II SA/Wa 1791/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Andrzej Kołodziej, Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę; 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. O. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć 20/100) stanowiącą 23% podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] odmawiającą A. P. – przedstawicielowi ustawowemu małoletniego B. P. – świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja ta wydana została wskutek uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 2046/09, oraz wskutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 2147/10, decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] października 2009 r. W tym miejscu wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1525/10, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A. P. – przedstawiciela ustawowego małoletniego B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 2046/09, wydanego w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...], uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu NSA uznał za uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji podjęcia jej przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednocześnie Sąd II instancji odmówił zasadności pozostałym, sformułowanym w skardze kasacyjnej zarzutom. I tak, NSA stwierdził, iż nie jest trafny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, przede wszystkim, że nie zachodzą "szczególne okoliczności" określone ww. przepisem oraz przyjęciu, iż skarżąca nie posiada niezbędnych środków utrzymania. W tym zakresie NSA zwrócił uwagę, że powyższy przepis umożliwia przyznanie odpowiedniego świadczenia decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, pod warunkiem jednak, że istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, a tej właśnie okoliczności w sprawie dotyczył spór. NSA wyjaśnił przy tym, że kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się zwrotem "szczególnych okoliczności", prawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo uwypukla i podkreśla cel regulacji. Jednak nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. Nadto, według Sądu II instancji, z brzmienia art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wynika, iż jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. Nie może też budzić wątpliwości, że to podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. NSA podkreślił, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpatrując skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w niniejszej sprawie uznał, że nie zachodzą wymagane ustawą szczególnie uzasadnione okoliczności (które, co nie może budzić wątpliwości, muszą należeć do wyjątkowych, a nie tylko w zwykły sposób usprawiedliwiających brak możliwości nabycia uprawnień w wyniku spełnienia warunku posiadania wymaganych okresów opłacania składek), prawidłowo stwierdził, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc, że nie można decyzji tego organu zarzucić dowolności rozstrzygnięcia. Następnie, odwołując się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, NSA stwierdził, iż w sprawie istotną kwestią jest to, że zmarły w wieku 49 lat ojciec skarżącego – J. P. utracił zatrudnienie w 2000 roku i od tego czasu do dnia zgonu, tj. do dnia 6 grudnia 2007 r., brak jest dowodów na to, że przejawiał jakąkolwiek aktywność w poszukiwaniu pracy i podjęciu zatrudnienia. W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać, chociażby pośrednio, że J. P. nie podjął zatrudnienia – skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym – z powodów szczególnych i uniemożliwiających zatrudnienie. NSA zaznaczył, iż długotrwały okres pozostawania ojca małoletniego poza ubezpieczeniem (chodzi tu o okres dziesięciolecia przypadającego przed datą zgonu), bez usprawiedliwienia przyczyn takiego stanu, wyłącza przyjęcie zastosowania przesłanki szczególnych okoliczności, od której zależało przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jego dzieciom (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r. o sygn. akt I OSK 2/06, publ. ONSAiWSA 2007/2/44). W wymienionym okresie nie została wobec J. P. orzeczona całkowita niezdolność do pracy, jak również nie zaistniały inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli wymienionego. W tej części uzasadnienia NSA zauważył, że powoływanie się przez skarżącą na fakt alkoholizmu ojca dziecka, przy braku orzeczenia o jego niezdolności do pracy czy jakichkolwiek innych dokumentów wskazujących – choćby pośrednio – na pogarszający się stan zdrowia J. P., nie może być uznane za szczególną okoliczność, uzasadniającą niewypracowanie przez niego wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Jednak, zdaniem NSA, konsekwencje choroby alkoholowej J. P. nie spowodowały, że w okresie przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne był on chociażby częściowo niezdolny do pracy. Brak jest bowiem dokumentów fakt ten potwierdzających. Stan zdrowia ojca małoletniego nie ograniczał i nie utrudniał zatem możliwości wypracowania przez niego wymaganego stażu ubezpieczeniowego przed datą zgonu. Nie podejmując leczenia uzależnienia alkoholowego J. P. dokonał świadomego wyboru dalszej drogi życiowej. Wprawdzie udowodniony okres składkowy i nieskładkowy zmarłego jest dość długi, bowiem wynosi 24 lata, 6 miesięcy i 23 dni, jednak w sprawie nie można stwierdzić, aby brakujący okres do uzyskania przez niego świadczenia ubezpieczeniowego w trybie zwykłym był usprawiedliwiony wystąpieniem szczególnych okoliczności. O wyjątkowości podnoszonych przez stronę okoliczności, jak stwierdził dalej Sąd II instancji, nie może zwłaszcza przesądzać jej subiektywne przekonanie, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być traktowane jako szczególne (wyjątkowe). Niezależnie od powyższego NSA, za zasadne uznał także stanowisko WSA w Warszawie, iż w sprawie