II SA/Wa 301/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2024 r. sprawy ze skargi H. S. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania i umieszczenia w rejestrze osób oczekujących na najem lokalu 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały; 2. zasądza od Zarządu Dzielnicy [...] na rzecz skarżącej H. S. kwotę 780 (słownie: siedemset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi. Uchwałą z [...] grudnia 2023 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 725ze zm.; dalej: "o.p.l.") oraz § 3 ust. 1 pkt 1-5 Zarządzenia Nr 1294/2022 Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 4 sierpnia 2022 r. w sprawie udzielenia pomocy mieszkaniowej w ramach zasobu Towarzystwa Budownictwa Społecznego, Zarząd Dzielnicy [...] (dalej: "Zarząd Dzielnicy", "organ") nie wyraził zgody na zakwalifikowanie i umieszczenie H.S. (dalej: "skarżąca") do rejestru osób oczekujących na najem lokalu Towarzystwa Budownictwa Społecznego (dalej: "TBS"). W uzasadnieniu uchwały organ wyjaśnił, że Pani H.S. (ur. 1959 r., rozwiedziona) złożyła wniosek o najem lokalu z zasobu Towarzystwa Budownictwa Społecznego z lokalu nr [...] przy ul. [...], który wynajmuje na podstawie umowy najmu od osoby fizycznej (niespokrewnionej). Lokal, który zamieszkuje skarżąca, składa się z 1 pokoju o powierzchni użytkowej 25,73 m², w tym powierzchni mieszkalnej 15,21 m². Pierwsza umowa zawarta w dniu 02.02.2021 r. do dnia 31.12.2021 r. z możliwością wielokrotnego przedłużania, ostatni aneks do umowy zawarty jest do 31.01.2024 r. Opłaty za lokal wynoszą 1 676,00 zł plus opłaty eksploatacyjne płacone ryczałtem w wysokości 276,00 zł. W opłatach nie występują zaległości. W lokalu mieszka tylko wnioskodawczyni. Zgodnie z § 3 ust. 1 Zarządzenia nr 1294/2022 Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 4 sierpnia 2022 r. w sprawie udzielenia pomocy mieszkaniowej w ramach zasobu TBS, z zastrzeżeniem ust. 2-7 do najmu mogą zostać zakwalifikowane osoby, które spełniają łącznie następujące kryteria: 1) m.st. Warszawa jest miejscem ich stałego zamieszkania i rozliczają podatek dochodowy od osób fizycznych na terenie m.st. Warszawy; 2) średni miesięczny dochód gospodarstwa domowego jest wyższy niż połowa dochodu liczonego w sposób określony w art. 7a ust. 1 pkt 2 ustawy o finansowym wsparciu, ale nie przekracza dochodu określonego w tym przepisie; 3) nie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 9 ust. 1 pkt 1 uchwały; 4) złożą oświadczenie dotyczące spełnienia przesłanki określonej w art. 7a ust. 1 pkt 1 ustawy o finansowym wsparciu na dzień zawarcia umowy najmu lokalu TBS; 5) nie zalegają z opłatami za zajmowany lokal. Zainteresowana do wniosku o najem lokalu TBS dołączyła zaświadczenie właściwego miejscowo urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez nią w roku poprzedzającym złożenie wniosku. Jak wynika z ww. zaświadczenia średni miesięczny dochód w 1-osobowym gospodarstwie domowym wnioskodawczyni za okres 01.01.2022 r. - 31.12.2022 r. wyniósł 4 446,43 zł i spełnia kryterium dochodowe określone w § 3 ust. 1 pkt 2 Zarządzenia. Zgodnie z § 6 ust. 1 ww. Zarządzenia, Zarząd Dzielnicy rozpatruje wnioski o najem lokalu TBS, za wyjątkiem wniosków o których mowa w § 8, § 16 i § 17, oceniając na dzień podejmowania decyzji spełnianie kryteriów wskazanych w § 3. Jednakże w przypadku wnioskodawczyni rozpatrując wniosek o najem lokalu TBS wzięto pod uwagę § 3 ust. 5 ww. Zarządzenia, który stanowi o zastosowaniu przepisu § 32 uchwały Nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego (z późn. zm.), z którego między innymi wynika, iż uzasadnionym jest przeprowadzenie szczegółowej analizy uwzględniającej ocenę faktycznych warunków mieszkaniowych osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową. Analiza sprawy wykazała, że Pani H.S. utrzymuje się z emerytury i pracuje na ½ etatu, nie korzysta z pomocy OPS-u. Z informacji uzyskanej ze Starostwa z [...] wynika, że wnioskodawczyni jest współwłaścicielem dwóch działek nr [...] i [...] gmina [...]