II SA/Wa 3492/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz (spr.), Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi N. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę N.G. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2021 r. (nr [...]) o odmowie przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.) i wyjaśnił, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane, jeżeli zostaną spełnione wszystkie warunki określone w tym przepisie. Organ wyjaśnił także, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega przede wszystkim spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że w dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych potwierdzono 22 lata, 11 miesięcy i 1 dzień łącznych okresów składkowych i nieskładkowych zmarłej matki skarżącej oraz że stała się ona całkowicie niezdolna do pracy w wieku 58 lat. Organ dodał także, że w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, nie udokumentowano żadnego z tych okresów. W latach 2000-2019 wystąpiły bowiem przerwy w zatrudnieniu matki skarżącej lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W związku z tym, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że w sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia przez matkę skarżącej, ponieważ w wymienionej przerwie nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy. Całkowitą niezdolność do pracy uniemożliwiającą kontynuowanie zatrudnienia przez matkę N.G. ustalono bowiem dopiero po [...] września 2019 r. Dlatego nie można uznać, że do tego dnia istniały przeszkody w podjęciu przez nią zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że za szczególne okoliczności uznaje się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu ubezpieczenia. Dlatego, biorąc pod uwagę powyższe, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie ma podstaw do przyznania skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku na mocy art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ nadmienił także, że przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej oceniał jej sytuację materialną, ale podkreślił jednocześnie, że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. N.G. w skardze z 7 września 2021 r. na opisaną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2021 r. zarzuciła, że organ rozpoznając jej sprawę nie ocenił wszechstronnie wszystkich przesłanek przyznania jej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej matce, koncentrując się wyłącznie na niespełnieniu przez nią warunku udokumentowania 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy. Skarżąca podniosła, że powyższa przerwa w zatrudnieniu może wskazywać na obiektywnie istniejące przyczyny niezależne od woli jej zmarłej matki, które wpłynęły na niemożność uzyskania przez nią świadczenia w trybie zwykłym. N.G. wskazała, że jej zdaniem organ nie rozważył wyczerpująco sytuacji zdrowotnej i okoliczności choroby jej zmarłej matki. Karty informacyjne leczenia szpitalnego wskazują bowiem na to, że mama skarżącej chorowała już dużo wcześniej przed stwierdzeniem jej całkowitej niezdolności do pracy, a liczne schorzenia i operacje, które przeszła nie tylko wykluczyły jej aktywność zawodową, ale także przyczyniły się do tego, że uznano ją za nieatrakcyjną na rynku pracy i pozostającą poza kręgami zainteresowania potencjalnych pracodawców. Skarżąca dodała jednocześnie, że jest studentką studiów stacjonarnych pierwszego stopnia i nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego skarga N.G. jest nieuzasadniona. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że renta rodzinna po zmarłym w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, w związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej oraz przyczyny z powodu których osoba zmarła nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenie to może być przyznane, gdy organ ustali, że przyczyny dla których zmarły nie pracował są szczególne, wyjątkowe, nadzwyczajne, od niego niezależne i tylko wówczas gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres. Nawet najtrudniejsza sytuacja materialna wnioskodawcy, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania wnioskowanego świadczenia. Należy dodać, że decyzja o przyznaniu świadczenia w trybie wyjątku jest decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, wyłącznie do organu należy decyzja, czy przyzna świadczenie. Zdaniem Sądu, organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, wyznaczonych art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził bowiem, że zmarła matka N.G. nie spełniła wszystkich warunków do przyznania świadczenia w trybie wyjątku i dlatego wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia po zmarłej matce nie mógł zostać uwzględniony. Sąd podziela to zapatrywanie organu. Należy zwrócić uwagę, że ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Nie ulega wątpliwości, że dokonując wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem tym jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że wobec zmarłej matki skarżącej udokumentowano 22 lata, 11 miesięcy i 1 dzień łącznych okresów składkowych i nieskładkowych, jednak w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, tj. [...] września 2019 r., zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych nie udokumentowano żadnego z nich. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby w wymienionych wyżej przerwach istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły zmarłej matce skarżącej kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Ponadto, należy podkreślić, że również N.G. nie spełnia dwóch przesłanek do przyznania jej renty rodzinnej w drodze wyjątku, ponieważ jest osobą pełnoletnią (urodzona [...] marca 1997 r.) i nie została wobec niej orzeczona całkowita niezdolności do pracy. Należy podkreślić, że warunkiem koniecznym, umożliwiającym organowi stwierdzenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy lub nieosiągnięciem wieku umożliwiającego podjęcie zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2002 r., sygn. akt II SA 2538/01). Natomiast zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przez pojęcie wieku, jako przeszkody w podjęciu pracy uprawniającej do przyznania świadczenia w drodze wyjątku należy rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o to świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletność, nie zaś kontynuowanie studiów, zarówno w trybie zaocznym, jak i stacjonarnym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 26 października 2000 r., sygn. akt II SA 1088/00, z 23 sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 708/01, z 12 stycznia 2001 r., sygn. I OSK 2076/11 akt czy wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z: 5 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1245/20 oraz z 10 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1876/15). Reasumując, skoro zarówno zmarła matka skarżącej, jak i sama N.G. nie spełniała przesłanek określonych w art. 83 art. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie miał możliwości wydania innej decyzji administracyjnej, jak tylko odmawiającej przyznania jej tego świadczenia. Odnosząc się zaś do argumentacji ze skargi w ocenie Sądu, organ przeprowadził postępowanie w niniejszej sprawie zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, zebrał cały materiał dowodowy i wnikliwie go rozpatrzył. Na zakończenie należy podkreślić, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one uzasadnione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2148/14, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1209/20, z 6 października 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 89/20, z 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1788/20, z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1878/20, z 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1235/20, wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie nsa.orzeczenia.gov.pl). Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. Mając to wszystko na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325ze zm.), oddalił skargę N.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2021 r.