II SA/Wa 2048/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Ewa Pisula-Dąbrowska, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania kserokopii dokumentów z akt postępowania administracyjnego: 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] sierpnia 2012 r., 2) zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości. W dniu 23 sierpnia 2012 r. M. K. zapoznawał się w Komendzie Głównej Policji z aktami postępowania w przedmiocie rozwiązania stosunku służbowego i złożył wniosek: o wykonanie kserokopii akt postępowania od strony 87 do strony 94, w celu zasięgnięcia opinii prawnej. Komendant Główny Policji postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. odmówił wydania zainteresowanemu uwierzytelnionych kopii z akt sprawy, stwierdzając, iż nie wykazał on istnienia ważnego interesu przemawiającego za uwzględnieniem przedmiotowego żądania przez organ, a ponadto organ zaznaczył, iż podczas zapoznawania z aktami, miał on swobodną możliwość sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. M. K. złożył zażalenie do Ministra Spraw Wewnętrznych, w którym zarzucił, naruszenie art. 7, art. 8 i art. 73 Kpa. W ocenie zainteresowanego, wydane postanowienie wywołało negatywne skutki w postaci pozbawienia go prawa do aktywnego udziału w postępowaniu administracyjnym, w tym skorzystania z pomocy prawnej. Strona zaznaczyła, iż warunki udostępnione jej do zapoznania z aktami sprawy nie pozwalały na swobodne rozłożenie akt i wykonanie odpisów w sposób odręczny, odmówiono jej także skorzystania ze stojącej nieopodal kserokopiarki. Minister Spraw Wewnętrznych postanowieniem z dnia [...] września 2012 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 144, w związku z art. 74 § 2 Kpa, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, co następuje: Minister Spraw Wewnętrznych przeanalizował treść art. 73 i art. 74 Kpa i stwierdził, iż zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie o rozwiązanie stosunku służbowego strona zapoznała się z aktami administracyjnymi w dniu 20 lipca 2012 r. i w dniu 23 sierpnia 2012 r., a ponadto w ramach owego zapoznania miała możliwość samodzielnego wykonania odpisów w trybie art. 73 § 1 Kpa. Zainteresowany nie zgłaszał wówczas żadnych trudności związanych z możliwością dokonania notatek, kopii lub odpisów z akt postępowania. M. K. nie wykazał istnienia ważnego interesu strony, przemawiającego za uwzględnieniem żądania wykonania uwierzytelnionych odpisów określonych stron akt postępowania (art. 73 § 2 Kpa). Wskazać należy, że żądanie uwierzytelnienia odpisów lub notatek z akt sprawy, jak również żądanie wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, nie może być uzasadnione wyłącznie zamiarem udostępnienia tych dokumentów prawnikowi w celu uzyskania porady w zakresie złożenia dalszych wniosków dowodowych. W ocenie organu, uwzględnienie wniosku stanowiłoby niedozwolone rozszerzenie zakresu uprawnień strony do możliwości wejścia w posiadanie uwierzytelnionej kopii dokumentu z akt administracyjnych, będącej w tej formie nowym dokumentem urzędowym. M. K. wniósł na powyższe rozstrzygniecie Ministra Spraw Wewnętrznych skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi podniósł między innymi, iż w dniu 23 lutego 2012 r. udał się do Biura Kadr i Szkolenia KGP celem zapoznania z dotychczas nieznanymi dokumentami. Pracownik wręczył mu akta i wskazał miejsce przy biurku zastawionym praktycznie całkowicie przez sprzęt biurowy w postaci dwóch drukarek laserowych. Pozostawione miejsce do jego dyspozycji uniemożliwiało swobodne rozłożenie akt i wykonanie odpisów zgodnie z przysługującym mu prawem. Wobec braku możliwości wykonania odpisów akt postępowania w sposób ręczny, i wobec stojącej na korytarzu kopiarki wystąpił o wykonanie kserokopii 7 stron dokumentów. Dokumenty nie nosiły żadnych klauzul ochronnych wynikających z ustawy o ochronie informacji niejawnej jak też z ustawy o ochronie danych osobowych (dokumenty zostały zanonimizowane). Podkreślił, iż nie żądał uwierzytelnienia kserokopii dokumentów. W instytucji, której pracuje wykonanie kserokopii paru stron, w normalnej sytuacji, nie stanowi problemu. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Powyższa kontrola, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny sprawując tę kontrolę, rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Oba organy – Komendant Główny Policji oraz Minister Spraw Wewnętrznych nieprawidłowo rozpatrzyły niniejszą sprawę. Wnioskiem z dnia 23 sierpnia 2012 r. skarżący wnosił o wykonanie kserokopii kilku stron swoich akt osobowych, przy czym skarżący nie żądał uwierzytelnienia powyższych dokumentów. Zatem rozpatrzenie tego wniosku z zastosowaniem treści art. 73 § 2 w związku z art. 74 § 2 Kpa stanowił błąd w stanie faktycznym sprawy – błąd w subsumpcji. Ze sformułowania zawartego we wniosku - iż skarżącemu niezbędne są kserokopie wskazanych dokumentów w celu zasięgnięcia opinii prawnej - nie wynika żądanie uwierzytelnienia tych