. Działka nr [...] - jest właścicielem w ½ 0,12 ha typ gruntowa, Działka nr [...] - jest właścicielem w 1/8 w 0,48 ha typ gruntowa. Z oświadczenia złożonego przez wnioskodawczynię wynika, że obie działki warte są około 36 600,00 zł, ale ze względu na usytuowanie (położone są w pobliżu miejsca wywożenia odpadów) trudno je sprzedać. Z informacji przekazanej przez lekarza wynika, że Pani H.S. pozostaje pod opieką Poradni z powodu nadciśnienia tętniczego, zwyrodnienia kręgosłupa i stawów i innych chorób. Z dokumentów dołączonych do akt sprawy wynika, że Pani H.S. wyrokiem Sądu Okręgowego [...] Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...] września 2020 r. z powództwa właściciela wcześniej zajmowanego lokalu otrzymała eksmisję bez prawa do lokalu socjalnego. Skarżąca była poinformowana przez Urząd pismem z dnia 8 kwietnia 2021 r., że po wystąpieniu komornika zostanie jej wskazane pomieszczenie tymczasowe. Wnioskodawczyni nie skorzystała z takiej możliwości i zabezpieczyła potrzeby mieszkaniowe we własnym zakresie wynajmując obecnie zajmowany lokal. Organ wskazał, że w niniejszym przypadku wnioskodawczyni ma dobre warunki mieszkaniowe w zajmowanym lokalu, do którego posiada tytuł prawny. Wobec powyższego, Zarząd Dzielnicy [...] nie wyraża zgody na zakwalifikowanie i umieszczenie Pani H.S. w rejestrze osób oczekujących na najem lokalu z zasobu Towarzystwa Budownictwa Społecznego. Skargę na powyższe rozstrzygniecie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła skarżąca. Zaskarżonej uchwale zarzuciła naruszenie: 1. § 3 Zarządzenia Prezydenta m.st. Warszawy nr 1294/2022 z dnia 4 sierpnia 2022 r. w sprawie udzielenia pomocy mieszkaniowej w ramach zasobu TBS, w ten sposób, że odmówiono H.S. umieszczenia w rejestrze, podczas gdy spełnia ona wszelkie opisane w tym akcie prawnym przesłanki. 2. § 32 uchwały Rady m.st. Warszawy nr XXIIl/669/2019 z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład zasobu mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy przez niezasadne przyjęcie, że przepis ten nakazuje wykluczenie z rejestru osób, które wynajmują mieszkanie na wolnym rynku. 3. Błąd w ustaleniach faktycznych polegający na niezasadnym przyjęciu, że: a) H.S. ma "dobre warunki mieszkaniowe w zajmowanym lokalu, do którego posiada tytuł prawny" bez weryfikacji tej kwestii. b) Umowa najmu zajmowanego przez H.S. lokalu jest umową stałą, podczas gdy jest to umowa na czas określony, która jest jedynie aneksowana. 4. Art. 7, 8 i 77 k.p.a. przez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności w przedmiocie rzeczywistych warunków mieszkaniowych i stanu zdrowia skarżącej. Mając na uwadze powyższe zarzuty, wnosiła o uchylenie zaskarżonej uchwały nr [...] w całości i przekazanie sprawy organowi samorządu terytorialnego ([...]) do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi wskazała między innymi, że: Skarżąca spełnia kryterium dochodowe do umieszczenia jej w rejestrze osób oczekujących na najem lokalu Towarzystwa Budownictwa Społecznego. Skarżąca jest jedynie współwłaścicielką nieruchomości i nie nadają się one do zamieszkania. Fakt nieskorzystania z pomieszczenia tymczasowego i zabezpieczenia potrzeby mieszkaniowej we własnym zakresie nie stanowi przesłanki negatywnej do wpisania do rejestru. Podkreślono, że organ nie wziął pod uwagę sytuacji zdrowotnej skarżącej. Skarżąca cierpi na zmiany zwyrodnieniowe barku, zmiany degeneracyjne kolan i kifozę. Miewa w związku z tymi dolegliwościami trudności w poruszaniu się. