II SA/Wa 2197/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Maryla Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi małoletniej K. W. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego J. W. oraz E. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. o odmowie przyznania małoletniej E. W. i K. W. renty rodzinnej w drodze wyjątku. Decyzja skierowana została do J. W., przedstawicielki ustawowej małoletnich. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, z późn. zm.). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wymienionym przepisie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę. Prezes ZUS stwierdził, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy nadal nie stwierdzono istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że zgodnie z art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Organ wskazał, że ojciec dzieci nigdy nie był osobą ubezpieczoną w rozumieniu wyżej powołanej ustawy, ponieważ nigdy nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu oraz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Powyższe wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Prezes ZUS zaznaczył, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlega również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Organ zaznaczył, że świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2018 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi E. W. i małoletniej K. W., reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego – J. W. Skarżące zarzuciły naruszenie: - przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przez błędne przyjęcie, iż P. W. nigdy nie był osobą ubezpieczoną, ponieważ nigdy nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu oraz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, podczas gdy P. W. miał przyznaną rentę socjalną; - przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności przepisów art. 6, 7, 77 § 1 i § 4 oraz art. 80 k.p.a. z uwagi na niedopełnienie przez organ administracji publicznej obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materii dowodowego, w tym braku przeprowadzenia dowodu potwierdzającego pobieranie przez P. W. renty socjalnej i tym samym podleganiu ubezpieczeniu w ZUS, - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu faktycznym decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł - w szczególności organ nie wskazał czy badał inne przesłanki przyznania świadczenia określonych w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, organ nie wskazał, czy badał przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, czy brak uprawnień spowodowany był szczególnymi okolicznościami. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że P. W. podlegał ubezpieczeniu w ZUS, gdyż jako osoba z ustalonym stopniem niepełnosprawności miał przyznaną rentę socjalną (decyzja ZUS z dnia [...].10.2003 r.). Skarżące podniosły, że P. W. nie był w stanie podjąć zatrudnienia ze względu na chorobę. Zaznaczyły, że w sytuacji, organ z urzędu wiedział, że P. W. pobierał rentę socjalną, to powinien zakomunikować to stronie, a tego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podniósł m.in., że zmarły ojciec E. i K. W., uprawniony do renty socjalnej P. W. nigdy nie podjął żadnej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nigdy nie została za niego opłacona żadna składka na takie ubezpieczenie. W tej sytuacji, wobec niespełnienia przez niego warunku wskazanego w art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie nabył on nigdy statusu osoby ubezpieczonej w rozumieniu tejże ustawy - a co za tym idzie nie zalicza się do kręgu osób ubezpieczonych, po której mogłaby pozostałym po nim członkom rodziny być przyznana renta, czy to w trybie ustawowym, czy w drodze wyjątku. Organ wskazał, że ustalił, iż ojciec skarżących uprawniony był do renty socjalnej, a zatem ustalił też okoliczności istotne dla sprawy, lecz fakt pobierania renty socjalnej nie oznacza nabycia statusu osoby ubezpieczonej. Renta socjalna jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym osobom, które właśnie ze względu na niemożność podjęcia normalnego zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia nie miały możliwości podlegania ubezpieczeniu społecznemu w ZUS. Osoba pobierająca rentę socjalną i nigdy nie podlegająca ubezpieczeniu społecznemu z żadnego tytułu (wskazano, że uprawnienie do renty socjalnej związane jest jedynie ze stanem zdrowia i niezdolnością do pracy istniejącą od dzieciństwa, wykluczającą samodzielne wypracowanie sobie świadczeń rentowych) nie jest osobą ubezpieczoną w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ wskazał, że uzasadnienie decyzji czyni zadość przepisom prawa, w tym art. 107 k.p.a. Podniósł, że podał jakie okoliczności, w tym wypadku niewątpliwie udowodniony brak przymiotu bycia osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uznał za podstawę odmowy świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest – w stanie faktycznym tej sprawy – prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Zaznaczyć przy tym należy, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności ocenie podlega zatem spełnienie tych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawców. W sprawie niniejszej organ stwierdził, że zmarły ojciec dzieci nie był osobą ubezpieczoną w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ustalenie to jest prawidłowe. Z akt sprawy wynika, że P. W. był uprawniony do renty socjalnej. Powyższe nie może być utożsamiane z pozostawaniem w ubezpieczeniu w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Renta socjalna ma charakter świadczenia zabezpieczającego, a jej celem jest kompensowanie braku możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z systemu ubezpieczenia społecznego ze względu na to, że całkowita niezdolność do pracy powstała przed wejściem na rynek pracy (v. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 3314/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ w uzasadnieniu decyzji nie wskazał, że P. W. pobierał rentę socjalną, jednakże okoliczność ta nie zmienia prawidłowości ustaleń organu, co do tego, że zmarły ojciec dzieci nie był osobą ubezpieczoną. Tym samym, brak jest możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wymóg ubezpieczenia jest podstawowym wymogiem, którego spełnienie warunkuje pozytywne rozpatrzenie wniosku. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest lakoniczne, nie przywołuje wszystkich faktów, jednakże uchybienie to nie ma wpływu na wynik sprawy. Nadto, z uzasadnienia decyzji jednoznacznie wynika, z jakiego powodu organ nie uwzględnił wniosku o przyznanie renty rodzinnej. Decyzja nie jest dowolna i nie narusza art. 80 k.p.a. Wobec niespełnienia przesłanki ubezpieczenia, kwestia pozostałych przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie mogła mieć znaczenia w sprawie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w wyroku. ----------------------- 1