II SA/Wa 65/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant: Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2008 r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), którą odmówił L. J. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W trakcie postępowania administracyjnego ustalono, iż w dniu 10 lipca 2006 r. L. J. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie mu renty w drodze wyjątku. Po rozpatrzeniu sprawy, organ decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r., podtrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia, o które się ubiegał. W uzasadnieniu swoich decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż wnioskodawca nie spełnił wymaganych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Przede wszystkim organ uznał, iż w sprawie brak było szczególnych okoliczności, na skutek których L. J. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Takie okoliczności, zdaniem organu, nie zostały udowodnione. Wskazał, iż łączny okres ubezpieczenia wnioskodawcy, wynoszący 5 lat, 4 miesiące i 27 dni jest nieadekwatny do jego wieku ([...] lat). W okresie od [...] czerwca 1997 r. do [...] października 2004 r. skarżący nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, pomimo, iż we wskazanym okresie nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona dopiero orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2006 r. Z uwagi jednak na fakt, iż w orzeczeniu lekarza orzecznika nie wskazano daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy emerytalnej, jeśli nie ma możliwości ustalenia daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, za datę jej powstania przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie, tj. w tym przypadku [...] grudnia 2005 r. Ponadto organ wskazał, iż fakt zarejestrowania L. J. w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie może być uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy emerytalnej, bowiem zgodnie z przepisami ustawy emerytalnej okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w Urzędzie Pracy nie stanowi okresu składkowego ani nieskładkowego. W wyniku skargi L. J. na powyższą decyzję do Sądu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 393/07 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r. oraz orzekł, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie i ocenę całokształtu materiału dowodowego. Przywoływane zaś przez organ okoliczności krótkiego stażu ubezpieczonego i długich przerw w zatrudnieniu nie stanowią przesłanki, od której przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy uzależniałby przyznanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Zatem nie mogą one mieć w niniejszej sprawie przesądzającego znaczenia. Organ, prowadząc postępowanie nie zauważył, iż choroba skarżącego nie jest chorobą typową, co zostało potwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2006 r. Organ powinien był przeprowadzić postępowanie dowodowe, które miałoby na celu ustalenie daty powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżącego. Nie wziął też pod uwagę, iż skarżący z powodu wysokiego bezrobocia miał trudności w znalezieniu zatrudnienia, co zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, mogło stanowić o zaistnieniu okoliczności szczególnych. Sąd zobowiązał Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, by ten, ponownie rozpoznając sprawę, wnikliwie rozpatrzył materiał dowodowy pod kątem szczególnych okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno – rentowej. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak zaś choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ponownie rozpoznając sprawę organ jednoznacznie ustalił orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] października 2007 r. datę powstania całkowitej niezdolności wnioskodawcy do pracy od dnia [...] marca 2005 r. do [...] października 2009 r. Jednocześnie organ wskazał, iż od [...] stycznia 2001 r. do [...] marca 2005 r. wnioskodawca został uznany za częściowo niezdolnego do pracy. Z uwagi zaś na fakt, iż częściowa niezdolność do pracy ogranicza, a nie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, twierdzenie wnioskodawcy o pogarszającym się stanie zdrowia nie usprawiedliwia przerw w ubezpieczeniu. Organ stwierdził, iż przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy nie istniały niezależne od wnioskodawcy przeszkody uniemożliwiające mu kontynuowanie zatrudnienia i odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił również, iż po ponownym rozpatrzeniu sprawy L. J. nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Ponadto organ powtórzył argumenty powołane w swojej wcześniejszej decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r. odmawiającej wnioskodawcy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi L. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż jego sytuacja życiowa nie zmieniła się. Z uwagi na nieuleczalną chorobę, na którą cierpi, nie może podjąć zatrudnienia. Podniósł też, że jego sytuacja materialna jest bardzo ciężka, nie ma pieniędzy na zakup leków i żywności. Stwierdził, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nieprzyznając mu wnioskowanego świadczenia, nie zastosował się do wytycznych Sądu zawartych w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Podejmując zaś decyzję administracyjną w zakresie przyznania tego świadczenia organ związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania (art. 124 omawianej ustawy). Prezes ZUS powinien więc przestrzegać przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z wyrażoną w art. 6 kpa zasadą praworządności organ administracji ma obowiązek działać na podstawie przepisów prawa, a więc w toku podejmowanych czynności procesowych musi prawidłowo stosować przepisy kodeksu. Natomiast zgodnie z określonymi w art. 7 zasadami: prawdy obiektywnej, zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz opisanej w art. 8 zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, a także wyrażonej w art. 9 zasady obowiązku udzielania informacji faktycznej i prawnej organ prowadzący postępowanie powinien podejmować wszelkie niezbędne działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Musi więc w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Dopiero na podstawie zebranego materiału powinien on dokonać oceny, uznając daną okoliczność za udowodnioną (art. 80 kpa). W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie i ocenę całokształtu materiału dowodowego. Organ, zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 363/07, poczynił starania by ustalić datę powstania całkowitej niezdolności skarżącego do pracy i rozważył znaczenie tych nowych faktów w odniesieniu do przesłanki szczególnych okoliczności. W dodatkowyo przeprowadzonym postępowaniu orzeczniczym Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem wydanym w dniu [...] października 2007 r. uznała skarżącego za osobę całkowicie niezdolną do pracy od [...] marca 2005 r. do [...] października 2009 r. oraz częściowo niezdolną do pracy od [...] stycznia 2001 r. do [...] marca 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił jednak trudności w znalezieniu zatrudnienia z uwagi na wysokie bezrobocie, choć był do tego zobligowany zgodnie z ww. wytycznymi Sądu. Organ nie odniósł się do faktu, że powiat s., w którym mieszka skarżący, był dotknięty wysokim bezrobociem. W latach, w których stwierdzono przerwy w zatrudnieniu skarżącego stopa bezrobocia według danych Głównego Urzędu Statystycznego w powiecie s. była odpowiednio wysoka w skali całego kraju: - rok 2001 - 16,2 % powiat s., w skali kraju -19,4 % ; - rok 2002 - 15,3 % powiat s., w skali kraju - 20,0 % ; - rok 2003 - 13,7 % powiat s., w skali kraju - 20,0 % ; - rok 2004 - 17,7 % powiat s., w skali kraju -19,0 %. Skarżący w latach 1995-1996 oraz 1997-2004 był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako bezrobotny, co przemawia za tym, iż dążył do znalezienia zatrudnienia celem wypracowania w przyszłości świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Biorąc zaś pod uwagę poszukiwanie pracy przez skarżącego, pomimo złego stanu zdrowia, spowodowanego nasilaniem się nieuleczalnej choroby, należy uznać, iż fakt pozostawania bez ubezpieczenia w tym okresie był spowodowany szczególnymi okolicznościami. W konsekwencji, wobec stwierdzonych uchybień, zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.