II SA/Wa 623/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), , Protokolant referent Joanna Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Prezesa Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...]; 2) zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego w [...] na rzecz skarżącej M.P. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania. Pismem z 3 kwietnia 2024 r. M. P. (dalej: Skarżąca) wniosła skargę na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] (dalej: Organ II instancji) z [...] lutego 2024 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Pismem z 26 października 2024 r. Skarżąca zwróciła się do Prezesa Sądu Rejonowego [...] w [...] (dalej: Organ I instancji) o udostępnienie informacji publicznej w postaci zanonimizowanej kopii postanowienia SR o sygn. akt [...]. [...] listopada 2024 r. Prezes SR udostępnił Skarżącej sentencję postanowienia SR z [...] stycznia 2023 r. (sygn. akt [...]), natomiast decyzją nr [...] odmówił udostępnienia uzasadnienie tego postanowienia. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że żądanym przez Skarżącą postanowieniem sąd uchylił postanowienie prokuratora o umorzeniu dochodzenia, w związku z czym postępowanie przygotowawcze nie zostało jeszcze zakończone. Zdaniem Organu I instancji udostępnienie uzasadnienia żądanego postanowienia skutkowałoby ujawnieniem informacji z postępowania przygotowawczego bez zezwolenia organu je prowadzącego, tj. prokuratora. Pismem z 29 listopada 2024 r. Skarżąca odwołała się od powyższej decyzji. W zaskarżonej decyzji Organ II instancji podzielił stanowisko Organu I instancji. W swojej skardze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania; Organowi II instancji zarzuciła naruszenie zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi podniosła, że udostępnienie uzasadnienia żądanego przez nią we wniosku postanowienia nie naruszyłoby żadnej tajemnicy prawnie chronionej, o ile postanowienie zostałoby prawidłowo zanonimizowane. W odpowiedzi na skargę Organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w toku postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej wskazanych, mianowicie poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji. Na podstawie art. 145 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) sąd, uwzględniając skargę na decyzję, stwierdza jej nieważność w całości lub w części, jeżeli została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Jak objaśnił Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) w wyroku z 13 sierpnia 2024 r. (sygn. akt I OSK 2088/23) o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decyduje łączne wystąpienie trzech przesłanek: oczywistości naruszenia prawa, istotnego charakteru przepisu, który został naruszony, oraz skutków ekonomicznych lub gospodarczych, które wywołuje decyzja. NSA doprecyzował, że chodzi o stan prawny w zakresie jego obowiązywania i interpretacji niewątpliwy, nierodzący rozbieżności w wykładni. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa ujawniającą się przez ich proste zestawienie ze sobą; przy czym nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, a o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Charakter tego naruszenia powoduje, iż owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. W ocenie Sądu organy obu instancji rażąco naruszyły art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Na podstawie art. 1 ust. 1 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu u.d.i.p. i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w u.d.i.p.; jednocześnie zgodnie z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. przepisy u.d.i.p. nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. wynika zatem norma nakazująca stosowanie do udostępniania informacji publicznej w pierwszej kolejności regulacji ustaw szczególnych w zakresie, w którym normują problematykę dostępu do informacji publicznej (por. uchwała NSA z 9 grudnia 2013 r., I OPS 8/13). Zasady dostępu do akt postępowania karnego, sporządzania z nich odpisów, w tym wydawania kserokopii z dokumentów i uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy regulują przepisy ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 37 ze zm.; dalej: k.p.k.). Art. 156 § 1 zd. 2-3 k.p.k. dotyczy postępowania sądowego i na jego podstawie za zgodą prezesa sądu akta sprawy sądowej mogą być udostępnione również innym osobom. Informacje o aktach sprawy mogą być udostępnione także za pomocą systemu teleinformatycznego, jeżeli względy techniczne nie stoją temu na przeszkodzie, natomiast art. 156 k.p.k. § 5 zd. 5-6 k.p.k. dotyczy postępowania przygotowawczego i na jego podstawie za zgodą prokuratora akta w toku postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym osobom. Prokurator może udostępnić akta w postaci elektronicznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano (zob. m.in. wyroki NSA z 7 września 2023 r., sygn. akt III OSK 1381/22, z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5052/21, oraz z 15 grudnia 2021 r., sygn. akt III OSK 4343/21), że przepisami statuującymi normy udostępniania informacji publicznej mającymi pierwszeństwo stosowania przed normami wynikającymi z u.d.i.p. są m.in. art. 156 § 1 i § 5 k.p.k. . Przepisy u.d.i.p. nie stanowią alternatywnego i konkurencyjnego wobec przepisów k.p.k. sposobu pozyskiwania odpisów dokumentów czy informacji znajdujących się w aktach postępowania przygotowawczego. Przepisy k.p.k. zawierają bowiem zamkniętą i zupełną regulację zasad dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych, tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego (a wraz z innymi przepisami także do akt postępowania już zakończonego). W judykaturze i doktrynie przyjęło się, że w sytuacji, w której strona wnosi o udostępnienie informacji publicznej na podstawie u.d.i.p., a dany stan faktyczny podpada pod hipotezę normy wynikającej z przepisu ustawy odrębnej, o którym mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., podmiot obowiązany powinien jedynie zawiadomić wnioskodawcę, że żądana informacja nie może być udostępniona w trybie przewidzianym w u.d.i.p. (por. A. Piskorz-Ryń [red.], M. Sakowska-Baryła [red.], Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, Warszawa 2023 r., pkt. 31 komentarza do art. 1 u.d.i.p. oraz przytaczane tam orzecznictwo). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organy obu instancji bezzasadnie zastosowały art. 1 ust. 1 u.d.i.p., co skutkowało niezgodnym z prawem zastosowaniem art. 5 ust. 1 u.d.i.p., a tym samym nieprawidłowym zastosowaniem art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) w zw. z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. W ocenie Sądu naruszenie przez Organ I instancji art. 1 ust. 1 u.d.i.p. miało rażący charakter. Zaskarżone decyzje obu instancji nie powinny się ostać w obiegu prawnym z uwagi na jaskrawość naruszenia prawa. Organy obu instancji (jako prezesi sądów powszechnych) są zarówno podmiotami obowiązanymi do udostępniania informacji publicznej na podstawie u.d.i.p., jak również organami właściwymi do decydowania o udostępnianiu akt na podstawie k.p.k. Nie sposób zatem uznać, aby nie dostrzegały dystynkcji między odrębnymi trybami udostępniania informacji publicznej, zwłaszcza w obliczu tak jednoznacznego, stabilnego poglądu orzecznictwa umocnionego przytaczaną uchwałą NSA o sygn. akt I OPS 7/13 (por. np. wyroki NSA z 3 września 2024 r., sygn. akt III OSK 156/24, z 23 lipca 2024 r., sygn. akt III OSK 3089/23, z 29 maja 2024 r., sygn. akt III OSK 1170/22, z 18 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6466/21, z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 5939/21, z 15 grudnia 2021 r., sygn. akt III OSK 4343/21, z 15 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 647/11). Rozpoznając wniosek Skarżącej ponownie, organy obu instancji uwzględnią ocenę prawną Sądu, w szczególności dostosują prawną formę działania do stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpująco zawiadomią Skarżącą o właściwym trybie udostępniania żądanych dokumentów. Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze, uznając to za niecelowe, ponieważ stwierdził nieważność zaskarżonych decyzji; jednocześnie udzielił organom obu instancji wskazówek co do dalszego procedowania zgodnie z art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art. 145 § 2 p.p.s.a. jak w punkcie 1 sentencji oraz na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. jak w punkcie 2 sentencji.