II SA/Wa 2116/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 maja 2016 r. w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J. K. pismem z dnia 28 stycznia 2016 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 12 maja 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 9 czerwca 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, iż nie posiada oszczędności złotówkowych ani dewizowych, akcji oraz obligacji na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Podniósł, że instytucja zwolnienia od kosztów stanowi realizację jednej z podstawowych zasad państwa prawa tj. gwarancji prawa do sądu. Do pisma skarżący dołączył wyciąg z rachunku bankowego z dnia 13 kwietnia 2016 r. za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 13 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2016 r. jest prawidłowe. Zasadnie referendarz sądowy stwierdził, iż brak jest możliwości przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Z tego względu Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do uzyskania tego prawa. Prawo pomocy winno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i nieposiadającym żadnego majątku. Na podstawie przedstawionych przez wnioskodawcę informacji nie można stwierdzić, iż skarżący spełniła przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podał jedynie, że nie posiada oszczędności, a żona nie wyraża zgody na podanie danych dotyczących jej dochodów i posiadanego majątku. Referendarz sądowy zasadnie stwierdził, iż przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy uwzględnieniu podlegają zarówno dochody, jak i stałe miesięczne wydatki wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Małżonkowie w sposób szczególny obowiązani są, każdy według swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Realizacja tego obowiązku może polegać również na osobistych staraniach i pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Każdy z małżonków obowiązany jest zaspokajać uzasadnione potrzeby poszczególnych członków rodziny zgodnie z zasadą równej stopy życiowej. Trafnie referendarz sądowy wskazał, że za taką potrzebę należy uznać dochodzenie praw przed sądem. Z tego względu konieczne jest zbadanie stanu majątkowego wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego rodziny, albowiem to osoby najbliższe w pierwszej kolejności są zobowiązane do zaspakajania koniecznych potrzeb członków rodziny, a dopiero, gdy z przyczyn obiektywnych nie jest to możliwe - powołane do tego instytucje społeczne i państwowe. Zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2015, poz. 2082 ze zm.), oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Małżonkowie obowiązani są do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenie osobiste, ale i pieniężne. Żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (v. postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 5 maja 1967 r. I CZ 37/67, LexPolonica nr 322862), stąd wysokość osiąganych przez nią dochodów, jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Prawo pomocy służyć ma osobom, w przypadku których poniesienie kosztów sądowych oraz zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny. Każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany) powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje osobom, które w istocie rzeczy nie mają możliwości dokonać tych zmian i oszczędności, i w przypadku których wygospodarowanie środkami na pokrycie kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z wyboru nastąpiłoby kosztem wydatków na niezbędne utrzymanie. Nadto skarżący na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonaną przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu z dnia 12 maja 2016 r. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że z konstrukcji przepisu art. 246 P.p.s.a. wynika, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2015 r., sygn. II OZ 1174/15 - dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie oświadczył o wysokości uzyskiwanego dochodu, ani nie wskazał z jakiego źródła uzyskuje środki na utrzymanie. Nie przedłożył oświadczeń i dokumentów wskazujących na wysokość stałych kosztów utrzymania siebie oraz żony. Wobec braku możliwości dokonania pełnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, brak było podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Wnioskodawca nie dołożył starań, aby w sposób wyczerpujący przedstawić sytuację majątkową w gospodarstwie domowym. Skarżący nie podał właściwie żadnych podstawowych informacji o sytuacji majątkowej, które pozwalałyby na ustalenie, czy spełnia ustawową przesłankę do przyznania prawa pomocy nie tylko w zakresie całkowitym, ale i częściowym. Tymczasem dla oceny spełnienia przesłanki ustawowej do przyznania prawa pomocy Sąd musi nie tylko dysponować pełną informacją o sytuacji majątkowej wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe, ale nadto informacja ta nie może budzić żadnych wątpliwości. Wnioskodawca wskazał nadto, że posiada nieruchomość (pawilon "nieukończony") o powierzchni 88,80 m2. Zgodnie z orzecznictwem sądowym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (v. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2011 r. sygn. akt I FZ 26/11). Wobec tego, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 a także pkt 2, brak było podstaw do uchylenia bądź zmiany zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.