II SA/Wa 66/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, WSA Anna Mierzejewska (spr.), Protokolant Wojciech Wiktorowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2004 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia[...]października 2003 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił K. W. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazano, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których p. W. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Takie okoliczności, zdaniem organu, nie zostały udowodnione. Niezdolność do pracy przez lekarza orzecznika ZUS została stwierdzona dopiero orzeczeniem z dnia [...] października 2003 r., w którym lekarz orzecznik stwierdził że całkowita niezdolność do pracy istnieje od dnia [...] października 2002 r. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że p. W., na przestrzeni 29 lat życia posiada łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący tylko 1 rok 4 miesiące i 17 dni, który jest nieadekwatny do jego wieku. Fakt ten powoduje, że świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane, ponieważ treść art. 83 ustawy emerytalnej nie pozwala na przyznanie świadczenia w oderwaniu od przepracowania odpowiednio długiego okresu, chociaż niewystarczającego do przyznania świadczenia ustawowego, gdyż świadczenie przyznane w trybie wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzaniem składek na to ubezpieczenie. Wskazano, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do sądu, w której skarżący wnosił o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podaje, że do 27 roku życia uczył się i pobierał rentę rodzinną przyznaną po ojcu w drodze wyjątku. Studia ukończył w październiku 2001 r., dopiero w czerwcu 2002 r. znalazł pracę, na czas określony od [...] czerwca do [...]września 2002 r. Od [...] października 2002 r. do kwietnia 2003 r. otrzymywał zasiłek chorobowy z ZUS. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznym wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast, zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, że świadczenie przyznane w art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach nie jest świadczeniem socjalnymi, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. Ustalono, że skarżący ma 29 lat i posiada jedynie 1 rok i 4 miesiące okresu ubezpieczenia. Fakt ukończenia studiów dopiero w 27 roku życia oraz niepodejmowanie zatrudnienia w okresie, kiedy się nie uczył i był osobą w pełni zdolną do pracy, nie mogą być uznane za okoliczności szczególne, niezależne od jego woli. Studia nie czyniły go niezdolnym do podejmowania zatrudnienia. Problemy zdrowotne skarżącego zaczęły się już po przerwaniu przez niego prac, zatem, także nie stanowią usprawiedliwienia, dla tak krótkiego okresu ubezpieczenia. Sama zaś trudna sytuacja materialna "nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Podkreślić należy, że przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 cyt. ustawy nie jest sama trudna sytuacja materialna skarżącego. Świadczenie z art. 83 ustawy nie ma charakteru socjalnego i nie może być oderwane od wysokości opłacanych przez ubezpieczonego składek z tym, że w przypadkach, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań niezbędnych do uzyskania zwykłego świadczenia, mógł on sam lub uprawniony członek rodziny otrzymać świadczenie nadzwyczajne. Dlatego, sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku oraz choroba powstała po przerwaniu pracy, przy bardzo krótkim okresie składkowym i nieskładkowym, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.