II SA/Wa 1609/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi E. G. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [....] z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały; 2. zasądza od Zarządu Dzielnicy [...] na rzecz skarżącego E. G. kwotę 300 (trzysta) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zarząd Dzielnicy [...] m.st. Warszawy uchwałą z [...] sierpnia 2024 r. nr [...], wydaną na podstawie § 6 pkt 8 uchwały nr [...] Rady m.st. Warszawy z dnia [...] grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st. Warszawy (Dz. U. Woj. Maz. z 2016 r. poz. 6725), § 35 ust. 1, § 4, § 5 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 1, § 7 ust. 2 pkt 12, § 9 ust. 1 pkt 2, § 18 ust. 1 pkt 1, § 32 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 8 uchwały nr [...] Rady m.st. Warszawy z dnia [...] grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r. poz. 14836, z późn. zm.), odmówił zakwalifikowania E. G. do udzielenia pomocy mieszkaniowej (§ 1). Wykonanie uchwały powierzył Burmistrzowi Dzielnicy [...] (§ 2). Określił, że uchwała podlega publikacji w BIP oraz wchodzi w życie z dniem podjęcia (§ 3). W uzasadnieniu uchwały organ wskazał, że E. G. wystąpił z wnioskiem o pomoc mieszkaniową poprzez zawarcie umowy najmu lokalu nr [...] przy ul. K. [...] w W., po upływie okresu najmu na jaki była zawarta umowa dotychczasowa. Umowa najmu z [...] października 2018 r. wygasła [...] września 2023 r. Przedmiotowy lokal składa się z 1 pokoju i kuchni o powierzchni użytkowej 28,91 m2, w tym powierzchni mieszkalnej 16,72 m2 i jest wyposażony w instalacje: elektryczną, zimnej wody, kanalizacji miejskiej, gazową, centralnego ogrzewania i centralnie ciepłej wody z sieci miejskiej. Zgodnie z uchwałą Nr [...] Rady m.st. Warszawy z dnia [...] grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy, pomocy mieszkaniowej można udzielić osobie, która była najemcą zajmowanego lokalu i nieprzerwanie zamieszkuje w lokalu Miasta, w sytuacji, gdy upłynął okres na jaki zawarta była umowa. Udzielenie pomocy mieszkaniowej, o której mowa wyżej jest możliwe w przypadku spełnionego kryterium dochodowego oraz braku zaległości związanych z zajmowanym lokalem, przy czym warunek ten uważa się za spełniony, jeżeli co najmniej przez 3 miesiące realizowana jest umowa o spłacie całości zadłużenia w ratach. Pomoc mieszkaniowa może być udzielona poprzez zawarcie umowy najmu tego lub innego lokalu. Natomiast forma pomocy jest uzależniona od wysokość dochodu gospodarstwa domowego wnioskodawcy. W pierwszej kolejności pomoc mieszkaniowa jest udzielana osobom, z którymi umowy najmu zawierane są na zajmowany przez wnioskodawcę lokal. O zakwalifikowaniu do udzielenia pomocy mieszkaniowej i skierowaniu danej osoby do zawarcia umowy najmu lokalu postanawia Zarząd Dzielnicy w drodze indywidulanej uchwały. W badanym okresie wnioskodawca utrzymywał się z emerytury. Średnie miesięczne dochody gospodarstwa domowego E. G. w okresie 12 miesięcy wyniosły 1.394,38 zł i kwalifikują do najmu socjalnego lokalu. Na koncie czynszowym nie występują zaległości. Organ zwrócił uwagę, że w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie § 32 ust. 1 pkt 1 ww. uchwały, według którego wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową należy poddać szczegółowej analizie uwzględniającej ocenę faktycznych warunków mieszkaniowych przeprowadzoną bezpośrednio w miejscu zamieszkiwania wnioskodawcy. Natomiast zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 2 tej uchwały odmawia się pomocy mieszkaniowej, jeżeli faktyczne warunki mieszkaniowe wnioskodawcy lub osób ubiegających się z nim o pomoc mieszkaniową nie potwierdzają sytuacji wykazanej we wniosku. Przeprowadzona analiza sprawy wykazała, że E. G. nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. K. [...] w W.. Ustalono, że w omawianym lokalu mieszka młody mężczyzna. W ocenie Zarządu w myśl § 32 ust. 8 