II SA/Wa 145/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postanawia: 1. odmówić K. B. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. K. B. wraz ze skargą na decyzję Wojewody w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Nie posiada majątku ani oszczędności, za wyjątkiem samochodu, a mieszka wraz z żoną w mieszkaniu teściów. Podał, że obecnie na dochód rodziny składają się zarobki jego i żony z tytułu umów o pracę w wysokości 4.750,00 zł, na który składa się jego wynagrodzenie w wysokości 2.100 zł oraz wynagrodzenie żony – 2.650 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wymienił raty zaciągniętych kredytów w łącznej wysokości 3.115 zł oraz koszty utrzymania w wysokości 1.200 zł. Z uwagi na fakt, że dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF okazały się niewystarczające dla jego oceny, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 lutego 2018 r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., wezwano skarżącego – w terminie 7 dni – do złożenia dodatkowych wyjaśnień, poprzez: - nadesłanie wyciągów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz w odniesieniu do lokat wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, - nadesłanie kserokopii zawartych umów kredytowych oraz wskazania celu, na jaki zostały zaciągnięte, - wskazanie marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej posiadanego samochodu oraz kosztów jego utrzymania. W piśmie z dnia 15 marca 2018 r. skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków oszczędnościowych. Wskazał, że zarobki jego, jak i żony są uzależnione od zysków uzyskanych w firmie. Na dowód powyższego załączył kserokopie rachunków bankowych za grudzień 2017 r., styczeń i luty 2018 r., z których wynika, że jego miesięczny dochód wynosi 2.806,74 zł, a miesięczny dochód żony to 5.016,99 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki podał: koszty związane z zakupem leków – 450 zł (kwartalnie), kredyt zaciągnięty na firmę żony spłacany miesięcznie w kwocie 1.412,91 zł, kredyt zaciągnięty na zakup samochodu i wesele syna spłacany miesięcznie w kwocie 1.698,53 zł, koszty związane z utrzymaniem samochodu (400 zł – benzyna oraz ubezpieczenie OC i AC – 2700 zł rocznie, w grudniu 2017 r. dodatkowy koszt wymiany klocków hamulcowych, zamku do drzwi, tarczy oraz innych drobnych części – 1.350 zł). Nadto, ubezpieczenie jego i żony w prywatnych przychodniach w wysokości 295 zł, polisy PZU na życie (jego – 99 zł kwartalnie, żony – 85 zł miesięcznie), opłaty abonamentowe telefonów – 389 zł, opłaty UPC miesięcznie – 129 zł, w tym dodatkowa dopłata za wypożyczenie filmu od 18-25 zł, ubezpieczenie mieszkania w wysokości 130 zł, opłaty za telefon stacjonarny – 69 zł miesięcznie, koszty utrzymania mieszkania (czynsz, światło, itp.) w kwocie 1.500 zł, koszty przeznaczone na zakup środków czystości, artykuły spożywcze, kosmetyki i rozrywkę – 800 zł. Mając powyższe na względzie zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1-3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). W rozpoznawanej sprawie skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z art. 239 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się więc zbędne i postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, stosownie do treści art. 249a P.p.s.a. Natomiast art. 262 powołanej ustawy stanowi, że przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy stwierdzić, że brak jest przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku w tej części. Stosownie do art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt I OZ 819/10, LEX nr 742076). Z oświadczeń oraz przedłożonych przez skarżącego w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika, że wraz z żoną posiada dochód miesięczny w kwocie netto 6.972,10 zł, na co składa się wynagrodzenie żony w kwocie 4.317,50 zł oraz jego wynagrodzenie w kwocie 2.654,60 zł (średnio z trzech miesięcy wskazanych przez wnioskodawcę). Zatem dochód na członka rodziny w dwuosobowym gospodarstwie domowym wynosi 3.486,05 zł. Z kolei stałe miesięczne wydatki wykazane przez skarżącego to kwota 4.144 zł, na które składają się: koszty utrzymania mieszkania - 1.500 zł, leki – 150 zł, koszt utrzymania i eksploatacji samochodu – 625 zł, ubezpieczenie zdrowotne obojga małżonków - 295 zł, polisy na życie - 118 zł, abonamenty telefonów komórkowych – 389 zł, opłata za TV kablową UPC – 154 zł, polisa mieszkaniowa – 42,50 zł, abonament na telefon stacjonarny – 69 zł, żywność, środki czystości i rozrywka – 800 zł. Skarżący wskazał również, że spłaca raty z tytułu zaciągniętych kredytów w łącznej wysokości 3.115 zł. Jak wynika z zestawienia wydatków gospodarstwa domowego są one ponoszone nie tylko na podstawowe koszty utrzymania (wyżywienie, mieszkanie). Nadto, zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, zobowiązania cywilnoprawne, jak np. spłaty pożyczek czy kredytów nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). W konsekwencji, sam fakt konieczności regulowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucenia kosztów związanych z udziałem w sprawie adwokata na Skarb Państwa. W ocenie referendarza sądowego, mając powyższe okoliczności na uwadze, a w szczególności fakt uzyskiwania przez skarżącego wraz z żoną stałych miesięcznych dochodów, należy uznać, że skarżący w przedmiotowej sprawie nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 262, art. 249a w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. b i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.