II SA/Wa 2/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędziowie WSA Ewa Marcinkowska, Adam Lipiński, Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2017 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2017r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] września 2017r. odmawiającą przyznania B.M. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, ze przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą emerytalną, jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Wyjaśnił także, ze zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych przyjęty jest pogląd, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy lub działalności gospodarczej objętej ubezpieczeniami społecznymi wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12.01.2007 r., sygnatura II SA/Wa 1590/06, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pojęcie niezdolności do pracy zostało zaś zdefiniowane w przepisie art. 12 ustawy emerytalnej stanowiąc, że niezdolna do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, przy czym całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Odnośnie zaś wieku, chodzi o taki przedział wiekowy, który statuuje osobę zainteresowaną w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z osiągnięciem wieku emerytalnego. Wskazano też, iż zgodnie z art. 68 ustawy emerytalnej renta rodzinna w drodze wyjątku przysługuje dzieciom na czas trwania nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 roku życia. Renta rodzinna w drodze wyjątku przysługuje również dzieciom bez względu na wiek, które stały się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem 16 roku życia, lub stały się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem nauki w szkole i osiągnięciem 25 roku życia. W ocenie organu renta rodzinna w drodze wyjątku nie może być przyznana stronie, ponieważ nie spełnia ona przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Obecnie ma on 35 lat, więc nie osiągnęła wieku emerytalnego. Ponadto orzeczeniem z [...].01.2013 r. komisja lekarska ZUS ustaliła, że strona nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Organ wyjaśnił, że w myśl art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9.10.2009 r., sygnatura II SA/Wa 1079/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9.08.2001 r., sygnatura II SA 646/01, dostępny w LEX nr 121924). Wskazano również, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie na podstawie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Od powyższej decyzji skargę do tut. Sadu wywiodła B.M. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu przytoczyła swoje losy opisując ze szczególną wnikliwością kwestię stanu zdrowia. Nakreśliła także swoją złą sytuację materialną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ ustalił w sposób poprawny stan faktyczny. Materia ta jest bowiem bardzo istotna z tego powodu, że organ przy rozstrzyganiu sprawy, oparł się na obrazującym stan zdrowia strony orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2013r. a więc na opinii lekarzy pochodzącej sprzed blisko pięciu lat. Co prawda przepisy prawa nie precyzują tego, jak długo orzeczenia Komisji Lekarskich ZUS zachowują swoją ważność. Jednakże należy mieć na względzie to, że okolicznością nie wymagającą dowodu jest fakt zachodzenia ciągłych zmian w zdrowiu każdego człowieka, a zwłaszcza człowieka nie w pełni zdrowego. W związku z tym, organ rentowy, aby móc w sposób skuteczny i przekonywujący powołać się na fakt posiadania przez stronę postępowania zdolności (lub jej braku) do wykonywania pracy zarobkowej, winien dysponować aktualnym orzeczeniem lekarskim obrazującym stan zdrowia strony w czasie zbieżnym z terminem orzekania. Powyższa konieczność posiadania przez organ aktualnego orzeczenia lekarskiego jest zaś szczególnie niezbędna w niniejszej sprawie. Z dokumentacji lekarskiej zgromadzonej w aktach sprawy, w tym z orzeczenia na które powołuje się organ wynika bowiem jednoznacznie, iż skarżąca nie należy do grupy osób zdrowych. W takim przypadku organ winien więc dopuszczać możliwość tego, że stan zdrowia strony mógł ulec dalszemu pogorszeniu, eliminującemu stronę z rynku pracy. Podsumowując, w ocenie tut. Sądu organ bazując przy rozpoznawaniu sprawy na orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS (mającym obrazować problematykę zdolności strony do pracy) pochodzącym sprzed blisko pięciu lat, dopuścił się uchybienia polegającego na nieustaleniu stanu faktycznego sprawy. Tego typu uchybienie mogło zaś mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Nie znając bowiem aktualnego stanu zdrowia strony organ przedwcześnie uznał, iż nie istnieją podstawy do przyznania skarżącej dochodzonego przez nią świadczenia. W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt. 1 wyroku na podstawie art.145 par.1 pkt.1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.). Ponownie rozpoznając sprawę i uwzględniając treść powyższego uzasadnienia, organ przeprowadzi w sposób poprawny postępowanie dowodowe w zakresie dotyczącym aktualnego stanu zdrowia strony, co umożliwi mu na rzetelne rozpoznanie wniosku inicjującego postępowanie.