II SA/Wa 467/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędzia WSA Bronisław Szydło, Asesor WSA Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2007 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] listopada 2006 r. nr [...]; 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 115/06, uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2005 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z [...] października 2005 r., mocą której odmówiono przyznania świadczenia w drodze wyjątku skarżącej - B. P. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ dopuścił się naruszenia reguł procesowych tj. art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej k.p.a.), w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które w jego ocenie wpłynęły na odmowę, nie wspominając natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym. Sąd stwierdził, że w sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] kwietnia 2002 r., B. P. została uznana od października 2001 r. za częściowo niezdolną do pracy, okresowo do kwietnia 2003 r., z rozpoznaniem: "[...]". W wydanym pięć miesięcy później orzeczeniu z [...] września 2002 r. lekarz orzecznik ZUS uznał skarżącą, na okres od czerwca 2002 r. do września 2005 r., z uwagi na rozpoznane schorzenia, jak w orzeczeniu z [...] kwietnia 2002 r., za całkowicie niezdolną do pracy. Na tej podstawie Prezes ZUS decyzją z [...] grudnia 2002 r. znak: [...], przyznał skarżącej w drodze wyjątku rentę okresowo do 30 września 2005 r., z wyjaśnieniem, że po upływie tego okresu istnieje możliwość ponownego przyznania tego świadczenia skarżącej, jeżeli zgłosi ona stosowny wniosek z zaświadczeniem o jej stanie zdrowia oraz po przeprowadzeniu badania przez lekarza orzecznika ZUS. Skarżąca 19 lipca 2005 r. złożyła wniosek o ponowne przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Lekarz orzecznik ZUS po zbadaniu skarżącej w dniu [...] września 2005 r. rozpoznał u badanej stan po przeszczepieniu [...] [...] lutego 2004 r. z powodu [...], [...] i stwierdził, że aktualny stopień naruszenia sprawności organizmu czyni badaną nadal całkowicie niezdolną do pracy do września 2009 r. Mimo istotnego pogorszenia stanu zdrowia skarżącej w porównaniu z badaniem w 2002 r., Prezes ZUS zaskarżonymi decyzjami odmówił jej przyznania świadczenia w drodze wyjątku na dalszy okres. Sąd zwrócił uwagę, że Prezes ZUS w uzasadnieniu swojej decyzji z [...] grudnia 2002 r., przyznającej skarżącej prawo do świadczenia w drodze wyjątku na okres do 30 września 2005 r., podał, że istnieje możliwość przyznania ponownie świadczenia w drodze wyjątku po 30 września 2005 r., jeżeli złoży ona taki wniosek i zostanie zbadana przez lekarza orzecznika ZUS. Powyższe stwierdzenie nie znalazło odniesienia w zaskarżonej decyzji. Skarżąca taki wniosek złożyła, została zbadana przez lekarza orzecznika ZUS, który uznał ją nadal za całkowicie niezdolną do pracy z równoczesnym rozpoznaniem znacznego pogorszenia jej stanu zdrowia w porównaniu z badaniem z 2002 r. Prezes ZUS nie wyjaśnił przyczyn, dla których obecnie odmówił jej przyznania tego świadczenia. Brak uzasadnienia decyzji Prezesa ZUS z [...] grudnia 2002 r., którą przyznano skarżącej świadczenie w drodze wyjątku, nie pozwalał Sądowi na ocenę jakimi warunkami kierował się wówczas Prezes ZUS przy wydawaniu tej decyzji i czy obecnie warunki te nadal nie występują. Ponadto Sąd zaznaczył, że stwierdzenie w zaskarżonej decyzji, iż okres ubezpieczenia wynoszący łącznie 6 lat i 3 miesiące był nieadekwatny do wieku skarżącej, jest dowolne i nie ma oparcia w przepisach prawa powszechnie obowiązujących. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] listopada 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.; zwanej: ustawą emerytalną), po ponownym rozpatrzeniu wniosku B. P. o przyznanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku, odmówił przyznania świadczenia. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] stycznia 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powołał się na przepis art. 83 ustawy emerytalnej i podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane wnioskodawcy, jeżeli spełni łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie zostało udowodnione, aby niespełnienie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym wynikało ze szczególnych okoliczności. Organ powołując się na orzeczenia NSA wskazał na charakter uznaniowy wydawanych decyzji oraz na definicję szczególnych okoliczności o jakich mowa w art. 83 ustawy emerytalnej. Zdaniem organu okoliczność szczególna musi mieć charakter zewnętrzny, niezależny od woli osoby, konkretny i obiektywny, a nadto pomimo dołożenia wszelkich starań, jej skutkom nie można zapobiec. Świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane tylko w sytuacji, gdy ubezpieczony jest zatrudniony lub wykonuje działalność objętą ubezpieczeniem, a nagłe zdarzenie przerywa ten stan, przy czym powrót do niego jest niemożliwy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, czego konsekwencją jest brak środków utrzymania. Zdaniem organu w przypadku skarżącej