nie zaistniała dodatkowo inna przesłanka do przyznania synowi skarżącej wnioskowanego świadczenia, tj. przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, której niespełnienie – w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej – samo w sobie również eliminuje B. P. z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Analizując tę przesłankę przyznania świadczenia w drodze wyjątku Sąd II instancji zwrócił uwagę, iż skarżąca (matka dziecka) pracuje, zaś dochód przypadający na osobę w rodzinie nie wskazuje, aby pozostawała ona wraz z dzieckiem bez niezbędnych środków utrzymania. Z załączonego do wniosku zaświadczenia o zarobkach wynika, iż skarżąca z tytułu zatrudnienia uzyskuje wynagrodzenie miesięczne w kwocie 2.447,86 zł brutto. Uwzględniając zatem fakt, iż na jej utrzymaniu w dacie składania wniosku pozostawał ponadto pełnoletni, bezrobotny syn M. P., oraz że wspólnie z nimi zamieszkiwała także pełnoletnia córka N. G., uprawniona do renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego, WSA w Warszawie prawidłowo uznał, że kwota dochodu na osobę w rodzinie skarżącej zabezpiecza niezbędne środki utrzymania dziecka, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, a więc środki o charakterze podstawowym, bo tylko takich dotyczyć może świadczenie w drodze wyjątku. To, czy środki te zaspokajają potrzeby małoletniego, a więc czy są wystarczające, jest zupełnie inną kwestią. Wykazane środki utrzymania w przeliczeniu na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy na potrzeby rodziny skarżącej, istotne jest natomiast to, że B. P. posiada niezbędne środki utrzymania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, WSA w Warszawie, wyrokiem wydanym w dniu 11 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 2147/10, uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] wskazując na stwierdzone przez Sąd II instancji naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., które to naruszenie, w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. stanowi podstawę wznowieniową. Jednocześnie, w ramach wskazań co do dalszego postępowania, WSA w Warszawie zobowiązał organ do ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem wiążącej oceny prawnej wyrażonej w wyroku NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1525/10. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Prezes ZUS powtórzył wcześniejsze ustalenia dotyczące udowodnionego okresu składkowego i nieskładkowego zmarłego ojca dziecka (24 lata, 6 miesięcy i 23 dni) oraz ponad siedmioletniej przerwy w ubezpieczeniu liczonej od ustania ostatniego okresu składkowego do dnia śmierci. Odnosząc się do tej ostatniej okoliczności organ stwierdził, że wykazana przerwa nie była następstwem zdarzeń o szczególnym charakterze, w tym, przede wszystkim w okresie tym nie była orzeczona wobec ojca dziecka całkowita niezdolność do pracy. Natomiast okoliczność nadużywania alkoholu (choroba alkoholowa) nie mogła być, zdaniem Prezesa ZUS, uznana za szczególną okoliczność w sytuacji, gdy osoba dotknięta tą chorobą mogła podjąć skuteczne leczenie odwykowe tak, aby przezwyciężyć negatywne skutki pozostawania poza ubezpieczeniem. Jako drugą przyczynę odmowy przyznawania świadczenia organ wymienił wysokość wykazanego dochodu na osobę. W tym zakresie Prezes ZUS stwierdził, że skoro dochód na osobę w rodzinie wynosi 936,74 zł brutto i przekracza kwotę najniższej emerytury (od 1 marca 2011 r. – 728,18 zł), to w sprawie nie zachodzi konieczna przesłanka w postaci braku niezbędnych środków utrzymania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. P. wniesionej do WSA w Warszawie. Skarżąca zarzuciła, że po wyroku uchylającym decyzję z dnia [...] października 2009 r. organ przystąpił do ponownego rozpatrzenia sprawy nie zawiadamiając skarżącej o tym fakcie. Tym samym skarżąca uznała, że organ uniemożliwił jej wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego oraz złożenie innych dowodów m.in. na okoliczność zatrudnienia zmarłego ojca dziecka w szczególnych warunkach oraz innej, nienaturalnej przyczyny jego śmierci. Zdaniem skarżącej, oznacza to, że organ naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) i zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając tak zajęte stanowisko procesowe organ przytoczył dotychczasową argumentację wskazując, że uprzednie ustalenia stanu faktycznego pozostają bez zmian i w sprawie nie zachodzą przesłanki wymagane treścią art. 83 ustawy emerytalnej. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, iż, wbrew tym zarzutom, skarżąca została zawiadomiona o toczącym się postępowaniu, ponieważ pismem z dnia 19 maja 2011 r. Departament Świadczeń Emerytalno – Rentowych ZUS zwrócił się do skarżącej o nadesłanie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz powiadomił ją, iż decyzja rozstrzygająca o prawie do świadczenia w drodze wyjątku zostanie wydana po zakończeniu postępowania wyjaśniającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga oceniana pod tym względem nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie dla zbadania legalności działań Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie dotyczącej świadczenia w drodze wyjątku miało ustalenie, czy organ rozpoznając sprawę skarżącej (przedstawicielki ustawowej małoletniego B. P.) uwzględnił ocenę prawną wyrażoną we wcześniejszym, kasatoryjnym orzeczeniu sądu administracyjnego, do czego zobowiązany był na podstawie art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl bowiem tego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z kolei, jak wskazano powyżej, kwestia prawa B. P. do świadczenia przewidzianego w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zwanej dalej również ustawą emerytalną, była już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1525/10 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 2147/10, przy czym WSA w Warszawie, rozstrzygając sprawę ponownie związany był wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Trzeba przy tym zaznaczyć, że w zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym (stosowania prawa), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i – wreszcie – jakie, zdaniem sądu zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło być uznane za zgodne z prawem. