II SA/Wa 569/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Danuta Kania, Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant spec. Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2016 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku M.B. z dnia [...]. czerwca 2004 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...]. stycznia 2016 r. nr [...]., na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.) odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...]. marca 2016 r. nr [...].utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. stycznia 2016 r. W uzasadnieniu podał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 powołanej ustawy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, iż za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania ww. art. 83, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli jednej osoby. W niniejszej sprawie organ nie stwierdził istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że orzeczeniem z dnia [...]. grudnia 2013 r. komisja lekarska ZUS ustaliła całkowitą niezdolność do pracy od [...] stycznia 2013 r. do [...] grudnia 2014 r. Orzeczeniem z dnia [...]. listopada 2015 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił całkowitą niezdolność do pracy do [...] listopada 2016 r. Całkowita niezdolność do pracy istnieje nadal i nieprzerwanie po dniu [...] stycznia 2013 r. Prezes ZUS wskazał, że na przestrzeni 37 lat życia – na dzień wydania orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy udokumentowane zostało 8 lat 5 miesięcy i 25 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy i przed zgłoszeniem wniosku, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowane zostało 2 lata, 7 miesięcy i 17 dni okresów składkowych. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. W okresach od [...] listopada 2001 r. do [...] marca 2006 r. i od [...] czerwca 2009 r. do [...] stycznia 2013 r. wnioskodawca nie był zatrudniony lub nie wykonywał innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych. Organ podał, że ze sprawy nie wynika, aby wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych przez stan zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że w ww. okresach nie była orzeczona wobec wnioskodawcy całkowita niezdolność do pracy. W ww. przerwach w ubezpieczeniu wnioskodawca zarejestrowany był jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku w okresach od [...] września 2002 r. do [...] marca 2006 r. i od [...] lipca 2009 r. do [...] stycznia 2013 r. Nadto organ wyjaśnił, że okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie może zostać uwzględniony, ponieważ w rozumieniu przepisów ustawy nie stanowi okresu składkowego ani nieskładkowego. Trudności w uzyskaniu formalnego zatrudnienia nie mogą być traktowane jako okoliczności szczególne. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. marca 2016 r. nr [...].stała się przedmiotem skargi M.B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o ponowne i wnikliwe zbadanie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia. Dodatkowo wskazał, że skarżący ubiegał się o rentę w 2004 r. i został wówczas uznany za zdolnego do pracy. Dopiero w 2013 r. ustalono u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy, istniejącą od [...] stycznia 2013 r. Nie stwierdzono, by istniały podstawy do weryfikacji orzeczeń ani też do ustalenia niezdolności do pracy w okresie wcześniejszym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS nie naruszają zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Sąd za trafne uznał ustalenie Prezesa ZUS, że w sprawie tej nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły nabycie świadczenia w trybie zwykłym. Nie bez znaczenia jest też niski staż ubezpieczeniowy. Na przestrzeni 37 lat życia, na dzień orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy skarżący legitymuje się okresem 8 lat, 5 miesięcy i 25 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Przed orzeczeniem całkowitej niezdolności do pracy i wystąpieniem z wnioskiem o świadczenie w drodze wyjątku zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych skarżący udokumentował 2 lata, 7 miesięcy i 17 dni. Przed dniem, w którym powstała całkowita niezdolność do pracy ([...] stycznia 2013 r.) skarżący nie pracował. Był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Stan taki trwał cały 2010, 2011 i 2012 rok. W orzecznictwie Naczelnego sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, że świadczenie, o którym mowa w art. 83 ust. 1 o emeryturach i rentach z FUS przyznawane jest w drodze wyjątku osobom aktywnym zawodowo, u których nagłe zdarzenie przerwało zatrudnienie, a tym samym pozbawione zostały wskutek nadzwyczajnego zdarzenia środków utrzymania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 764/05, cbois.nsa.gov.pl). Sam stan formalnej rejestracji w charakterze bezrobotnego nie stanowi szczególnej okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uniemożliwiającej nabycie świadczenia w trybie zwykłym (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2008 r. sygn. akt I OSK 378/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 714/09, cbois.nsa.gov.pl). Świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w wyroku.