jakkolwiek nastąpiło zdarzenie, które spowodowało całkowitą niezdolność do pracy, to jednak nie zostały wskazane szczególne okoliczności. Do czasu zaistnienia tego zdarzenia od podjęcia zatrudnienia w 1979 r., tj. przez 23 lata aktywność zawodowa skarżącej wyniosła 6 lat, 7 miesięcy i 3 dni. Jest to okres znikomy w stosunku do możliwego do uzyskania przez osobę w wieku skarżącej. Fakt ten powoduje, że świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane, ponieważ art. 83 ustawy emerytalnej nie daje podstaw do przyznania świadczenia w oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną dostatecznie długiego okresu pracy, chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na ogólnych zasadach, gdyż świadczenie w trybie wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, powiązanym z odprowadzaniem składek na to ubezpieczenie. Reasumując, w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiałyby skarżącej nabycie uprawnień do świadczenia rentowego na zasadach ogólnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, B. P. wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji. Podniosła, że główną przyczyną jej złego stanu zdrowia było zakażenie wirusowe [...] a nie [...], na co organ powołał się w swej decyzji z [...] listopada 2006 r. Wskazała, że otrzymując po raz pierwszy rentę w drodze wyjątku (przyp. włas. decyzja z [...] grudnia 2002 r.) miała udokumentowane dwa lata pracy mniej niż teraz, co nie miało znaczenia przy podejmowaniu decyzji, a obecnie podnoszone jest jako zarzut. Zwróciła uwagę, że wielokrotnie wyjaśniała, że niemożność udokumentowania większej ilości lat pracy wynika z powodu jej złego stanu zdrowia oraz złośliwego zniszczenia przez byłego męża dokumentów, przy czym podniosła, że WSA w wyroku z 29 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 115/06, jak też przepis art. 83 ustawy emerytalnej, wyraźnie stwierdzają, że w jej przypadku okres ubezpieczenia nie ma oparcia w przepisach prawa. Podniosła także, że nie zgadza się z tym, iż przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku naruszałoby interes społeczny i nie byłoby zgodne z zasadami współżycia społecznego. Ponadto wskazując na swoją trudną sytuację materialną, zwróciła uwagę, iż obecnie jej sytuacja życiowa i chorobowa (po przeszczepie [...]) jest nieporównywalnie gorsza niż poprzednio, gdy otrzymała świadczenie w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej: p.p.s.a.). Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Nawet w wypadku sporu co do oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Tak więc organ administracji publicznej jest zobowiązany do podporządkowania się w pełnym zakresie wytycznym zawartym w uzasadnieniu wyroku. Niezastosowanie się zaś do tej powinności przy ponownym wydawaniu decyzji, narusza zasadę związania organu wyrokiem Sądu i oznacza, że podjęta decyzja jest wadliwa, a w konsekwencji powoduje konieczność jej uchylenia. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 29 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 115/06 wyraźnie wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien wyjaśnić przyczyny, dla których obecnie odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku skarżącej - będącej nadal całkowicie niezdolną do pracy i ze znacznym pogorszeniem zdrowia - skoro decyzją z [...] grudnia 2002 r. przyznał to świadczenie okresowo. Ponadto zaznaczyć należy, że w powyższym wyroku Sąd zawarł ocenę prawną dotyczącą okresu ubezpieczenia, wskazując, że stwierdzenie w zaskarżonej decyzji, iż okres ubezpieczenia wynoszący łącznie 6 lat i 3 miesiące był nieadekwatny do wieku skarżącej, jest dowolne i nie ma oparcia w przepisach prawa powszechnie obowiązujących. Analizując przeprowadzone przez organ w niniejszej sprawie czynności procesowe Sąd stwierdził, że Prezes ZUS zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej decyzji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku, w istocie powtórzył argumenty z uchylonych decyzji z [...] października i [...] listopada 2005 r. dotyczące niespełnienia warunku "szczególnych okoliczności" oraz krótkiego okresu ubezpieczenia skarżącej. Natomiast nie odniósł się do przyczyn przyznania skarżącej, decyzją z [...] grudnia 2002 r. świadczenia w drodze wyjątku i w kontekście tejże decyzji, powodów obecnej odmowy przyznania tego świadczenia, pomimo orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy skarżącej i znacznego pogorszenia stanu jej zdrowia po przeszczepie [...] w 2004 r. Ponadto organ przy wydawaniu decyzji nie zastosował się do oceny prawnej zawartej w wyroku WSA z 29 marca 2006 r. dotyczącej długości okresu ubezpieczenia. A zatem należy uznać, że decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2006 r. i [...] stycznia 2007 r. odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku, naruszają prawo. W dalszym postępowaniu organ zobowiązany będzie do dokładnego wykonania wskazań zawartych w obu wyrokach, które w niniejszej sprawie zapadły. Z powyższych względów Sąd uznał skargę za zasadną i działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.