II SA/Wa 240/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Maria Werpachowska (spr.), Sławomir Antoniuk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania stypendium socjalnego - oddala skargę - Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów U[...] (dalej zwana OKS) dnia [...] marca 2015 r. wydała postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Prawa i Administracji U[...] (dalej zwanej "WKS") [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzonego postępowania o stwierdzenie nieważności w/w decyzji OKS dnia [...] maja 2015 r. wydała decyzję o stwierdzeniu nieważności decyzji WKS z dnia [...] stycznia 2015 r. dotyczącej przyznania stypendium socjalnego od dnia [...] stycznia 2015 r. do dnia [...] czerwca 2015 r. OKS zarzucił WKS, że ten w sposób rażący naruszył art. 179 ust. 4 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez wydanie decyzji bez zobowiązania K. K. do wykazania dochodu ojca. Od decyzji OKS z dnia [...] maja 2015 r. K. K. [...] czerwca 2015 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia. W dniu [...] sierpnia 2015 r. OKS wydała decyzję [...] w utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] maja 2015 roku. Decyzja OKS z dnia [...] sierpnia 2015 stała się przedmiotem skargi K. K. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1978/15 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2015 r. Sąd wskazał, że nie można stwierdzić nieważności decyzji administracyjnej z tego jedynie powodu, że ocena dowodu, którego dokonuje organ w postępowaniu nadzorczym, różni się od oceny tego samego dowodu uczynionego w postępowaniu zwykłym. Ponadto nie można stwierdzić nieważności decyzji administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość co do naruszenia prawa, wyrażająca się odmiennymi poglądami orzekających organów. Następnie OKS decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] ponownie stwierdził nieważność decyzji z [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. Według OKS, WKS dopuścił się rażącego naruszenia zasad przyznawania stypendium socjalnego, bowiem należało wliczyć dochód ojca nawet jeśli on nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze studentem. K. K. pismem z dnia [...] listopada 2016 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. OKS decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], działając na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175 ust. 1 i 4, art. 177 ust. 4, ort. 179 ust. 4, art. 180, art. 184 ust. 4 w związku z art. 207 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity Dz. U. 2016 poz. 1842 dalej "p.s.w."), art. 104 w zw. z art. 158 § 1, 156, 157 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 - dalej jako "k.p.a.") oraz § 6 ust. 2 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów U[...] (stanowiący Załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora U[...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. z późn. zm. - dalej "Regulamin") uchyliła zaskarżoną decyzję [...] z dnia [...] września 2016 r. i umorzyła postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. OKS wskazała, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy; których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Podała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając obie decyzje stwierdził, iż przedmiotowe postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego postępowanie nadzorcze jest prowadzone na podstawie art. 156 - 158 k.p.a. i podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy została ona wydana z kwalifikowanymi wadami, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. OKS nie dopatrzyła się naruszenia prawa wyrażonego w art. 179 ust. 4 p.s.w., ani wyrażonego w Załączniku do Zarządzenia Nr [...] Rektora U[...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. (z późn. zm.) w stopniu rażącym. Podała, że w przypadku zestawienia art. 179 ust. 4 p.s.w., z którego wynika obowiązek WKS do ustalenia dochodu osiąganego przez obu rodziców w celu przyznania stypendium socjalnego oraz zestawienia z nim treści aktu prawnego jakim jest decyzja WKS z dnia [...] stycznia 2015 r. nie można dopatrzeć się oczywistej sprzeczności. WKS bowiem wziął pod uwagę wydając decyzję dochód matki, a następnie doprowadził do naruszenia prawa poprzez zebranie niewystarczających środków dowodowych dotyczących dochodu ojca wnioskodawcy. Zdaniem organu jest to naruszenie prawa, bowiem WKS nie zebrał wystarczających środków dowodowych w sprawie, jednak nie jest to rażące naruszenie prawa, gdyż takowe miałoby miejsce wówczas, gdyby WKS w ogóle nie zebrał jakichkolwiek środków dowodowych dotyczących dochodów któregoś z rodziców. Załącznik nr do zarządzenia Nr [...] Rektora U[...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. (z późn. zm.) przedstawia wykaz dokumentów jakie student musi załączyć do swojego wniosku. Na podstawie wymienionych dokumentów WKS mógł rzetelnie i poprawnie zdecydować, czy danemu studentowi należy się stypendium socjalne, czy też nie. WKS uczynił to bez jednego wymaganego dokumentu i ograniczył się jedynie do tych dokumentów, które przedstawił mu wnioskodawca do dnia wydawania decyzji. OKS wskazała, że jeśli naruszenie prawa dokonane przez WKS podczas wydania decyzji nie kwalifikuje się w stopniu rażącego naruszenia prawa, wyłączyć należy przesłankę nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., na podstawie której wydane zostały jak dotąd wszelkie decyzje OKS w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności. Ponadto zwróciła uwagę, że wobec decyzji WKS nie zaistniały inne przesłanki do stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 k.p.a., zatem nie ma podstawy, aby stwierdzić nieważność przedmiotowej decyzji. Ponadto, w ocenie OKS, z powodu braku jakichkolwiek przesłanek nieważności, na podstawie których można by stwierdzić nieważność decyzji WKS z dnia [...] stycznia 2015 r. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji staje się bezprzedmiotowe w całości. Zatem zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Należało zatem umorzyć toczące się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji WKS z dnia [...] stycznia 2015 r. Decyzja OKS z dnia [...] listopada 2018 r. stała się przedmiotem skargi K. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. OKS w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Dodatkowo wskazała, że zaskarżona decyzja jest zgodna z dotychczasowymi żądaniami skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zaskarżona decyzja OKS z [...] listopada 2017 r. została wydana w następstwie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1978/15 uchylającym zaskarżoną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej U[...