II SA/Wa 355/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), WSA Stanisław Marek Pietras, Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi H. I. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1059/07, po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. I. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku H. I o rentę z tytułu niezdolności do pracy, w którym wymieniony podniósł, że posiada 25 lat 10 miesięcy i 15 dni stażu pracy oraz jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), którą odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, że H. I. na przestrzeni 52 lat życia, w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy, udowodnił adekwatny do wieku okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący łącznie 25 lat 10 miesięcy i 15 dni. Nadto uznał, iż nienabycie uprawnień do renty na zasadach ogólnych było spowodowane szczególnymi okolicznościami niezależnymi od woli wnioskodawcy, o których mowa w art. 83 ustawy emerytalnej. Jednakże pomimo spełnienia ww. przesłanek, renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być przyznana, bowiem w sprawie nie stwierdzono istnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, iż wnioskodawca zamieszkuje wspólnie z żoną – K. I., która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 724,00 zł brutto miesięcznie oraz otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 570,00 zł brutto miesięcznie. Ponadto żona ma przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 100,04 zł miesięcznie. Z powyższego wynika, iż łączny miesięczny dochód rodziny stanowi kwota 1394,04 zł. Organ wskazał, iż ustalając kryterium niezbędnych środków do utrzymania, przyjęto jako takie kryterium minimalną emeryturę, która od 1 marca 2006 r. wynosi 597,46 zł. Dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy wynosi 697,02 zł brutto i przekracza kwotę najniższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. I. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu skargi opisał stan jego sprawy od czasu złożenia wniosku o rentę w drodze wyjątku. Podniósł, iż legitymuje się 25-letnim stażem pracy, powołał się przy tym na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., sygn. akt I UZP 5/05. Wskazał, iż żona ma bardzo niską emeryturę i 300 zł wynagrodzenia, w związku z czym nie może być na jej utrzymaniu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analizując niniejszą sprawę pod tym kątem, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył bowiem przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach, co miało wpływ na wynik sprawy. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych z funduszu gromadzonego na ten cel ze składek ubezpieczonych – przyszłych świadczeniobiorców – przewidziano w art. 83 ust. 1 regulację szczególną. Pozwala ona na uzyskanie w drodze wyjątku świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają wymogów do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia określone w cyt. przepisie są świadczeniami wyjątkowymi także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nadto nie mają one charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wzmiankowana uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu przy przyznawaniu (bądź odmowie ich przyznania) świadczeń tego rodzaju. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia i wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić, swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie i ocenę całokształtu materiału dowodowego. Organ przyjął, iż skarżący spełnia dwie pierwsze przesłanki wynikające z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy i to stanowisko organu Sąd podziela, natomiast nie spełnia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Zdaniem organu łączny miesięczny dochód rodziny skarżącego wynosi 1394,04 zł brutto, natomiast miesięczny dochód na jednego członka rodziny wynosi 697,02 zł brutto i przekracza kwotę miesięcznych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. To stanowisko Prezesa ZUS, zdaniem Sądu, należy uznać za nietrafne. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2006 r. wynosi 597,46 zł. Do kwoty tej jednak winna być doliczona przysługująca osobie całkowicie niezdolnej do pracy kwota dodatku pielęgnacyjnego wynosząca 150 zł, co daje łącznie kwotę 747,46 zł brutto. Tak więc, zdaniem Sądu, skarżący, którego dochód wynosi 697,02 zł brutto spełnia również przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania. W konsekwencji, wobec stwierdzonych uchybień, zasadne było uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezesa ZUS. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.