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 1 lutego 2024 r. wynika, że skarżąca przebyła urosepsę, cierpi na kamicę nerki, nadciśnienie, ma problemy z wątrobą, esicą. Cierpi na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów obwodowych, zwłaszcza kolanowych. Skarżąca wymaga przewlekłego leczenia i okresowej rehabilitacji. Ma trudności z poruszaniem się na dłuższych dystansach i chodzeniem po schodach. Skarżąca w tym roku skończy 65 lat i powinna mieć stosowne do wieku i stanu zdrowia warunki mieszkaniowe. Odmowa zakwalifikowania i umieszczenia H.S. w rejestrze nie jest bowiem podyktowana względami merytorycznymi, a jedynie dowolnym uznaniem organu samorządu terytorialnego. Urząd nie uzasadnił poza tym odmowy w sposób, który pozwala na odniesienie się w pełni do materiału dowodowego sprawy, poprzestając w zasadzie na stwierdzeniu, że skarżąca ma dobre warunki mieszkaniowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona uchwała narusza obowiązujące przepisy prawa. Zgodnie z art. 4 ust. 1 o.p.l. tworzenie warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej należy do zadań własnych gminy. W myśl art. 20 ust. 1 o.p.l. w celu realizacji zadań, o których mowa w art. 4 ustawy gmina może tworzyć i posiadać zasób mieszkaniowy. Zaskarżona w niniejszej sprawie uchwała w przedmiocie udzielenia pomocy mieszkaniowej w formie najmu lokalu TBS ma charakter uchwały z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r., poz. 559 ze zm.), a więc mieści się w katalogu spraw podlegających kognicji sądu administracyjnego, wymienionych w art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a."). Uchwała ta zawiera stanowisko władz dzielnicy w zakresie spełnienia warunków do kwalifikacji do udzielenia pomocy mieszkaniowej w ramach zasobu TBS. Zatem zaskarżona uchwała Zarządu Dzielnicy posiada elementy publicznoprawne i nie jest jedynie przejawem relacji prywatnoprawnych (cywilnoprawnych) zachodzących pomiędzy dysponentem lokalu TBS a osobą, która wystąpiła o zawarcie umowy najmu lokalu TBS i uzyskanie stosownej kwalifikacji do udzielenia tego rodzaju pomocy mieszkaniowej. Skarżąca złożyła wniosek o najem lokalu z zasobu TBS w dniu 5 kwietnia 2023 r. (vide karta nr 39 akt administracyjnych sprawy), zatem trafnie organ uznał, że do jego rozpatrzenia należy zastosować kryteria określone w Zarządzeniu 1294/2022 Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 4 sierpnia 2022 r. Zarządzenie Nr 1294/2022 zostało wydane na mocy art. 30 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy o samorządzie gminnym, zgodnie z którym do zadań wójta należy w szczególności gospodarowanie mieniem komunalnym. TBS oznacza towarzystwo budownictwa społecznego w rozumieniu rozdziału 4 ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego, w którym m.st. Warszawa posiada 100% udziałów (obecny tytuł tej ustawy to "ustawa z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa" – Dz. U. z 2021 r., poz. 2224 ze zm.; dalej: "ustawa z 26 października 1995 r.") – vide § 1 pkt 4 Zarządzenia Nr1294/2022 oraz § 1 pkt 7 uchwały z 5 grudnia 2019 r. Natomiast przez lokal TBS należy rozumieć lokal, o którym mowa w § 1 pkt 8 uchwały z 5 grudnia 2019 r., czyli lokal mieszkalny stanowiący własność TBS, którym dysponuje m.st. Warszawa w związku z zawartą z TBS umową – vide § 1 pkt 5 Zarządzenia Nr 1294/2022 . Według § 3 ust. 1 Zarządzenia Nr 1294/2022, do najmu lokali TBS mogą zostać wskazane osoby, które spełniają łącznie następujące kryteria: 1) m.st. Warszawa jest miejscem ich stałego zamieszkania i rozliczają podatek dochodowy od osób fizycznych na terenie m.st. Warszawy; 2) średni miesięczny dochód gospodarstwa domowego jest wyższy niż połowa dochodu liczonego w sposób określony w art.7a ust.1 pkt 2 ustawy o finansowym wsparciu, ale nie przekracza dochodu określonego w przepisie; 3) nie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 9 ust. 1 pkt 1 uchwały z 5 grudnia 2019 r.; 4) złożą oświadczenie dotyczące spełnienia przesłanki określonej w art.7 a ust.1 pkt. 1 ustawy o finansowym wsparciu na dzień zawarcia umowy najmu lokalu TBS; 5) nie zalegają z opłatami za zajmowany lokal. Przepis § 4 pkt 2 Zarządzenia Nr 1294/2022 wskazuje, że spośród osób spełniających warunki określone w § 3, pierwszeństwo najmu przysługuje osobom, które spełniają przynajmniej jeden z warunków: są niepełnosprawne w stopniu znacznym lub w orzeczeniu wskazano konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, przy czym warunek ten uznaje się za spełniony również jeżeli dotyczy osoby zgłoszonej do wspólnego zamieszkania w lokalu TBS (pkt 1 ), wszystkie osoby