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tej Komisji z dnia [...] maja 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania skarżącemu stypendium socjalnego. Przepis art. 153 P.p.s.a. stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wynika stąd, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ewentualne naruszenie przez organy administracji postanowień art. 153 powodowałoby konieczność, w razie złożenia skargi, uchylenia zaskarżonej decyzji (bądź innego aktu czy czynności). Stanowi to gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej związania orzeczeniem sądu. Z kolei związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 powołanej ustawy oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się wyrokowi w pełnym zakresie i do konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. W judykaturze powszechnie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie tak długo, jak wyrok sądu nie zostanie uchylony w prawem określonym trybie, bądź też nie ulegnie zmianie stan prawny będący podstawą orzekania lub nie nastąpią istotne zmiany stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2007 r., I FSK 490/06 oraz wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., I FSK 506/05). Należy ponadto wskazać, że ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, a także oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 426/08 stwierdził jednoznacznie, że związanie samego wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku (por. m. in. M. Jagielska, J. Jagielski i R. Stankiewicz /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 2 wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 592 i powołane tam orzecznictwo). Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie OKS bezwzględnie związana była oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1978/15. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018, poz. 1302), dalej: P.p.s.a., odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga K. K. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja OKS odpowiada prawu. Zaskarżona decyzja została wydana w szczególnym trybie postępowania – w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Postępowanie takie, prowadzone na podstawie art. 156 i następnych k.p.a., jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyjątek od zasady stabilności decyzji ostatecznej wyrażonej w art. 16 k.p.a. Z tego względu ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności musi być niewątpliwe i oczywiste, co uzasadnia ścisłą interpretację przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Pewność obrotu prawnego wymaga, aby ostateczne decyzje administracyjne były stabilne i aby można je było wzruszyć tylko w nadzwyczajnych sytuacjach i z ważnych powodów. Działanie organu administracyjnego w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a. wymaga innego podejścia do sprawy niż w postępowaniu zwykłym – w pierwszej instancji lub przed organem odwoławczym. Organ ocenia bowiem kwestie czysto prawne, które winny być rozstrzygane według zasad stosowanych przy kasacji. Z tego względu organ nie może podejmować czynności zmierzających do załatwienia sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu zwykłym. Celem postępowania nadzorczego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest bowiem merytoryczne, ponowne rozstrzygnięcie sprawy w jej całokształcie, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Postępowanie to jest zatem ograniczone do weryfikacji samej decyzji administracyjnej z wyłączeniem możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, której dotyczy weryfikowane rozstrzygnięcie. Stąd, w ramach postępowania nieważnościowego organ nie może dokonywać nowych lub dodatkowych ustaleń faktycznych ani przeprowadzać nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją ostateczną. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ zasadniczo dokonuje ocen przez pryzmat akt postępowania zwykłego, mając na względzie, iż ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji (por. wyrok SN z 7 marca 1996 r., sygn. akt III ARN 570/95, publ. OSNP 1996/18/258, wyrok NSA z 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1617/12, publ. LEX nr 1452703). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 4 maja 2026 r. sygn. akt II SA/Wa 1978/15 r. jednoznacznie wskazał, że za rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności przepisów regulujących postępowanie dowodowe, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji, można zatem uznać jedynie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie. Nie można natomiast stwierdzić nieważności decyzji administracyjnej z tego jedynie powodu, że ocena dowodu, której dokonuje organ w postępowaniu nadzorczym różni się od oceny tego samego dowodu uczynionej w postępowaniu zwykłym, jak też nie można stwierdzić nieważności decyzji administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość co do naruszenia prawa, wyrażająca się odmiennymi poglądami orzekających organów, szczególnie jeżeli poglądy organów obu instancji na daną sprawę kształtuje rozbieżne orzecznictwo sądowe. Przedmiotem tego postępowanie nie jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta kontrolowaną decyzją. Tymczasem ponownie rozpoznając sprawę, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 maja 2016 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna UKSW, wbrew wytycznym tego Sądu zawartym w uzasadnieniu, decyzją z dnia [...] września 2016 r. ponownie stwierdziła nieważność decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej z [...] stycznia 2015 r. przyznającej skarżącemu stypendium socjalne, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 17 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 424/16. Ponownie rozpoznając sprawę, w wyniku złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, OKS prawidłowo powołała się na art. 153 P.p.s.a. i stwierdziła, że wszelkie wskazania i opinie prawne zawarte w uzasadnieniu Sądu, są dla niej wiążące w sprawie. Wzięła też pod uwagę, pogląd wyrażony przez Sąd, że w postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym, a z takim mamy do czynienia w sprawie, przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy została wydana z kwalifikowanymi wadami, o których mowa w art. 156 § w k.p.a. Tym samym prawidłowo też przyjęła, oceniając decyzję WKS z 7 stycznia 2015 r., że nie zawiera ona wad naruszających prawo w stopniu rażącym. Zdaniem Sądu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 17 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 424/16 nie ma żadnego wpływu na rozpoznanie niniejszej sprawy prowadzonej w trybie nadzorczym. Odwoławcza Komisja Stypendialna U[...] zasadnie uchyliła własną decyzję z dnia [...] września 2016 r. i umorzyła postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie to stało się bezprzedmiotowe. Wprawdzie organ w sentencji decyzji nie powołał podstawy prawnej rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., to uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Umorzenie postępowania nadzorczego powoduje, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja Wydziałowej Komisji Stypendialnej z [...] stycznia 2015 r, przyznająca skarżącemu stypendium socjalne. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.