II SA/Wa 1463/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Janusz Walawski, , Protokolant specjalista Monika Gieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. C. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu mieszkalnego stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały. Zarząd Dzielnicy [...] W. uchwałą z dnia [...] czerwca 2017 r. Nr [...] odmówił M. C. zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu mieszkalnego ze względu na przekroczone kryterium metrażowe. W podstawie prawnej uchwały organ przywołał art. 6 oraz art.11 ust. l ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy (Dz. U. z 2015 r. poz.1438 j.t), § 50 ust. 1 w związku z § 6 ust. 1 pkt. 2 Statutu Dzielnicy [...] W. stanowiącego załącznik Nr 10 do uchwały Rady m. st. Warszawy Nr LXX/2182/2010 z dnia 14 stycznia 2010 r. w sprawie nadania statutów dzielnicom miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. 2016. 420 j.t.), § 6 pkt 8 Uchwały Nr XLVI/1422/2008 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r., poz. 6725 j.t.) oraz § 24 ust. 1 w związku z § 2 i § 4 pkt 1 Uchwały Nr LVIII/1751/2009 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 132, poz. 3937 ze zm.). W uzasadnieniu uchwały organ wskazał, iż M. C. ubiega się o najem lokalu mieszkalnego z zasobu [...] W. Wnioskodawczym zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] września 2009 r. była umieszczona w rodzinie zastępczej, która ustanowiono jej babcię T. C., zamieszkałą przy ul. [...] w W. Przedmiotowy lokal składa się z 3 pokoi i kuchni o całkowitej powierzchni: 54.9 m2 w tym powierzchnia pokoi: 37.2 m2. W lokalu tym zamieszkuje tylko wnioskodawczym, gdyż babcia zmarła w marcu 2017 roku. Aktualnie, właścicielem mieszkania jest syn zmarłej (wujek wnioskodawczym), który nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Powierzchnia mieszkalna na osobę wynosi: 37,2 m2. M. C. utrzymuje się z renty rodzinnej, świadczeń wypłacanych przez [...] Centrum Pomocy Rodzinie, alimentów od ojca oraz zatrudnienia na 1/2 etatu. Średni miesięczny dochód uzyskany przez wnioskodawczynię w okresie ostatnich 6 miesięcy wyniósł: 1.728,57 zł. Przekroczone jest kryterium metrażowe określone w § 4 pkt 1 uchwały Nr LVIII/1751/2009 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy. W związku z powyższym Zarząd Dzielnicy [...], działając zgodnie z § 24 ust. 1 w/w uchwały, odmówił M. C. zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu mieszkalnego. M. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] W. Uchwale zarzuciła obrazę przepisów art.140 ust. 1 pkt. 2, art.143 ust. 1 i 3 oraz art. 152 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez nie uwzględnienie w wydanej przez organ uchwale wyżej wymienionych przepisów, w sytuacji gdy określone w ustawie zasady pomocy osobom usamodzielnianym, nie rozróżniają wychowanków wywodzących się ze spokrewnionych rodzin zastępczych czy zawodowych rodzin zastępczych. W konkluzji skargi M. C. wniosła stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości. W uzasadnieniu skargi skarżąca omówiła przepisy art. 140 i 143 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Wskazała, iż jest osobą wymieniona w art. 140 ustawy i złożyła wniosek o przyznanie pomocy na zagospodarowanie oraz udzielenie pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, zgodnie z właściwością, to jest w powiecie właściwym ze względu na miejsce osiedlenia osoby usamodzielnianej. Wypełniła wszystkie warunki, tj. jest objęta procesem usamodzielnienia w WCPR, kontynuuje naukę, jest z rodziny zastępczej na mocy postanowienia sądu. Ustawa nie rozróżnia pomocy w zakresie zapewnienia warunków mieszkaniowych na usamodzielnionych ze spokrewnionej rodziny zastępczej czy też zawodowej rodziny zastępczej, a mówi jedynie o konieczności przyznania pomocy osobie opuszczającej po osiągnięciu pełnoletniości rodzinę zastępczą. Ustawa ta dotyczy pomocy osobie niezależnie od tego czy jest spokrewniona z rodzina zastępczą czy też nie (zawodowa rodzina zastępcza). Art. 1 ustawy określa zadania administracji publicznej w zakresie wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, o którym mowa w art. 1 pkt. 3 ustawy. Sytuacja mieszkaniowa skarżącej jest bardzo trudna, albowiem opiekun zastępczy zażądał wyprowadzenia się z tego lokalu i wszczął procedurę jego sprzedaży. Skarżąca ma lat 21, jest niedoświadczona życiowo, nie ma mamy, (zmarła kiedy skarżąca miała lat 13. Ojciec jest alkoholikiem, któremu odebrano władzę rodzicielską. Skarżąca nie ma do kogo zwrócić się o pomoc. Nie jest w stanie przeciwstawić się wujkowi, w sytuacji gdy odmawia on dalszej możliwości korzystania z mieszkania. Bez względu na charakter rodziny zastępczej (tj. czy jest ona spokrewniona czy zawodowa), problemy w usamodzielnieniu się takich osób jak skarżąca są tożsame, albowiem z chwilą uzyskania pełnoletniości opieka ustaje i nie powoduje dalszego obowiązku udostępniania lokalu. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Jednocześnie organ wniósł o wystąpienie przez WSA w Warszawie do Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w W. o nadesłanie do akt sprawy akt lokalu położonego przy ul. [...] w W., celem zweryfikowania następujących okoliczności: do kogo należał tytuł prawny do lokalu usytuowanego przy ul. [...] w W. od momentu zasiedlenia, kto był i jest uprawniony do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, czy nastąpiła zmiana właściciela lokalu a jeżeli tak, to w którym roku i na podstawie jakich działań prawnych. W uzasadnieniu skargi organ podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, podtrzymując potrzebę przeprowadzenia dowodów z wyżej wskazanych akt lokalowych [...]. Nadmienił, iż jak wynika z § 5 ust. 2 pkt 4 Uchwały Rady m. st. Warszawy w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m. st. Warszawy, przesłanek dotyczących trudnych warunków mieszkaniowych oraz kryterium dochodowego nie stosuje się do osób które uzyskały pełnoletność w placówce opiekuńczo - wychowawczej, zawodowej rodzinie zastępczej, niezawodowej rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, pod warunkiem że opuściły placówkę znajdującą się na terenie [...] W. lub przed umieszczeniem w pieczy zastępczej mieszkały zamieszkiwały na terenie [...] W. i z wnioskiem o zawarcie umowy najmu lokalu wystąpią w ciągu 3 lat od uzyskania pełnoletności. W świetle tej regulacji należy zaznaczyć, iż wyłączenie zastosowania kryterium trudnych warunków mieszkaniowych oraz kryterium dochodowego nie mogło znaleźć zastosowania w stosunku do skarżącej z dwóch zasadniczych powodów. Po pierwsze, jak wynika z art. 39 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej formami rodzinnej pieczy zastępczej są: 1) rodzina zastępcza: a) spokrewniona, b) niezawodowa, c) zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna; 2) rodzinny dom dziecka. W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego organ ustalił, iż skarżąca orzeczeniem Sądu z dnia [...] września 2009 roku została umieszczona w rodzinie zastępczej u swojej babci T. C., to jest w rodzinie zastępczej spokrewnionej, o której mowa w art. 39 pkt la ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Natomiast na wyłączenie kryterium dochodowego pozwala organowi jedynie osiągnięcie pełnoletności przez wnioskodawcę w zawodowej rodzinie zastępczej bądź niezawodowej rodzinie zastępczej. Forma pieczy zastępczej w postaci rodziny zastępczej spokrewnionej nie została przewidziana w przedmiotowej uchwale. Po drugie zaznaczyć należy, iż skarżąca wystąpiła z wnioskiem o najem lokalu po upływie terminu wskazanego w § 5 ust. 2 pkt 4 Uchwały Rady m. st. Warszawy w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy tj. po upływie 3 lat od osiągnięcia pełnoletności. Niezależnie od okoliczności wskazanych powyżej należy zaznaczyć, iż w wątpliwość poddać można, co należy zweryfikować w postępowaniu sądowoadministracyjnym, czy skarżąca nie posiada jakiegokolwiek tytułu prawnego do lokalu nr [...] położonego na ul. [...]. Jak wynika z treści wniosku, skarżąca uprzednio zamieszkiwała przedmiotowy lokal ze swoją babcią T. C., która zmarła w dniu [...] marca 2017 r. Jak wynika z wniosku skarżącej właścicielem przedmiotowego lokalu jest wuj skarżącej, a jednocześnie syn zmarłej - R. C.. Jednocześnie skarżąca nie załącza na tą okoliczność żadnych dowodów. Z uwagi na fakt, iż matka skarżącej (A., córka T. C.) zmarła [...] czerwca 2009 r., należy zweryfikować czy przedmiotowy lokal nie był przedmiotem spadku po zmarłej T. C. Jak wynika bowiem z art. 931 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jednocześnie z przedmiotowej regulacji wynika, iż jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyto otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Organ nadmienił, iż analiza akt lokalu nr [...], położonego przy ul. [...] stanowiącego zasoby [...] może wyjaśnić czy skarżąca posiada tytuł prawny do lokalu w którym zamieszkuje - co ma znaczenie w świetle § 6 ust. 1 pkt 1 Uchwały lub pozwoli ustalić, że zrzekła się praw do tego lokalu - co ma znaczenie w świetle § 22 ust. 2 pkt 4 Uchwały, albo pozwoli ustalić, że posiada roszczenie o zachowek, którego realizacja pozwoliłoby skarżącej na zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Niniejsza sprawa mieści się w kategorii spraw wskazanych w art. 3 § 2 pkt 6 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i podległych kognicji sądów administracyjnych, albowiem zaskarżona uchwała jest aktem z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie (porównaj: uchwała NSA podjęta w składzie 7 sędziów z dnia 21 lipca 2008 r. w sprawie I OSP 4/08 oraz wyrok NSA z dnia 14 września 2011 r. sygn. akt I OSK 866/11 i wyroki: WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 908/11; WSA w Olsztynie z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 649/11; WSA we Wrocławiu z dnia 7 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 9/10; WSA w Warszawie sygn. akt II SA/Wa 760/15). Ponieważ zaskarżona uchwała została wydana po dniu 1 czerwca 2017 r., zatem do skargi na tę uchwałę stosuje się przepisy art. 53 