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może pozytywnie wpływać na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ nie są to okoliczności niezależne od woli osoby ubezpieczonej lecz jej świadomy wybór i dokonując takiego wyboru osoba ubezpieczona powinna liczyć się z jego konsekwencjami. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej. Wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna. Wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby Pani małoletnie dzieci pozostawały bez niezbędnych środków utrzymania. Zdaniem Prezesa ZUS w tym stanie faktycznym, nie znajduję podstaw do przyznania małoletnim dzieciom renty rodzinnej na mocy przepisu art. 83 ust.1 ustawy emerytalnej. Skargę na powyższą decyzję wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, zarzucając: 1. naruszenie art. 7, 8 § 1, 77 § 1, 136 § 1 i 138 § 2 kpa, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nieustosunkowanie się do zarzutów i wniosków zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym to wniosku zostały przedstawione nowe, istotne okoliczności oraz dowody na ich poparcie, wskazujące na to, iż istnieją podstawy do przyznania renty w trybie nadzwyczajnym, 2. naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę przyznania małoletnim skarżącym renty rodzinnej, podczas gdy z uwagi na szczególne okoliczności nie spełniają oni warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty oraz nie mają niezbędnych środków utrzymania, toteż zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa. Skarżąca wskazali, że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia 7 lutego 2024r. zostały przedstawione obszerne, nowe wyjaśnienia i dowody na ich poparcie, potwierdzające, iż ubiegający się o rentę rodzinną nie spełniają warunków wymaganych w ustawie ze względu na szczególne okoliczności dotyczące ich ojca, a ponadto, że nie mają niezbędnych środków utrzymania. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zostało wskazane, iż powodem braku wymaganego okresy składkowego i nieskładkowego, w tym nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, były problemy ojca dzieci natury emocjonalno - psychicznej. We wniosku szczegółowo przedstawiono poszczególne sytuacje z powołaniem materiału dowodowego, który był dostępny matce skarżących małoletnich. Podniosła, że w rozpatrywanym przypadku uzasadnione było działanie organu z urzędu, ponieważ matka małoletnich miała tylko częściowo dokumentację medyczną i to w obowiązku organu odwoławczego leżało ustalenie sytuacji zdrowotnej ojca dzieci z ostatnich 10 lat, być ocenić czy i jaki wpływ ta sytuacja miała na brak wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych. Zdaniem skarżącej Prezes ZUS miał obowiązek uzupełnić postępowanie dowodowe, w tym skorzystać z przysługującej mu inicjatywy dowodowej, a następnie prawidłowo ustalić stan faktyczny w zakresie zdrowia ojca małoletnich. I dopiero przy prawidłowych ustaleniach faktycznych możliwe było dokonanie oceny czy zaistniały wyjątkowe okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 wyżej powołanej ustawy. Zdaniem skarżących nieprawidłowe jest stanowisko organu w zakresie braku niezbędnych środków do utrzymania. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zostało wykazane, iż wg stanu na styczeń 2024r. dochód netto na jednego członka rodziny wyniósł 1213,21 zł. Z kolei za luty i marzec 2024r. kwota ta wynosiła 1 198,65 zł , a za kwiecień 1325,65 zł. Tymczasem od 1 marca 2024r. najniższych gwarantowanych świadczeń z tytułu emerytury, renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renta socjalna i renta rodzinna wynosi 1780,96 zł. Wobec czego uznano, że również przesłanka braku niezbędnych środków do utrzymania została wykazana, a odmienne stanowisko organu jest nieprawidłowe. W związku z powyższym wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2024r., i przekazanie sprawy Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. do ponownego rozpoznania. Zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowo administracyjnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przedmiotem skargi jest decyzja Prezes ZUS z dnia [...] maja 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. z dnia 2 grudnia 2022 r., Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z dnia 8 lutego 2023r., Dz. U. z 2023 r., poz. 259 -zwaną dalej P.p.s.a."). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powołany przepis zawiera trzy przesłanki, których łączne spełnienie przez wnioskującego umożliwia Prezesowi ZUS przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Należy podkreślić, że świadczenia przyznawane na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej nie mają charakteru roszczeniowego, ponieważ według art. 84 tej ustawy, są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Na organie administracyjnym prowadzącym postępowanie administracyjne, również w sytuacji działania w ramach uznania administracyjnego, ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W ocenie Sądu, z akt sprawy i z uzasadnienia decyzji wynika, że Prezes ZUS zbadał wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne i dokonał ich prawidłowej oceny. W ocenie Sądu Prezes ZUS nie mógł przyznać w niniejszej sprawie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, bowiem nie zaistniały szczególne okoliczności usprawiedliwiające brak aktywności zawodowej zmarłego ojca dzieci. Za tego rodzaju okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00, publ. LEX nr 53784). Szczególną okolicznością w sprawie nie jest sytuacja osobista i materialna wnoszącej skargę, ani też nie mogą one być odnoszone do osoby jej małoletnich dzieci. Dla oceny zaistnienia przesłanki szczególnych okoliczności istotny jest cały okres poprzedzający moment wystąpienia o świadczenie w drodze wyjątku, a nie tylko