powołanej uchwały dodatkowe informacje uzyskane w toku analizy mogą stanowić podstawę odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej. W związku z powyższym wniosek został negatywnie zaopiniowany przez Komisję Mieszkaniową, a wnioskodawcy odmówiono zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej. Pismem z [...] września 2024 r. E. G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z [...] sierpnia 2024 r. nr [...]wnosząc o jej uwzględnienie. Skarżący wskazał, że w 2022 r. doznał trzech wylewów, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, wymagającą opieki w sprawach komunikacji, zakupów czy załatwiania spraw urzędowych (orzeczenie z [...] listopada 2023 r. nr [...]). Przyznał, że obecnie w lokalu nr [...] przy ul. K. [...] w Warszawie mieszka młody mężczyzna, bo choć może samodzielnie się poruszać, to jednak wymaga doraźnej opieki w codziennym funkcjonowaniu. W ocenie skarżącego nie jest zrozumiałym podjęcie przez Zarząd Dzielnicy [...] m.st. Warszawy zaskarżonej uchwały skoro na bieżąco uiszcza należności za ww. lokal (na [...] lipca 2024 r. widnieje nadpłata w wysokości [...] zł), jest zameldowany w tym lokalu nieprzerwanie od [...] stycznia 2019 r., spełnia kryterium dochodowe (niski dochód), a mimo to nie kwalifikuje się do zawarcia umowy najmu ani do przyznania dodatku mieszkaniowego. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej podnosząc, że kwestionowana uchwała podjęta została na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie w niej zawarte odpowiada prawu. Pismem z [...] października 2024 r. skarżący podtrzymał skargę i podniósł, że w lokalu nr [...] przy ul. K. [...] w W. zamieszkuje nieprzerwanie. Ustalenia poczynione przez organ w tym zakresie są sprzeczne. Przyznał, że czasami przebywają w nim inne osoby, które pomagają mu w codziennych czynnościach, co nie ma jednak wpływu na stwierdzenie okoliczności, że mieszka w tym lokalu. To samo dotyczy rachunków i dokumentów, które znajdują się w posiadaniu E. Naczas, bowiem z uwagi na stan poudarowy ma trudności w czytaniu i pisaniu, przez co nie jest w stanie samodzielnie opłacać rachunków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935); zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest uchwała Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej w formie zawarcia umowy najmu lokalu po upływie okresu najmu na jaki była zawarta umowa dotychczasowa, tj. akt organu jednostki samorządu terytorialnego podejmowany w sprawie z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a. Zgodnie z art. 147 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Natomiast, stosownie do przepisu art. 147 § 2 P.p.s.a., rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych, wydane na podstawie uchwały lub aktu, o których mowa w § 1, podlegają wzruszeniu w trybie określonym w postępowaniu administracyjnym albo w postępowaniu szczególnym. Sprawując kontrolę legalności wskazanego aktu z prawem, sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej uchwały, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym. Należy przy tym podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2008 r. sygn. akt II FSK 1665/06). Badając legalność zaskarżonej uchwały w świetle powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga podlega uwzględnieniu. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 725 ze zm.) ustawodawca określił kategorie osób, które posiadają prawo do najmu lokalu mieszkalnego z gminnego zasobu, a osobami takimi są, jak określa powyższy przepis, osoby niemające zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych, mieszkające na terenie gminy, posiadające niskie dochody. Jeśli chodzi o zasady oraz tryb wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy, w tym sposób postępowania przy rozpatrywaniu i załatwianiu wniosków o najem lokali, ustawodawca w art. 21 ww. ustawy powierzył te kwestie radzie gminy (odpowiednio zarządowi dzielnicy m.st. Warszawy). Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej uchwały stanowiły przepisy uchwały nr [...] Rady m.st. Warszawy z dnia [...] grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy, która została wydana na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ww. ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Zaznaczyć należy, że choć wskazane wyżej przepisy uchwały mają charakter "autonomiczny", to postępowanie z zakresu uzyskania pomocy gminy w zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych powinno być prowadzone z uwzględnieniem podstawowych zasad procesowych wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. m.in. zasady prawdy obiektywnej oraz właściwego wyważenia interesu społecznego i indywidualnego jednostki. Zasady te mają bowiem zastosowanie do wszelkiego działania organów państwa w sferze stosunków publicznoprawnych i mogą być wywiedzione wprost z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika obowiązek działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2 015 r. sygn. akt I OSK 2025/15). Obowiązkiem organu jest zatem uwzględnienie i wszechstronne rozważenie przy rozpatrywaniu sprawy wszystkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, organ obowiązki te naruszył, gdyż nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli – w tym wypadku wnioskodawcy. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, że odmowa udzielenia E. G. pomocy mieszkaniowej nastąpiła na podstawie § 32 ust. 1 w zw. z ust. 8 uchwały nr [...] Rady m.st. Warszawy z [...] grudnia 2019 r. Z treści powołanego przepisu wynika, iż wniosek skarżącego powinien podlegać szczegółowej analizie uwzgledniającej ocenę faktycznych warunków mieszkaniowych przeprowadzoną bezpośrednio w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, zaś niezłożenie oświadczeń i dokumentów w wyznaczonym terminie umożliwiających przeprowadzenie analizy, potwierdzenie w nich nieprawdy, jak również dodatkowe informacje uzyskane w toku analizy, mogą stanowić podstawę odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił także § 9 ust. 1 pkt 2 powołanej uchwały. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu odmawia się pomocy mieszkaniowej jeżeli z analizy wniosku i załączonych dokumentów oraz sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej ustalonej między innymi w miejscu zamieszkania wnioskodawcy wynika, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi przy składaniu wniosku o pomoc mieszkaniową, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy lub osób ubiegających się wraz z nim o pomoc mieszkaniową, a także gdy faktyczne warunki mieszkaniowe wnioskodawcy lub osób ubiegających się z nim o pomoc mieszkaniową nie potwierdzają sytuacji wykazanej we wniosku, a w ocenie zarządu dzielnicy wnioskodawca ma możliwość zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. W niniejszej sprawie organ uznał, że ustalenia poczynione w toku postępowania pozwalają stwierdzić, że skarżący nie mieszka w lokalu mieszkalnym, o którego najem się ubiega. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przedstawione w prawomocnym wyroku z dnia [...] czerwca 2021 r. sygn. akt [...], że wykładnia przepisu § 32 ust. 8 uchwały nr [...] Rady m.st. Warszawy z dnia [...] grudnia 2019 r. powinna prowadzić do wniosku, iż tylko takie "niezłożenie oświadczeń i dokumentów w wyznaczonym terminie (...)", które w istocie uniemożliwiają prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy i np. przeprowadzenie właściwej analizy, czy też ustalenie, że oświadczenia i dokumenty potwierdzają nieprawdę, a jednocześnie stronie można przypisać z tego powodu choćby winę nieumyślną - mogą stanowić podstawę odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej. Analogicznie, podstawę odmowy może stanowić niepodanie takich "dodatkowych informacji", które są bezwzględnie potrzebne dla prawidłowego rozpoznania wniosku czy też przeprowadzenia wszechstronnej analizy sprawy. Zauważyć przy tym trzeba, że sama Rada m.st. Warszawy w przedmiotowej uchwale przesądziła o tym, że nawet w takiej sytuacji, tj. przy założeniu "braku wskazanych oświadczeń i dokumentów", a nawet – w skrajnym wypadku - podania w nich nieprawdy, nie są okolicznościami automatycznie przesądzającymi o odmowie zakwalifikowania zainteresowanego wnioskodawcy do udzielenia pomocy mieszkaniowej, skoro w przepisie tym (§ 32 ust. 8 uchwały) przewidziano jedynie fakultatywność, a nie obligatoryjność, instytucji odmowy. