II SA/Wa 2022/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Joanna Kube, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , Protokolant starszy specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi M.S. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchwałą z dnia [...] października 2024 r. nr [...] Zarząd Dzielnicy [...], działając m.in. na podstawie § 9 ust. 1 pkt 1 i 2, § 32 ust. 1 pkt 1 i 2 w związku z ust. 3 i 8 uchwały Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. Nr XXIII/669/2019 w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r., poz. 14836 ze zm.), odmówił zakwalifikowania M.S. do udzielenia pomocy mieszkaniowej (§ 1 uchwały). W uzasadnieniu uchwały organ podniósł, że w ramach realizacji prawomocnego wyroku orzekającego eksmisję bez prawa do lokalu socjalnego z lokalu nr [...] przy ul. [...], w związku z wystąpieniem komornika sądowego, dla M.S. zostało zabezpieczone tymczasowe pomieszczenie nr [...] przy ul. [...]. Umowa została zawarta na 6 miesięcy i obowiązywała do dnia [...] marca 2024 r. W dniu [...] lutego 2024 r. M.S. wystąpił z wnioskiem o pomoc mieszkaniową i przedłużenie umowy najmu. Organ wskazał, że wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności stopnia lekkiego wydanym na stałe. Według dostarczonych dokumentów i deklaracji dochodowej za badany okres 12 miesięcy, wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, a utrzymuje się z pomocy OPS. Przeprowadzona przez pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy wizja wykazała, że w pomieszczeniu zamieszkuje M.S. wraz z konkubiną A.S., z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Podczas wizji przeprowadzonej przez pracowników WZL w pomieszczeniu również zastano nieupoważnioną do zamieszkiwania A.S., ale M.S. przedstawił ją jako siostrę, która przyjechała w odwiedziny. Zajmowane pomieszczenie składa się z izby z łazienką z wc. Powierzchnia użytkowa wynosi 11,00 m2, w tym 8,00 m2 powierzchni mieszkalnej po odjęciu powierzchni na aneks kuchenny. Oczynszowana jest jedna osoba. Opłaty należne za użytkowanie pomieszczenia wpływają nieterminowo. Jako przyczynę wydania uchwały odmawiającej przyznania wnioskowanej pomocy mieszkaniowej organ wskazał, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż wnioskodawca zataił fakt posiadania tytułu prawnego do nieruchomości. Z informacji uzyskanej przez organ ze Starostwa Powiatowego w [...] wynika, że M.S. figuruje w zbiorze danych Ewidencji Gruntów i Budynków jako właściciel nieruchomości gruntowych rolnych w [...] w Gminie [...] o łącznej powierzchni 5,63 ha w wysokości 1/4 udziału. Jako właściciel pozostałego udziału w wysokości 3/4 do ww. nieruchomości figuruje S.S. - nieżyjący ojciec wnioskodawcy. Z tych przyczyn organ uznał, że M.S. potwierdził nieprawdę w oświadczeniu majątkowym złożonym wraz z wnioskiem o pomoc mieszkaniową i nie wykazał posiadanych tytułów prawnych do nieruchomości, których zbycie daje możliwość zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie, co w świetle § 9 ust. 1 pkt 1 oraz § 32 ust. 8 uchwały nr XXIII/669/2019 stanowiło podstawę odmowy przyznania pomocy mieszkaniowej. M.S. wniósł na powyższą uchwałę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ja w całości i wnosząc o stwierdzenie jej sprzeczności z prawem w zakresie, w jakim odmawia zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej oraz o stwierdzenie, że uchwała nie podlega wykonaniu w zakresie, w jakim odmawia zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej. Skarżący zarzucił organowi błędne przyjęcie, że poświadczył on nieprawdę, iż nie posiada majątku, w tym nieruchomości, które pozwalają mu na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że dotychczas nie wiedział, iż posiada jakikolwiek majątek - nigdy nie był na żadnej sprawie spadkowej po rodzicach, nawet nie wiedział, że został mu jakiś majątek. Przez wiele lat przebywał w zakładzie karnym i nie miał kontaktu z rodziną. Zdaniem skarżącego, powierzchnia nieruchomości, fakt, że jest to ziemia rolna słabej klasy, a ponadto, że skarżący jest jedynie współwłaścicielem, uniemożliwiają skutecznie uzyskanie jakichkolwiek środków z tego tytułu. Skarżący wskazał, że miał troje rodzeństwa, przy czym jeden brat nie żyje, a siostra zamieszkuje w Niemczech, co znacząco utrudni przeprowadzenie jakiegokolwiek postępowania i uzyskanie środków na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Odmawianie udzielenia pomocy mieszkaniowej, w sytuacji gdy dla skarżącego jedyną alternatywą byłaby klatka schodowa albo noclegownia, jest całkowicie nieuzasadnione i kłóci