okoliczności istniejące w chwili złożenia wniosku. Okoliczności te mają odnosić się do osoby ubezpieczonego i przebiegu jego ubezpieczenia, i to w okresie przed zaistnieniem zdarzenia, które aktywność zawodową wykluczyło - a tych strona skarżąca nie wykazała - nie zaś do nawet najtrudniejszej aktualnej, z daty wniosku, sytuacji osobistej wnioskodawczyni i jej dzieci. Zatem by stwierdzić, czy w sprawie okoliczności takie zaistniały, konieczne jest zbadanie sytuacji zmarłego ojca dziecka w okresie, kiedy będąc osobą zdrową i w pełni zdolną do pracy nie podejmował jej w pewnych okresach. Z akt sprawy nie wynika żadne uzasadnienie dla przerw w jego ubezpieczeniu, a zatem w sprawie nie została spełniona pierwsza ze wskazanych wyżej przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem nie można było stwierdzić, że za życia ojca dziecka zaistniały szczególne okoliczności, które wykluczyły możliwość uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Ustawa o emeryturach i rentach z FUS, choć posługuje się pojęciem szczególnych okoliczności, to nie precyzuje, jak należy je definiować. W doktrynie i orzecznictwie wypracowano więc jednolite stanowisko, zgodnie z którym dokonując wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem tym jest to, by w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. W konsekwencji za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Do zdarzeń takich nie można zaliczyć świadczenia np. tzw. pracy "na czarno" bez ubezpieczenia. Również problemy ze znalezieniem legalnej pracy nie mogą zostać uznane za okoliczność szczególną, usprawiedliwiającą niewypracowanie wymaganego okresu w celu uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Taką szczególną okolicznością, w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie jest fakt niestabilnej sytuacji na rynku pracy, zagrożenie bezrobociem, czy też samo bezrobocie. Są to bowiem zjawiska, które immanentnie występują w gospodarce rynkowej. Uznanie bezrobocia za szczególną okoliczność w praktyce powodowałoby obowiązek przyznawania powyższego świadczenia nie w drodze wyjątku, lecz powszechnie. Tym samym bycie bezrobotnym nie zwalnia bezrobotnego z własnej aktywności w kierunku poszukiwania zatrudnienia, nie usprawiedliwia wieloletniej pracy bez ubezpieczenia, ani nie wyłącza odpowiedzialności za rezygnację z opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne. Zdaniem Sądu przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku starającego się o to świadczenie, bowiem nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia szczególnych okoliczności, czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 7 lutego 2024 r. przedłożyła Skarżąca dokumentację medyczną Pana B. K. (k. 28-33 akt ZUS). Lekarz Orzecznik Oddziału ZUS w C. orzeczeniem z [...] kwietnia 2024 r. ustalił, że zmarły był częściowo niezdolny do pracy od 23 lutego 2020 r. do 11 lipca 2023 r. (k. 44 akt ZUS). W ocenie Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prawidłowo stwierdzono, że istniejąca częściowa niezdolność do pracy jedynie ograniczała, a nie uniemożliwiała ojcu dzieci wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Nie zostały również udokumentowane przez inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli ojca dzieci, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniosła Skarżąca, że brak wymaganego stażu pracy ojca dzieci był spowodowany jego problemami zdrowotnymi (k. 28-33 akt ZUS). Sąd podziela stanowisko Prezesa ZUS, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 grudnia 2007 r., sygnatura II SA/Wa 1317/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu; samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 grudnia 2007 r., sygnatura II SA/Wa 1317/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 w/w ustawy podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu W konsekwencji Sąd podzielił stanowisko Prezesa ZUS, że za życia ojca dziecka nie wystąpiły takie okoliczności, które można uznać za szczególne, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Należy zauważyć, że w okresach od 25 września 2013 r. do 2 maja 2014 r., od 1 maja 2017 r. do 31 lipca 2019 r., od 29 października 2019 r. do 30 czerwca 2023 r. ojciec dzieci prowadził działalność gospodarczą, jednak nie odprowadził z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe (k. 13-14, k. 15-23, k. 52 akt ZUS). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania wymaganych składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, która uniemożliwiałaby nabycie uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2001 r. sygnatura II SA 444/01 dostępny w LEX nr 53781). Zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna. Ustalono, że dochód trzyosobowej rodziny małoletnich Skarżących według stanu na dzień wydania zaskarżonej decyzji stanowiło wynagrodzenie za prace Pani M. L. w kwocie 7028,38 zł brutto (średnie wynagrodzenie z miesięcy luty, marzec, kwiecień 2024 r.). Dochód przypadający na jednego członka rodziny w kwocie 2342,79 zł brutto nie pozwalał stwierdzić, że małoletni Skarżący pozostawali na dzień wydania zaskarżonej decyzji bez niezbędnych środków utrzymania (k. 51, k. 52 akt ZUS). Pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2024 r. wynosi 1780,96 zł brutto (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 listopada 2012 r., sygnatura I OSK 2248/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 czerwca 2017 r., sygnatura II SA/Wa 1851/16, dostępne Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Zdaniem Sądu należy jednocześnie uznać, iż organ wyczerpująco zbadał istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ rozstrzygając sprawę - oparł się na materiale prawidłowo zebranym, i dokonał jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2024 poz.935 t.j. z dnia 2024.06.26), oddalił skargę.