dokumentów. Zatem do rozpatrzenia niniejszej sprawy organy obu instancji powinny zastosować przepisy art. 73 § 1 Kpa a nie art. 73 § 2 Kpa, albowiem czym innym jest sporządzenie kserokopii dokumentów a czym innym żądanie ich uwierzytelnienia. Ponownie rozpatrując wniosek skarżącego z dnia 23 sierpnia 2012 r. Komendant Główny Policji winien mieć na względzie, iż w związku ze zmianami Kodeksu postępowania administracyjnego, uległa zmianie wykładnia przepisu art. 73 § 1 Kpa. Zgodnie z Komentarzem A. Wróbla (patrz: LEX, Komentarz do art. 73 Kpa, teza 1 i 10) obecne rozumienie uprawnień strony w zakresie dostępu do akt sprawy i sporządzania odpisów uległo istotnej zmianie. W stanie prawnym do dnia 11 kwietnia 2011 r. przepis art. 73 § 1 zobowiązywał organ prowadzący postępowanie do umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów w każdym wypadku, jeżeli strona tego zażąda, chyba że żądanie dotyczy akt sprawy objętych ochroną tajemnicy państwowej lub akt wyłączonych przez ten organ ze względu na ważny interes państwowy (art. 74 § 1). Organ mógł zatem odmówić stronie wglądu do akt oraz sporządzania z nich notatek i odpisów tylko wówczas, gdy żądanie dotyczyło akt, o których mowa w art. 74 § 1. Obecnie komentowany przepis wprost przyznaje stronie prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, co jest równoznaczne z konkretyzacją i urzeczywistnieniem prawa dostępu do akt, gwarantowanego w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, "jest jednym ze standardów sprawiedliwego postępowania administracyjnego, które stanowią jeden z istotnych elementów zasady państwa prawnego, wyrażonej w art. 2 Konstytucji" (wyrok TK z dnia 27 czerwca 2008 r., K 51/07, OTK-A 2008, nr 5, poz. 87). Konstytucyjne prawo dostępu do akt sprawy w postępowaniu administracyjnym należy rozumieć szeroko, nie tylko jako prawo wglądu w akta sprawy, ale także jako prawo do sporządzania z tych akt notatek, kopii lub odpisów, prawo żądania (od organu) uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy, prawo do wydania (przez organ) z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów oraz prawo do zapewnienia stronie przez organ administracji publicznej dostępu do pism w formie dokumentu elektronicznego, wnoszonych do organu administracji publicznej lub przez niego doręczanych w swoim systemie teleinformatycznym, po identyfikacji strony w sposób określony w przepisach ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. W wyroku NSA z dnia 27 listopada 1996 r., I SA/Lu 139/96, LEX nr 28938, przyjęto, że: "Artykuł 73 § 1 i 2 Kpa nie przewiduje obowiązku sporządzenia przez organ administracyjny kserokopii akt administracyjnych lub ich odpisu i doręczenia ich stronie". Stanowisko to, w zakresie, w jakim wykluczało sporządzanie kserokopii z akt sprawy, należało uznać za odosobnione także w stanie prawnym obowiązującym do dnia 11 kwietnia 2011 r. Prawidłowe, co potwierdza obecna redakcja komentowanego przepisu, było orzecznictwo stwierdzające, że strona ma prawo żądania sporządzania kopii z akt sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2005 r., GSK 898/04, LEX nr 190721: "Skoro strona ma prawo sporządzać notatki lub odpisy, to tym samym brak jest podstaw do odmowy sporządzenia tychże pism za pomocą kserokopiarki jak i innych nowoczesnych urządzeń. Nie oznacza to jednak, że strona postępowania może żądać, aby takie kserokopie wykonał i dostarczył sam organ, gdyż sporządzanie notatek czy odpisów z akt postępowania ustawodawca pozostawił stronie, niezależnie od rodzaju użytych do tego środków technicznych"; według wyroku WSA w Olsztynie z dnia 19 grudnia 2007 r., II SA/Ol 1008/07, LEX nr 510939: "Kserowanie dokumentów z akt administracyjnych mieści się w pojęciu wykonania przez stronę odpisów tychże dokumentów. Użycie kserokopiarki, czy też innego urządzenia, oznacza bowiem tylko sposób sporządzenia takich notatek czy odpisów. (...) To organ winien zabezpieczyć stronie możliwość wykonania odpisów dokumentów, np. poprzez ustawienie w urzędzie płatnej kserokopiarki czy też innego urządzenia, przy pomocy którego strona mogłaby utrwalić materiał dowodowy"; podobnie w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 11 grudnia 2008 r., II SA/Wr 324/08, LEX nr 528060: "W przypadku gdy organ posiada techniczne możliwości sporządzenia kserokopii ekspertyzy, powinien umożliwić skarżącym jej wykonanie, za ewentualnym zwrotem związanych z tym kosztów"). Organ powinien uwzględnić, iż warunki udostępnienia skarżącemu akt sprawy dotyczącej rozwiązania stosunku służbowego uniemożliwiały sporządzenie nawet odręcznych notatek z tych akt, a nadto powinien uwzględnić, zgodnie z powyższymi twierdzeniami, prawo strony do uzyskania kserokopii z interesujących ją dokumentów i spoczywające na organie obowiązki realizacji przez stronę postępowania administracyjnego tego prawa. Z wyżej wskazanych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt.c) oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.