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego (por. T. Woś w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. LexisNexis, Warszawa 2005, str. 473). Ocena może dotyczyć także stanu faktycznego (por. J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, str. 325). Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że NSA w uzasadnieniu wyroku zamieścił oceny prawne w odniesieniu do dwóch przepisów, tj.: przepisu prawa procesowego – art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz przepisu prawa materialnego - art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, z tą uwagą, że Sąd II instancji - z jednej strony - stwierdził naruszenie przez WSA w Warszawie, a wcześniej przez organ administracji publicznej przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. - z drugiej zaś - zwrócił uwagę na prawidłowość zastosowania przez WSA w Warszawie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Wyrażoną ocenę prawną powtórzył WSA w Warszawie uchylając zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2009 r. z uwagi na naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz zobowiązując jednocześnie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w wyroku NSA z dnia 19 listopada 2010 r. Analiza akt administracyjnych, a w szczególności analiza treści decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r., prowadzi do wniosku, że organ ten przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w pełni zastosował się do wyrażonej oceny prawnej. Po pierwsze, zaskarżona decyzja została podpisana przez Wicedyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno – Rentowych H. W., tzn. przez innego pracownika organu niż pracownik podpisujący decyzję przed ponownym rozpatrzeniem sprawy (decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. podpisała E. N.). W sprawie nie doszło zatem do uchybienia przepisom postępowania obligującym do jego wznowienia. Po drugie, organ prawidłowo odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku stwierdzając, że w sprawie nie zachodzi konieczna w świetle treści art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Przypomnieć bowiem należy, że powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałych po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Jak wynika z uzasadnienia wyroku NSA z dnia 19 listopada 2010 r. wynagrodzenie skarżącej w wysokości 2.447,86 zł brutto zabezpieczało niezbędne środki utrzymania B. P., w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS poczynił zresztą w tym zakresie dodatkowe ustalenia kierując do skarżącej pismo (z dnia 19 maja 2011 r.) z wezwaniem do złożenia "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji rodzinnej". Skarżąca oświadczenie takie złożyła wraz z plikiem dokumentów obejmujących m. in. zaświadczenie o wynagrodzeniu, zaświadczenie o dochodzie rocznym oraz zaświadczenie o wysokości zasiłku przysługującego drugiemu, pełnoletniemu synowi. W oparciu o te dokumenty organ ustalił, że dochód na osobę wynosi aktualnie 936, 74 zł brutto podczas, gdy poprzednio ustalony dochód wynosił 815,95 zł brutto. W rezultacie, zdaniem Prezesa ZUS, w sprawie nie wystąpiła przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Z tego powodu rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił pogląd organu w zakresie niespełnienia przez B. P. przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, co w konsekwencji wykluczyło wyżej wymienionego z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia. Kwota 936,74 zł brutto przypadająca miesięcznie na jedną osobę w rodzinie nie może być uznana za brak niezbędnych środków utrzymania. Sytuacja skarżącej i jej, obecnie pełnoletniego, syna B. może być uznana za trudną, a środki, jakimi dysponuje rodzina za niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb materialnych, jednakże z pewnością – przy uwzględnieniu, że dochód na osobę w rodzinie jest wyższy od najniższej emerytury – organ nie miał podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nie dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela również pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/2001, zgodnie z którym niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać z wystarczającymi środkami utrzymania. Z powyższych względów nie można także zgodzić się z zarzutem skargi dotyczącym naruszenia przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu oraz zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej. Organ oparł bowiem swoje rozstrzygnięcie na dowodach przedstawionych także przez stronę, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Nadto, w piśmie z dnia 19 maja 2011 r. organ w sposób jednoznaczny wyjaśnił, że prowadzi postępowanie dowodowe w związku z doręczeniem w dniu 16 maja 2011 r. odpisu prawomocnego wyroku WSA w Warszawie uchylającego decyzję z dnia [...] października 2009 r. Natomiast złożone przez A. P. dokumenty na okoliczność pracy ojca dziecka w szczególnych warunkach, czy też tragicznej przyczyny jego śmierci, a także leczenia przeciwalkoholowego, któremu poddał się, wobec braku jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie miały jakiegokolwiek wpływu na kierunek rozstrzygnięcia sprawy przez Prezesa ZUS. Przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych muszą bowiem być spełnione kumulatywnie, co oznacza, iż niespełnienie chociażby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu, w pkt 2 sentencji wyroku, orzeczono na podstawie art. 250 tejże ustawy.