II SA/Wa 1754/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Janusz Walawski (spr.), Protokolant specjalista Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2018 r. sprawy ze skargi małoletniej M.K. – reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego M.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie a art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., w dniu [...] września 2017 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzje poprzedzającą z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku małoletniej M. K.. Organ w uzasadnieniu decyzji podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1383) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wyżej cytowanym art. 83 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę-członka rodziny po osobie zmarłej (por. wyrok WSA z 29.05.2007 r., sygn. akt II SA/Wa 460/07). Organ stwierdził, że w odniesieniu do zmarłego ojca małoletniej nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły nabycie uprawnień w trybie zwykłym. Zmarły ojciec małoletniej na przestrzeni 36 lat życia udokumentowane zostało 7 lat, 9 miesięcy i 16 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci ojca małoletniej, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 1 rok, 9 miesięcy i 15 dni tych okresów. W okresach od 20 lipca 2005 r. do 30 września 2007 r., od 22 listopada 2009 r. do 13 czerwca 2013 r. oraz od 5 lipca 2013 r., tj. przez 8 lat ojciec małoletniej nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w podanych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] lipca 2017 r. ustalił, że zmarły ojciec małoletniej mąż był trwale niezdolny do pracy od 17 lutego 2016 r. Organ stwierdził, że wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane, ponieważ nie została spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy. M. K., reprezentowana matkę – M. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z [...] września 2017 r. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła swoją sytuacje życiową i materialną i ponadto załączyła do niej liczne dokumenty związane z ta sytuacją oraz dokumenty lekarskie dotyczące jej zmarłego męża, a ojca małoletniej M. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodni z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. - dalej zwanej "P.p.s.a.") lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., a ustalenia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest prawidłowe. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1383), Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Prawo do renty rodzinnej w drodze wyjątku jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu (por. wyrok NSA z dnia 11.09.2001 r., sygn. akt II SA 1717/01). Zasadnie zatem Prezes ZUS w pierwszej kolejności dokonał ustaleń spełnienia przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy w odniesieniu do zmarłego ojca małoletniej męża. Trafnie też Prezes ZUS stwierdził, że do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa w powołanym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenie. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te bezwzględnie powinny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i dotyczą one dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. Wskazania wymaga, że na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy musi być orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS (komisję lekarską ZUS). Nie wywołuje zatem skutków prawnych na gruncie powołanego przepisu ewentualne twierdzenie, że strona nie jest zdolna do podjęcia pracy (v. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 2243/02, Lex nr 14231). Organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (v. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sprawie zatem, orzeczenie komisji lekarskiej ZUS było dla organu wiążące. Organ prawidłowo badał w niniejszej sprawie w pierwszej kolejności spełnienie przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w odniesieniu do zmarłego ojca małoletniej córki. Zasadnie stwierdził, że nie zostały one spełnione łącznie. Staż ubezpieczeniowy zmarłego ojca małoletniej na przestrzeni 36 lat życia wynosił łącznie tylko 7 lat, 9 miesięcy i 16 dni, jednakże w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci męża, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentowano jedynie 1 rok, 9 miesięcy i 16 dni tych okresów. W podanych wcześniej okresach wynoszących 8 lat nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W sprawie nie wykazano, aby niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym. Wbrew zarzutom skargi nie było przeszkód w toku postępowania, aby skarżąca przedłożyła na piśmie dowody wskazujące na to, że nastąpiło zdarzenie (zdarzenia), które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczało, utrudniało czy wręcz udaremniało możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. Dla ustalenia okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 nie było konieczne przesłuchanie strony. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że długotrwały okres pozostawania poza ubezpieczeniem (chodzi tu o okres dziesięciolecia przypadającego przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy), bez usprawiedliwienia przyczyn takiego stanu, wyłącza przyjęcie przesłanki szczególnych okoliczności, od której uzależnione jest przyznanie świadczenia w drodze wyjątku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r. o sygn. akt I OSK 2/06, publ. ONSAiWSA 2007/2/44). Niezależnie od powyższego, Sąd wskazuje, że zasadniczą przyczyną braku podstaw do przyznania przez Prezesa ZUS renty rodzinnej w drodze wyjątku była w tej sprawie wskazana okoliczność niespełnienia przesłanki braku możności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Sąd rozumie trudną sytuację życiową i materialną strony skarżącej, ale nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w wyroku.