się z zasadą, zgodnie z którą lokale z gminnego zasobu lokalowego powinny być w pierwszej kolejności przyznawane osobom bezdomnym lub w trudnej sytuacji mieszkaniowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ podkreślił, że świadomość skarżącego co do posiadanych nieruchomości oraz jego dbałość o posiadany majątek i regulację spraw spadkowych jest kwestią drugoplanową. W piśmie procesowym z dnia 5 maja 2025 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę w całości i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. Pełnomocnik podkreślił, że skarżący utrzymuje się ze środków otrzymywanych z pomocy społecznej i posiada orzeczony stopień niepełnosprawności. Zwrócił uwagę, że nawet hipotetyczna próba zbycia nieruchomości, których skarżący jest współwłaścicielem, o ile w ogóle byłoby to możliwe, biorąc pod uwagę fakt, że siostra skarżącego mieszka w Niemczech, oznaczałaby, że skarżący uzyskałby środki utrzymania po upływie wielu miesięcy bądź lat od momentu wszczęcia postępowania spadkowego. Argumentacja organu jest zatem oderwana od stanu faktycznego niniejszej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy określa, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 725), uchwała rady gminy. Przyznawanie pomocy mieszkaniowej w postaci zakwalifikowania do zawarcia umowy najmu lokalu wchodzącego w skład zasobu mieszkaniowego m.st. Warszawy zostało uregulowane w uchwale Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. Nr XXIII/669/2019 w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy. Jako podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy mieszkaniowej organ podał dwa przepisy powyższej uchwały. Po pierwsze, wskazał § 9 ust. 1 pkt 1 lit. b) uchwały, zgodnie z którym odmawia się pomocy mieszkaniowej, jeżeli wnioskodawca, jego małżonek, osoba pozostająca faktycznie we wspólnym pożyciu lub inna osoba zgłoszona do wspólnego zamieszkiwania posiada spółdzielcze prawo do lokalu: pod warunkiem, że może ich używać lub gdy posiada tytuł prawny do nieruchomości, której zbycie lub z której pożytki dają możliwość zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. Po drugie, organ powołał się na treść § 32 ust. 8 uchwały, który stanowi, że podstawą odmowy zakwalifikowania wniosku do udzielenia pomocy mieszkaniowej może być potwierdzenie nieprawdy w złożonych oświadczeniach i dokumentach, jak również dodatkowe informacje uzyskane w toku analizy, o której mowa w ust. 1 oraz niezłożenie dokumentów i oświadczeń w wyznaczonym terminie określonym na podstawie § 31 ust. 1a. Organ ustalił w toku postępowania, że skarżący jest współwłaścicielem (udział ¼) nieruchomości rolnych położonych w gminie [...] o łącznej powierzchni 5,63 ha. Natomiast jako właściciel pozostałego udziału w tych nieruchomościach został wskazany nieżyjący ojciec skarżącego. Okoliczność ta nie budzi wątpliwości i nie jest kwestionowana przez skarżącego. Jak wynika z akt sprawy (oświadczenie o stanie majątkowym – k. 23 akt administracyjnych), skarżący nie wykazał faktu posiadania tych nieruchomości. Zdaniem Sądu, istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest, że jak wynika z treści § 9 ust. 1 pkt 1 lit. b) uchwały Nr XXIII/669/2019, nie w każdym przypadku posiadanie tytułu prawnego do nieruchomości może stanowić podstawę do wydania uchwały o odmowie przyznania pomocy. Prawodawca wskazał bowiem wyraźnie, że podstawą odmowy może być jedynie posiadanie tytułu prawnego do takiej nieruchomości, której zbycie lub z której pożytki dają możliwość zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. Zastosowanie omawianego przepisu wymaga zatem od organu ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, że może dojść do zbycia nieruchomości, które umożliwi stronie zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie, ewentualnie, że nieruchomość przynosi pożytki pozwalające na zaspokojenie tych potrzeb. Samo powołanie się przez organ na powierzchnię nieruchomości i wartość udziału w niej wnioskodawcy nie jest wystarczające do dokonania miarodajnej oceny, czy powyższe przesłanki zostały spełnione. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że postępowanie w sprawie zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej nie jest klasycznym postępowaniem administracyjnym, jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przepisy k.p.a. w takim postępowaniu znajdują odpowiednie zastosowanie (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 438/21 i orzecznictwo w nim przywołane, wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). W trakcie postępowania organy powinny zatem działać́ praworządnie oraz uwzględniać́ interes społeczny i słuszny interes wnioskodawcy. W tym kontekście, pamiętając, że zaskarżona uchwała ma charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, można mówić o obowiązku stosowania standardów odpowiadających standardom wyznaczonym przez zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zasady te mają zastosowanie do wszelkiego działania organów państwa w sferze stosunków publicznoprawnych i mogą być wywiedzione wprost z art. 7 Konstytucji RP, z którego wynika obowiązek działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (zob. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 2025/15). Obowiązkiem organu wydającego zaskarżoną uchwałę było zatem podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu indywidualnego i społecznego. Czynnościami niezbędnymi są czynności odnoszące się do okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego. Z kolei efekt powyższych działań organu powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu uchwały zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie powinno prezentować zarówno stanowisko organu odnośnie do ustaleń faktycznych, jak też jego wnioski wysnute z analizy faktów przez pryzmat stosownego przepisu prawa materialnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2567/20). Zdaniem Sądu, organ w niniejszej sprawie nie wypełnił należycie powyższych obowiązków. Organ nie wykazał bowiem w sposób przekonujący, że w sprawie wystąpiła podstawa odmowy wskazana w § 9 ust. 1 pkt 1 lit. b) uchwały Nr XXIII/669/2019, a co za tym idzie, że niepodanie przez skarżącego, iż jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej (co - jak wyjaśnia skarżący – wynikało z tego, że nie wiedział on o powyższym fakcie) mogło mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co uzasadniałoby zastosowanie § 32 ust. 8 uchwały. Stanowisko organu w tym zakresie nie znajduje oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, zaś uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie wyjaśnia w sposób przekonujący, dlaczego organ doszedł do takiej konkluzji. Organ podał jedynie łączną powierzchnię nieruchomości, których współwłaścicielem jest skarżący (5,63 ha), a także, że jako właściciel pozostałego udziału jest wskazany nieżyjący ojciec skarżącego. Organ nie ustalił jednak, kto jest spadkobiercą zmarłego ojca, co pozwalałoby na wskazanie, jaki ostatecznie udział nieruchomości będzie własnością skarżącego. Organ nie podał także (chociażby w przybliżeniu), jaka jest wartość udziału skarżącego w nieruchomości, biorąc pod uwagę klasę gruntów rolnych i ceny nieruchomości w danej gminie. Nie odniósł się do formalnych i praktycznych możliwości zbycia przedmiotu własności (tj. jedynie udziału w nieruchomości składającej się z wielu mniejszych działek, a więc niestanowiącej jednej gospodarczej całości), nie podjął się także próby wyjaśnienia, czy uzyskana przez skarżącego kwota ze zbycia nieruchomości będzie wystarczająca do zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych. Tymczasem, jak już wskazano, ustalenie tych okoliczności jest niezbędne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, bowiem § 9 ust. 1 pkt 1 lit. b) uchwały Nr XXIII/669/2019 wyraźnie uzależnia przyznanie prawa do pomocy mieszkaniowej od ewentualnej niemożności uzyskania przez wnioskodawcę środków na samodzielne zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych ze zbycia nieruchomości lub z pożytków z niej. Reasumując, z uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie wynika, na jakiej podstawie organ uznał, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania pomocy mieszkaniowej wskazana w § 9 ust. 1 pkt 1 lit. b) uchwały Nr XXIII/669/2019. Organ naruszył zatem przepisy postępowania regulujące sposób prowadzenia postępowania dowodowego oraz sporządzenia uzasadnienia rozstrzygnięcia podjętego w sprawie indywidualnej. Naruszenia te, zdaniem Sądu, miały istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały. Rozpatrując sprawę ponownie, organ ustali prawidłowo wskazane wyżej przez Sąd istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a następnie uzasadni swoje rozstrzygnięcie, odnosząc się do konkretnych okoliczności faktycznych ustalonych w toku postępowania. Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935 ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji. Sąd nie orzekał w zakresie zwrotu kosztów postępowania, bowiem skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, co oznacza, że skarżący nie poniósł kosztów postępowania w rozumieniu art. 205 cyt. ustawy.