II SA/Wa 1965/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Janusz Walawski (spr.), Sędziowie WSA - Ewa Kwiecińska, - Iwona Dąbrowska, Protokolant - Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi E. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku E. Ł. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja ta została wydana po ponownym rozpatrzeniu wniosku E. Ł. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 345/07, decyzji wcześniej wydanych w tej sprawie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki: * jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, * nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Jednocześnie organ podał, że konieczne jest łączne spełnienie wymienionych przesłanek, co oznacza, że brak choćby jednej z nich powoduje konieczność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Rozpatrując ponownie wniosek organ uznał, że w niniejszej sprawie brak jest szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły wnioskującej uzyskanie świadczenia na zasadach ogólnych. Organ podkreślił, że "szczególna okoliczność" musi pozostawać w związku przyczynowym z brakiem uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponadto musi być obiektywna i niezależna od wnioskodawcy, który pomimo dołożenia należytej staranności nie był w stanie zapobiec jej skutkom. Prezes ZUS zauważył, że za szczególną okoliczność należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Ponadto świadczenie może być przyznane tylko w sytuacji, gdy ubezpieczony jest zatrudniony lub wykonuje działalność objętą ubezpieczeniem, natomiast nagłe zdarzenie przerywa ten stan, a całkowita niezdolność do pracy lub wiek uniemożliwiają powrót do zatrudnienia. Organ wyjaśnił też, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że co do zasady trudności w znalezieniu pracy nie są uznawane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ww. ustawy. Organ wskazał również, że trudna sytuacja bytowa, w jakiej znajduje się wnioskująca, jest tylko jedną z przesłanek, od spełnienia których zależy możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej. Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jednocześnie wyjaśnił, iż świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Od ww. decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych E. Ł. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła, że organ nie rozpatrzył ponownie sprawy pod względem merytorycznym, a jedynie ograniczył się do wyjaśnienia art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie biorąc pod uwagę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2007 r., wydanego wcześniej w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skargę należy uwzględnić, z uwagi na to, iż w zaskarżonej decyzji - jak również w decyzji ją poprzedzającej - nie uwzględniono oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 345/07. Wskazać należy, że organ administracyjny ponownie rozpatrujący sprawę nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w prawomocnym orzeczeniu Sądu, gdyż jest ona wiążąca w danej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 345/07, uchylił zaskarżoną przez E. Ł. decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą, wskazując, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmawiając przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku, z powołaniem się na brak spełnienia przesłanki w postaci szczególnych okoliczności, której konieczność zaistnienia organ odniósł do okresu ostatniego 10-lecia, naruszył przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd stwierdził, że naruszenie to jest konsekwencją nieprawidłowej interpretacji i zastosowania wymienionego wyżej przepisu. Zdaniem Sądu, staż pracy udowodniony przez skarżącą (ponad 23 lata) nie pozostaje bez wpływu na prawo do świadczenia, pomimo braku opłacania składek przez okres 5 lat w ostatnim dziesięcioleciu. Sąd orzekający w sprawie o sygnaturze akt II SA/Wa 345/07, podzielił pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 23 marca 2006 r., sygn. akt I UZP 5/05 (OSNP 2006/19-20/305), która stanowi, że "Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy". Sąd uznał, że powołana uchwała znajduje zastosowanie również w sprawach o świadczenie (rentę z tytułu niezdolności do pracy) w drodze wyjątku. Z tego względu zobowiązał organ do dokonania interpretacji, uwzględniającej rozważania zawarte w uzasadnieniu wydanego wyroku. Należy stwierdzić, iż w obecnie rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zastosował się do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 345/07 i ponownie odmówił skarżącej przyznania świadczenia objętego wnioskiem. Zgodnie z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazanie co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie zarówno, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Nawet w wypadku sporu, co do oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Związanie wynikające z omawianego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1519/2005, LexPolonica nr 1483162). Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uznał, że przepis art. 153 ww. ustawy ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w prawomocnym wyroku z dnia 18 kwietnia 2007 r., gdyż ocena ta wiąże je w tej sprawie. Sąd nie posiada już swobody w zakresie wykładni prawa i nie może odstąpić od oceny prawnej wyrażonej wcześniej w tej sprawie. A zatem należy uznać, że decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. oraz z dnia [...] września 2007 r. nr [...], odmawiające przyznania E. Ł. świadczenia w drodze wyjątku, naruszają prawo. Z powyższych względów Sąd uznał skargę za zasadną i działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnym, orzekł jak w sentencji wyroku.