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, iż materiał dowodowy zgormadzony w sprawie nie jest wystarczający do akceptacji stanowiska organu. Bezsprzecznie skarżący jest osobą schorowaną, niesamodzielną, wymagającą pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Organ ustalił w oparciu o rozmowy przeprowadzone [...] czerwca 2024 r. maja 2024 r. z trzema mieszkańcami budynku przy ul. K. [...] w W., że w lokalu nr [...] mieszka młody chłopak, zaś dwie osoby oświadczyły, iż mężczyzna w wieku 70 lat nie jest tam widywany (protokoły z rozmowy przeprowadzonej ze stroną – świadkiem, k. 309 – 311 akt administracyjnych). Organ nie skonfrontował powyższych oświadczeń ze stanowiskiem wnioskodawcy przedstawionym w protokole z [...] maja 2024 r. z rozmowy przeprowadzonej ze stroną – świadkiem (k. – 308 akt administracyjnych), iż w przedmiotowym lokalu E. G. nieprzerwanie zamieszkuje od 8 lat, a 3 lata wcześniej zamieszkiwała z nim opiekunka. Nie zwrócił się do wnioskodawcy o wyjaśnienie dostrzeżonych rozbieżności. Organ nie dokonał szczegółowych ustaleń w powyższym zakresie, choć wyjaśnienia wymagało ustalenie, czy w lokalu nr [...] przy ul. K. [...] w W. zamieszkuje młody człowiek, stale czy czasowo i w jakim charakterze. Jest to w sprawie na tyle istotne, iż jak twierdzi strona w skardze, młody mężczyzna przebywa w mieszkaniu skarżącego czasowo w celu pomocy w czynnościach życia codziennego. Zgromadzony materiał dowodowy budzi jedynie wątpliwości co do twierdzeń skarżącego, lecz nie pozwala przyjąć, że potwierdził on nieprawdę w złożonych oświadczeniach i dokumentach, co jest warunkiem koniecznym dla zastosowania § 32 ust. 8 powołanej uchwały. Ponadto przesłanką obligatoryjną odmowy pomocy mieszkaniowej z § 9 ust. 1 pkt 2 tej uchwały, gdy warunki mieszkaniowe wnioskodawcy nie potwierdzają sytuacji wskazanej w jego wniosku, jest ocena zarządu dzielnicy co do możliwości zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych wnioskodawcy we własnym zakresie. Ustaleń w tym przedmiocie nie poczyniono, jak też takowej oceny nie dokonano. Organ gminny przyjął, że wnioskodawca nie zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. K. [...] w W. lecz nie ustalił, gdzie w takim razie skarżący mieszka. Organ może te istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy okoliczności ustalić zwracając się o pomoc do właściwego ośrodka pomocy społecznej w trybie przewidzianym w § 32 ust. 3 powołanej ustawy. W ocenie Sądu, sposób załatwienia niniejszej sprawy, nie spełnia zasad oraz standardów obowiązujących w państwie prawa. Zaskarżoną uchwałę podjęto co najmniej przedwcześnie bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności warunkujących zastosowanie powołanych powyżej przepisów uchwały. Z tych też powodów zaskarżona uchwała nie mogła się ostać w obrocie prawnym. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę Sądu, uzupełni materiał dowodowy w niezbędnym zakresie oraz podda materiał aktowy wnikliwej analizie i dopiero wówczas rozstrzygnie, czy skarżący kwalifikuje się do uzyskania pomocy mieszkaniowej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania obejmujących wpis od skargi w wysokości 300 zł Sąd orzekł na mocy art. 200 P.p.s.a. w pkt 2 sentencji wyroku. Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (www.orzeczenia.nsa.gov.pl).