II SA/Wa 2211/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego przetwarzania danych osobowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącej D. C. kwotę 680 zł (słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] września 2019 r. do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: "Prezes UODO", "organ") wpłynęła skarga D. C. (dalej: "skarżąca"), D. C. oraz reprezentowanych przez nich ich małoletnich dzieci W. C. i B.C. (uzupełniona pismem z 22 listopada 2019 r.) na niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych przez P. W. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "[...] P. W." w Z. (dalej: "uczestnik postępowania", "administrator"). W skardze podniesiono, że uczestnik postępowania - bez uprzedzenia, poprzez zainstalowany system monitoringu, który imitował czujniki ruchu - utrwalił w wynajmowanym apartamencie wizerunek skarżącej, D. C. i ich małoletnich dzieci, w tym wizerunek bez odzieży, a także dane dotyczące seksualności. W związku z tym zażądano usunięcia danych osobowych wyżej wymienionych w postaci wizerunku z nagrań. W toku postępowania, zainicjowanego powyższą skargą, organ ustalił, że skarżąca, D.C. oraz ich dzieci przebywali w lokalu [...] R. [...], mieszczącym się przy ul. R. [...] w P., który jest własnością uczestnika postępowania i jego małżonki. W lokalu został zainstalowany czujnik ruchu, rejestrujący wejścia, co miało na celu zapewnienie bezpieczeństwa osobom przebywającym w lokalu oraz zapobieżenie dokonaniu zniszczeń bądź kradzieży. Wejście do lokalu następowało przez wpisanie odpowiedniego kodu. Czujnik ruchu nie rejestrował wizerunku skarżącej, D.C. i ich dzieci oraz został zdemontowany. Ponadto w lokalu hotelowym nie funkcjonował system monitoringu. Decyzją z [...] września 2020 r. nr [...],[...] Prezes UODO, mając za podstawę art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych z dnia 10 maja 2018 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 1781; dalej: "u.o.d.o."), umorzył postępowanie w przedmiocie nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych skarżącej, D. C. oraz reprezentowanych przez nich ich małoletnich dzieci przez uczestnika postępowania. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma okoliczność, iż uczestnik postępowania nie przetwarza danych osobowych skarżącej, D. C. i ich dzieci w zakresie wizerunku, zaś czujniki ruchu, które funkcjonowały w lokalu hotelowym, nie rejestrowały obrazu ani dźwięku, a zatem nie mogły rejestrować danych osobowych osób wskazanych w skardze do Prezesa UODO. W tej sytuacji - wobec bezprzedmiotowości - postępowanie podlega umorzeniu. Organ dodał, że dokonywana przez niego ocena w każdym przypadku służy zbadaniu zasadności skierowania pod adresem określonego podmiotu rozstrzygnięcia odpowiadającego dyspozycji art. 58 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych - Dz. Urz. EU L 119 z 04.05.2016, str. 1 oraz Dz. Urz. UE L 127 z 23.05.2018, str. 2; dalej: "RODO"), celem przywrócenia stanu zgodnego z prawem w procesie przetwarzania danych - jest więc ona uzasadniona i potrzebna tylko o tyle, o ile skarżony proces przetwarzania danych osobowych istnieje. Natomiast stwierdzenie przez Prezesa UODO istnienia przesłanki, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., zobowiązuje go do umorzenia postępowania, ponieważ nie ma wówczas podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, a dalsze prowadzenie postępowania w takiej sytuacji stanowiłoby o jego wadliwości mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Opisana wyżej decyzja organu stała się przedmiotem skargi skarżącej, D. C. i reprezentowanych przez nich małoletnich dzieci do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (w których imieniu działa radca prawny D. R.). W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia z powodu wskazanych poniżej naruszeń, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - obrazę art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ustalenie stanu faktycznego wyłącznie na stanowisku administratora przedstawionym w pismach jego pełnomocnika, - obrazę art. 7 w związku z art. 78 § 1 i art. 76a k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku o przeprowadzenie dowodu z odpisu dokumentów znajdujących się w aktach postępowania [...]prowadzonego przez Komisariat Policji [...] w P., przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu skargi podano, że uczestnik postępowania, działając jako administrator, nie przedstawił klauzuli informacyjnej oraz nie uprzedził, że przetwarza dane osobowe takie jak wizerunek oraz dane szczególnej kategorii w związku z utrwalaniem wizerunku skarżącej, D. C. i ich dzieci bez odzieży, a także dane dotyczące seksualności. Wskazano, iż Prezes UODO oparł się wyłącznie na wyjaśnieniach administratora przedstawionych w pismach kierowanych przez jego pełnomocnika. Poczynione w ten sposób