w gospodarstwie domowym wskazane we wniosku o najem lokalu z TBS są osobami starszymi w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o osobach starszych z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych. W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości zaistnienie warunków przewidzianych w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 Zarządzenia Nr 1294/2022, tj. odpowiednio: stałe zamieszkiwanie i rozliczanie podatku dochodowego od osób fizycznych na terenie m.st. Warszawy oraz uzyskiwanie odpowiedniego średniego miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego. U podstaw odmownego rozstrzygnięcia Zarządu Dzielnicy legło ustalenie, że skarżąca ma dobre warunki mieszkaniowe w mieszkaniu, które wynajmuje na rynku komercyjnym. Podkreślić należy, że z § 32 ust. 1 uchwały z 5 grudnia 2019 r. w związku z art. 21 ust. 3 pkt 5 o.p.l., jak również z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP wynika obowiązek podjęcia przez Zarząd Dzielnicy wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie z wniosku o przyznanie pomocy mieszkaniowej. W toku postępowania organ powinien działać praworządnie oraz uwzględniać interes społeczny i słuszny interes skarżącej. Pamiętając, że zaskarżona uchwała ma charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, trzeba mówić o obowiązku stosowania standardów odpowiadających standardom wyznaczonym przez zasady ogólne k.p.a., w tym także art. 6 i art. 7 k.p.a. (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego; dalej: "NSA" z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 997/09 i z 4 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2151/16, które to orzeczenia zachowują aktualność na gruncie obecnie obowiązujących regulacji prawnych zawartych w uchwale z 5 grudnia 2019 r.; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepisy te stanowią, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W ocenie Sądu, tych zasad nie respektowano przy rozpoznawaniu wniosku skarżącej o najem lokalu TBS. Zarząd Dzielnicy nie wyjaśnił wszechstronnie okoliczności faktycznych sprawy - przede wszystkim pominął fakt, że skarżąca znajduje się w kręgu osób posiadających pierwszeństwo do umieszczenia w rejestrze osób oczekujących na najem lokalu z TBS, gdyż skarżąca jest osoba starszą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych, ponieważ skończyła 60 lat, organ nie ustalił również stanu zdrowia skarżącej w kontekście pierwszeństwa , o którym mowa w § 4 pkt 2 Zarządzenia Nr 1294/2022. Podkreślić wypada jeszcze raz, że osiągany przez skarżącą średni miesięczny dochód odpowiada kryterium dochodowemu wymaganemu do wynajęcia lokalu TBS. Skarżąca mieszka w stolicy, tu posiada swoje centrum życiowe, rozlicza się z podatku dochodowego od osób fizycznych, a przede wszystkim tu ma zapewnioną opiekę lekarską i pracę. Jednocześnie § 32 ust. 1 uchwały z 5 grudnia 2019 r. nakazuje poddać szczegółowej analizie wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową. Nadto z cyt. wyż. § 4 ust. 2 Zarządzenia Nr 1294/2022 wynika, iż to właśnie takim osobom jak skarżąca, tj. osobom starszym, przysługuje pierwszeństwo najmu lokalu TBS. Zarząd Dzielnicy ograniczył się do poczynienia ustalenia, iż skarżąca posiada działki gruntowe, których jest współwłaścicielką oraz nie przyjęła w wyniku eksmisji pomieszczenia tymczasowego tylko w zakresie własnym zabezpieczyła sobie lokal na rynku komercyjnym, które to ustalenia, w ocenie Sądu, są irrelewantne dla sprawy. Rozpatrując ponownie wniosek o najem lokalu TBS, Zarząd Dzielnicy weźmie pod uwagę fakt, że skarżąca jest osoba starszą oraz związaną z nim okoliczność leczenia i zamieszkiwania na terenie m.st. Warszawy. Tak podjętą uchwałę Zarząd Dzielnicy wyczerpująco uzasadni. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały, o czym orzekł w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania obejmujących wpis sądowy od skargi w kwocie 300 zł orzeczono w punkcie drugim sentencji wyroku na mocy art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.