II SA/Wa 2702/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2021 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku Pani A.D. (dalej skarżąca) z dnia [...] marca 2021 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu Panu J.D., na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.), zwanej dalej ustawą emerytalną, odmówił przyznania ww. świadczenia. W uzasadnieniu decyzji wskazano między innymi, że zgodnie z art. 83 ustawy emerytalnej ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Warunki określone w wyżej cytowanym art. 83 ww. ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z przedstawionej dokumentacji rentowej wynika, że z uwagi na wystąpienie w sprawie szczególnych okoliczności skarżąca miała przyznaną rentę rodzinną w drodze wyjątku po zmarłym ojcu J. D.. Wypłata tego świadczenia była realizowana do 30 kwietnia 2021 r. Aktualny stan faktyczny wskazuje jednak, że okoliczności przyznania świadczenia w drodze wyjątku uległy zmianie. Z akt sprawy wynika, iż aktualnie skarżąca nie kontynuuje nauki – naukę zakończono 30 kwietnia 2021 r. Reasumując w tym stanie faktycznym, organ nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej renty rodzinnej na mocy przepisu art. 83 ustawy emerytalnej. Jednocześnie Prezes ZUS podkreślił, że świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane raz na całe życie. Świadczenia, o których mowa wyżej nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku pozostawione zostało uznaniu Prezesa ZUS.  Wskazano, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca wywiodła skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, który stał się podstawą do odmowy przyznania na dalszy okres czasu świadczenia w postaci renty rodzinnej w drodze wyjątku poprzez przyjęcie, że nie kontynuuje nauki, że zakończyła ją 30 kwietnia 2021r., w sytuacji, w której skarżąca była uczennicą klasy maturalnej, przystąpiła do egzaminu maturalnego i rozpoczęła rekrutację na studia w celu dalszego kontynuowania nauki, co uzasadnia dalsze przyznawanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, która umożliwi kontynuowanie nauki i zdobycie zawodu. Wnosiła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku na dalszy okres. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że stan faktyczny i stan prawny sprawy jest przez organ analizowany na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Przy piśmie z [...] lipca 2021 r. stanowiącym uzupełnienie skargi skarżąca nadesłała potwierdzenie przyjęcia na [...] Uniwersytet Medyczny na kierunek [...] Publiczne, wskazując, że od października rozpoczyna studia. Skarżąca podkreśliła, że świadczenie w drodze wyjątku umożliwi jej opłacenie miejsca zamieszkania (pokój lub akademik, o który złożyła wniosek do uczelni), zakup potrzebnych rzeczy do nauki a także będzie wykorzystywane na codzienne wydatki typu jedzenie czy niezbędne lekarstwa. Wskazała, że obecnie jej rodzina żyje tylko z renty mamy, tj. 810,73 zł/m-c. Z czego "musimy opłacić mieszkanie, zakupić niezbędne leki mi oraz mamie i dodatkowo musimy jakoś przeżyć z dnia na dzień, co jest bardzo trudne." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Podkreślenia wymaga okoliczność, że użyte w powyższym przepisie pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, albo sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Skarżąca urodziła się w dniu [...] kwietnia 2002 r., zatem w dacie orzekania przez organ miała ukończone 18 lat. Z akt sprawy nie wynika, aby była niezdolna do pracy z uwagi na stan zdrowia. Zatem, zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, jako osoba pełnoletnia i zdolna do pracy, automatycznie wyłączona jest z grona osób, do których adresowany jest powyższy przepis. Skarżąca nie należy bowiem do grona osób, które ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie mogą podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. W orzecznictwie pełnoletniość osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest uznawana jako okoliczność niestanowiąca przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, choćby taka osoba kontynuowała naukę. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1601/10 (publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, "...zgodnie z art. 83 ust. 1 wymienionej ustawy emerytalno-rentowej, przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki lecz taki wiek wnioskodawcy, który w ogóle uniemożliwia mu podjęcie pracy. W obecnym stanie prawnym nie ma zakazów i ograniczeń w zakresie podejmowania zatrudnienia przez pełnoletnich uczniów i studentów. Zamiar podjęcia czy kontynuowanie nauki nie pozwala zatem na obejście ściśle określonych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Omawiane świadczenie służy zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania osobom całkowicie niezdolnym do pracy i spełniającym pozostałe przesłanki. Kwestia nauki nie jest w ogóle objęta hipotezą powołanego przepisu. Dlatego za przesłankę niemożności podjęcia pracy można uznać tylko wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny". Z tych też przyczyny zaskarżona decyzja z dnia [...] maja 2021 r. odpowiada prawu. Na zakończenie Sąd wyjaśnia, że ocenia decyzję organu zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dacie jej wydania. Zmiany stanu faktycznego sprawy po jej wydaniu – przyjęcie na studia na [...] rodzą po stronie skarżącej nowy stan faktyczny, który w przypadku złożenia wniosku przez skarżącą organ oceni w nowej decyzji. Z powyżej przedstawionych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.