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i dlatego nie ma tu konieczności poprzedzenia skargi wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa. Nadto zaskarżona uchwała nie zawiera pouczenia o sposobach odwołania, co pozwala na uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż uchybienie terminu do wniesienia skargi miało miejsce bez winy skarżącej. Procedowanie nad uchwałą w przedmiocie wyrażenia zgody na zakwalifikowanie i umieszczenie na liście osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu lokalu nie jest wprost dokonywane w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, nie znaczy to jednak, że organ nie jest w tego typu rozstrzygnięciach związany zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej i zasadą rzetelnego i dogłębnego rozpatrzenia sprawy. W art. 21 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego ustawodawca określił działania organu gminy jako "rozpatrywanie i załatwianie" wniosków o najem lokali, co wyraźnie nawiązuje do pojęć z zakresu procedury administracyjnej. Nadto w § 22 ust. 2 uchwały Nr LVIII/1751/2009 Rady m. st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy wyraźnie wskazano na obowiązek organu – dokonanie wnikliwej analizy wniosków. Niniejsza sprawa jest istotna w punktu widzenia skarżącej, albowiem dotyczy jej uprawnień mieszkaniowych, czyli jednej z podstawowych spraw bytowych człowieka. Tego typu sprawy nie mogą być załatwiane pobieżnie, ale wymagają szczególnej staranności i obiektywizmu oraz - co jest istotne dla wszelkich działań organów - działania w zgodzie zobowiązującymi przepisami prawa. Obywatel ma prawo oczekiwać od organu dokładnego i rzetelnego zbadania jego sprawy i dokonania przez organ zgromadzenia materiału potrzebnego do dokonania ustaleń, niezbędnych do wyjaśnienia sprawy. Ustalenia te z kolei powinny znaleźć miejsce w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie organ naruszył obowiązek dokładnego i rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób mający niewątpliwie istotny wpływ na jej wynik. Po pierwsze nie wiadomo czy rozpatrując wniosek skarżącej organ odniósł się do preferencji zawartych w przepisach art. 140 i art. 143 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 697 ze zm.), czy wniosek ten rozpatrywał tylko i wyłącznie o oparciu o przepisy uchwały Nr LVIII/1751/2009 Rady m. st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy. Po drugie, niezależnie już od powyższego wytyku, zasadne jest podniesione w odpowiedzi na skargę stwierdzenie o braku wyjaśnienia w postępowaniu przez Zarządem Dzielnicy [...] statusu własności zajmowanego dotychczas przez skarżącą lokalu, w aspekcie jej ewentualnych praw własności (udziałów we własności) do tego lokalu. Jednakże usunięcie tego istotnego zaniedbania nie może nastąpić na drodze gromadzenia przez sąd administracyjny niezbędnego dla wyjaśnienia sprawy materiału dowodowego w postępowaniu przez tym sądem. Wyraźnie zaznaczyć w tym miejscu należy, iż sądy administracyjne w rozpoznawaniu spraw kierują się zasadą legalizmu, to znaczy, iż sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności zaskarżonej decyzji administracyjnej z prawem obowiązującym w dacie jej wydania (art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny). Zatem sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy – nie orzeka czy skarżącą należy zakwalifikować i umieścić na liście osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu lokalu z zasobu mieszkaniowego [...] W., ale jedynie kontroluje prawidłowość dokonanego przez organ rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z przepisami prawa materialnego oraz procesowego - a zatem bada także czy została zachowana zasada wyczerpującego zgromadzenia przez organ niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga także i to, iż przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w tym zwłaszcza art. 140 i art. 143 ustanawiające na rzecz skarżącej określone preferencje są przepisami rangi ustawowej, których nie mogą uchylać przepisy prawa miejscowego (tu przepisy uchwały Nr LVIII/1751/2009 Rady m. st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r.) Z tego powodu, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarówno w aspekcie zbadania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jak i w oparciu o przepisy uchwały Nr LVIII/1751/2009 Rady m. st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy, zgromadzony przez organ materiał dowodowy jest dalece niewystarczający do wydania jakiegokolwiek rozstrzygnięcia. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę Zarząd Dzielnicy [...] dokona wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku ustaleń niezbędnych ustaleń dowodowych i w zależności od wyniku powyższych ustaleń, ponownie rozważy sprawę zainicjowaną wnioskiem skarżącej. Z wyszczególnionych wyżej przyczyn uznać należy, iż zaskarżona uchwała narusza prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności i dlatego zgodnie z art. 147 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w wyroku.