ustalenia stoją w rażącej sprzeczności nie tylko ze stanowiskiem skarżącej, D. C. i reprezentowanych przez nich dzieci, lecz przede wszystkim z dokumentami zgromadzonymi w postępowaniu [...] prowadzonym przez Komisariat Policji [...] w P.. Tymczasem 2 czerwca 2020 r. został zgłoszony wniosek dowodowy dotyczący ww. dokumentów, który organ zignorował. W skardze podważono ustalenia Prezesa UODO, akcentując, iż Komisariat Policji [...] w P. prowadzi pod nadzorem Prokuratury Rejonowej P. [...] w P. postępowanie [...]wszczęte na skutek zawiadomienia skarżącej, D. C. oraz reprezentowanych przez nich dzieci. W toku tego postępowania zabezpieczono urządzenia, które były zainstalowane w lokalu wynajmowanym przez administratora. W wyniku oględzin zabezpieczonych urządzeń stwierdzono, że rejestrowały one zarówno obraz, jak i dźwięk. Ujawniono też nagrania prezentujące skarżącą, D. C. i ich dzieci podczas pobytu w lokalu przy ul. R. [...] w P., a także inne osoby, które wynajmowały przedmiotowy lokal od uczestnika postępowania. Ponadto w ramach postępowania [...] przesłuchano w charakterze świadków administratora oraz jego małżonkę – D. W.. Zeznali oni m.in., że urządzenia zainstalowane w lokalu komunikowały się z telefonem komórkowym żony administratora, co może wskazywać na ryzyko wycieku utrwalonych przez te urządzenia danych. Kwestia ta nie została niewyjaśniona, podobnie jak to, czy uczestnik postępowania nadal dysponuje zgromadzonymi nagraniami, a w konsekwencji, czy nadal przetwarza je bez legitymacji. Według autorów skargi, administrator naruszył w szczególności art. 5 i art. 32 RODO, gdyż w momencie utrwalenia wizerunku, a tym samym wejścia w posiadanie ich danych osobowych, zaktualizował się obowiązek odpowiedniej ochrony oraz przechowywania danych osobowych. W kontekście art. 5 RODO podniesiono naruszenie zasady legalności, gdyż skarżąca i D. C. - ani w imieniu własnym ani w imieniu swoich dzieci - nie wyrazili nigdy zgody na przetwarzanie ich danych osobowych. Z kolei art. 32 RODO nakłada na administratora danych osobowych obowiązek przedsięwzięcia odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych w celu zapewnienia ich ochrony, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, bowiem każdy kolejny klient wynajmujący apartament mógł odtworzyć choćby kartę pamięci znajdującą się w urządzeniu audiowizualnym. W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi, organ uznał je za całkowicie bezzasadne. Podkreślił, że podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego i obiektywnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a materiał dowodowy został zgromadzony prawidłowo i wszechstronnie zbadany. W ocenie Prezesa UODO, wniosek o przeprowadzenie dowodu z odpisu dokumentów znajdujących się w aktach postępowania [...], prowadzonego przez Komisariat Policji W. w P., nie spełnia przesłanek pozwalających na jego uwzględnienie. W toku postępowania sądowoadministracyjnego ustalono ostatecznie, że skargę do tut. Sądu wnosi wyłącznie D. C., zaś D. C. oraz małoletni: W. C. i B.C. mają status uczestników postępowania (vide zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 października 2021 r. - karta nr 53 akt sądowych sprawy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, bowiem Prezes UODO, wydając zaskarżoną decyzję, dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, a także art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ulega wątpliwości, że postępowanie w sprawie naruszenia przepisów o ochronie danych (uregulowane w rozdziale 7 u.o.d.o.) jest jednym z postępowań administracyjnych przed Prezesem UODO. O takim jego charakterze rozstrzyga art. 7 ust. 1 u.o.d.o., który postępowanie to kwalifikuje jako administracyjne i nakazuje w sprawach nieuregulowanych w u.o.d.o. stosowanie do tego postępowania k.p.a. Warto przy tym zauważyć, że ustawodawca w art. 7 ust. 1 u.o.d.o. nie przewiduje stosowania odpowiedniego, co oznacza stosowanie przepisów ogólnej procedury administracyjnej wprost, z uwzględnieniem modyfikacji wynikających z regulacji u.o.d.o. Nadto użyte w art. 60 u.o.d.o. określenie "naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych" ma szeroki zakres i obejmuje naruszenia wszystkich przepisów o ochronie danych, zarówno zawartych w RODO, jak i w przepisach krajowych, które uzupełniają lub modyfikują regulacje unijne. Stosownie do treści art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast wedle art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ma rację skarżąca, że organ poczynił ustalenia faktycznie w oparciu o stanowisko administratora wyrażone w piśmie z 10 lutego 2020 r. W konsekwencji objęta skargą decyzja została wydana w następstwie prawnej oceny faktów podanych przez uczestnika postępowania. Jednocześnie z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia nie wynika dlaczego Prezes UODO oparł się wyłącznie na twierdzeniach administratora, według których w lokalu (wynajętym skarżącej, D. C. i ich dzieciom) nie funkcjonował system monitoringu, natomiast był zainstalowany czujnik ruchu, który nie rejestrował wizerunku i został już zdemontowany. Ponadto organ w ogóle nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do zgłoszonego w toku postępowania wniosku dowodowego z 2 czerwca 2020 r. mającego za przedmiot materiały zebrane w toku postępowania przygotowawczego, a odnoszące się do urządzeń zabezpieczonych w przedmiotowym lokalu. Uczynił to dopiero w odpowiedzi na skargę, lecz nawet na tym etapie sprawy nie wyjaśnił jakie to przesłanki uniemożliwiają uwzględnienie wniosku. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") w wyroku z 23 lutego 2021 r., sygn. akt II GSK 613/19, organy administracji publicznej nie mogą ignorować aktywności stron w dążeniu do ustalenia stanu faktycznego, szczególnie gdy strony przedstawiają dowody, które w ich ocenie podważają dotychczasowe ustalenia poczynione w toku postępowania (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązkiem organu jest ustosunkowanie się do przedstawionych przez stronę dowodów i wyczerpujące wyjaśnienie pojawiających się na tym tle wątpliwości (por. też wyrok NSA z 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1639/10). W świetle art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Zgodnie z art. 78 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Organ nie jest związany wnioskiem dowodowym strony, jednak wniosek ten powinien ocenić pod kątem tego, czy okoliczność będąca przedmiotem dowodu ma znaczenie dla sprawy, a wynik tej oceny powinien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu (vide wyroki NSA z 7 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 343/06 i z 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 991/09). Odmowa uwzględnienia wniosku powinna być poparta twierdzeniami wskazującymi na to, że jego przedmiotem w istocie są okoliczności stwierdzone innymi dowodami i nie mają znaczenia dla sprawy (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 28 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Wr 89/19). Analiza akt administracyjnych niniejszej sprawy wskazuje, iż Prezes UODO postąpił wbrew powyższym regułom. Tymczasem strona jest równorzędnym partnerem organu w zakresie prawa do inicjowania dowodów. Prawo to wynika z art. 78 k.p.a., a także z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz z zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Często w postępowaniach administracyjnych następuje wskazanie, że obowiązek poszukiwania dowodów, czyli dowodzenia, ciąży nie tylko na organie administracji, ale i obarcza stronę postępowania, która z reguły, w swym dobrze rozumianym interesie, powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Tymczasem w kontrolowanym postępowaniu strona wykazała się inicjatywą dowodową, a Prezes UODO nie rozpatrzył jej wniosku dowodowego postanowieniem, jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie podał przyczyn, z powodu których nie uwzględnił tego wniosku. Zaniechanie przez organ czynności procesowych zmierzających do pełnego rozpatrzenia materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 17 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 325/09). Zatem tut. Sąd nie mógł inaczej jak tylko negatywnie ocenić pominięcie przez organ wniosku dowodowego. Ponownie rozpatrując sprawę, Prezes UODO rozpozna powyższy wniosek dowodowy, jak również dokona pełnych i niebudzących wątpliwości ustaleń stanu faktycznego, stosownie do art. 7, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 k.p.a., a następnie podda go ponownej ocenie – w kontekście stanowisk skarżącej oraz administratora. Organ rozważy także zasadność włączenia do postępowania administracyjnego małżonki administratora, tj. D. W., która - jak podaje sam uczestnik postępowania w piśmie z 10 lutego 2020 r. - jest współwłaścicielką przedmiotowego lokalu i to ona zajmowała się jego przygotowaniem do wynajmu. Co więcej, administrator w ww. piśmie nie wykluczył możliwości zainstalowania "urządzenia nagrywającego", zastrzegając, iż w takim przypadku nastąpiło to bez wiedzy jego i jego żony. Oceniając wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, Prezes UODO powoła w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł oraz wskaże przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zważy przy tym, że decyzja nie może pozostawiać wątpliwości co do zasadności przesłanek, którymi organ kierował się, załatwiając sprawę w określony sposób (art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.). Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania obejmujących wpis sądowy od skargi i wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącej (łącznie 680 zł), Sąd postanowił w punkcie drugim sentencji wyroku w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).