II SA/Wa 675/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 września 2019 r. sprawy ze skargi T. L. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej także: "Prezes UODO" lub "organ"), działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej: "k.p.a.") w związku z art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 922 ze zm. - dalej także: "u.o.d.o. z 1997 r.") i z art. 175 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1000 - dalej także: "u.o.d.o."), odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego zainicjowanego sprzeciwem T.L. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") z dnia [...] kwietnia 2018 r. wniesionego przeciwko Prezesowi Sądu Rejonowego w T. wobec przetwarzania przez niego danych osobowych skarżącego znajdujących się w zbiorach dokumentów Sądu Rejonowego w T., [...] Wydziału Karnego - sygn. akt [...]. Zaskarżone postanowienie Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych zostało wydane w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] kwietnia 2018 r. Prezes Sądu Rejonowego w T. wniósł do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych o rozpatrzenie sprzeciwu skarżącego T.L. zawartego w jego piśmie z dnia [...] kwietnia 2018 r. wobec przetwarzania danych osobowych skarżącego znajdujących się w zbiorach dokumentów Sądu Rejonowego w T., [...] Wydziału Karnego - sygn. akt [...]. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 22 u.o.d.o. z 1997 r. i art. 175 u.o.d.o., postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019 r. odmówił wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu wydanego postanowienia Prezes UODO zauważył, że skarżący T.L. wniósł o rozpatrzenie jego sprzeciwu na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. Organ wskazał, że stosownie do jego brzmienia, każdej osobie przysługuje prawo do kontroli przetwarzania danych, które jej dotyczą, zawartych w zbiorach danych, a zwłaszcza prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania jej danych w przypadkach, wymienionych w art. 23 ust. 1 pkt 4 i 5 u.o.d.o. z 1997 r., gdy administrator danych zamierza je przetwarzać w celach marketingowych lub wobec przekazywania jej danych osobowych innemu administratorowi danych. Prezes UODO wskazał ponadto, że przepis ten nie przewiduje procedury przewidzianej w art. 32 ust. 2 cyt. ustawy z 1997 r., która to została wskazana przez Prezesa Sądu, bowiem - jak podniósł organ - zgodnie z brzmieniem przywołanego przepisu, w przypadku wniesienia żądania, o którym mowa w ust. 1 pkt 7 ustawy (nie zaś w przypadku art. 32 ust. 1 pkt 8 ustawy z 1997 r., na który powoływał się skarżący T.L.) administrator danych zaprzestaje przetwarzania kwestionowanych danych osobowych albo bez zbędnej zwłoki przekazuje żądanie Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych, który wydaje stosowną decyzję. Organ zwrócił uwagę, że w przypadku odwoływania się przez osobę, której dane dotyczą, do art. 32 ust. 1 pkt 8 u.o.d.o. z 1997 r. zastosowanie znajduje art. 32 ust. 3 tej ustawy, zgodnie z którym, w razie wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w ust. 1 pkt 8, dalsze przetwarzanie kwestionowanych danych jest niedopuszczalne. Administrator danych może jednak, jak wskazał organ, pozostawić w zbiorze imię lub imiona i nazwisko osoby oraz numer PESEL lub adres wyłącznie w celu uniknięcia ponownego wykorzystania danych tej osoby w celach objętych sprzeciwem. Według organu, powyższy przepis nie przewiduje zatem możliwości przesłania przez administratora danych osobowych sprzeciwu osoby, której dane dotyczą, do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Jednocześnie, Prezes UODO zauważył, że w literaturze przyjmuje się, że "żądanie takie nie jest jednak dopuszczalne, gdy przetwarzanie prowadzone jest na podstawie innej przesłanki legalizacyjnej, w tym na podstawie (...) przepisu prawa; w tym przypadku nie można skorzystać z "dobrodziejstwa" art. 32 ust. 1 pkt 7 oraz 8 u.o.d.o." (por. Janusz Barta, Paweł Fajgielski, Ryszard Markiewicz, /w:/ Ochrona danych osobowych. Komentarz, wyd. VI, LEX 2015; komentarz do art. 32 u.o.d.o z 1997 r.). Zdaniem Prezesa UODO, oznacza to. że powyższa instytucja nie znajduje zastosowanie w sytuacji, w której administrator przetwarza dane na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 2 lub na podstawie art. 27 ust. 2 pkt 2 u.o.d.o. z 1997 r., czyli na podstawie przepisów prawda. Mając na względzie powyższe, Prezes UODO uznał, że brak jest zatem podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia niniejszej sprawy przez ten organ. Wobec powyższego, Prezes UODO stwierdził, że zachodzi podstawa do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pismem z dnia [...] marca 2019 r. skarżący T.L. - działając za pośrednictwem organu - wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2019 r. W petitum skargi skarżący zarzucił spornemu postanowieniu Prezesa UODO z dnia [...] stycznia 2019 r.: 1. naruszenie prawa materialnego - poprzez nieustalenie przedmiotu sprawy oraz stron postępowania, co w konsekwencji świadczy o nieważności postępowania; 2. nieuwzględnienie przez organ tego, że skarżący nie popełnił czynu albo czyn jego nie stanowił przestępstwa lub nie podlegał karze - art. 25 § 1 k.k., art. 423 k.c., art. 343 § 1 k.c. i art. 17 § 1 pkt 4) k.p.k.; 3. naruszenie prawa materialnego - poprzez błędne zastosowanie art. 55 ust. 3 RODO - z uwagi na jego zastosowanie do nieistniejących postępowań, co w konsekwencji świadczy o nieważności postępowania; 4. obrazę prawa materialnego i procesowego, tj. art. 55 ust. 3 RODO w związku z art. 304 § 2 k.p.k., art. 231 k.k., art. 190a § 1 k.k., art. 270 k.k., art. 286 k.k., art 23 i art. 24 k.c., art. 55 § 1 k.k.s. i inne - poprzez niepodjęcie działań z urzędu względem fałszywych organów i ich pełnomocnika, co w konsekwencji świadczy o nieważności postępowania; 5. obrazę prawa materialnego i procesowego - poprzez niezebranie materiału dowodowego - pełnomocnictwa do reprezentowania Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości w T. przy [...] - nieważność postępowania co w konsekwencji świadczy o nieważność postępowania. 6. naruszenie prawa materialnego i procesowego - art. 57 § 1 i§ 2 k.p.w. - poprzez brak podpisu osoby uprawnionej (wyłączona z urzędu) i braku wskazania zarzutów. Mając na względzie wskazane wyżej naruszenia, skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2. zobowiązanie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych do: a) ustalenia przedmiotu sprawy, stron i uczestników postępowania, b) uzupełnienia materiału dowodowego o pełnomocnictwa do reprezentowania Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości przy [...], c) usunięcia z treści orzeczeń informacji nieprawdziwych, d) zabezpieczenia danych osobowych; 3. ustanowienie kuratora dla Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości przy [...], 4. ustalenie kosztów postępowania i zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała na wstępie, że podpis należy do elementów konstrukcyjnych czynności procesowej wniesienia pozwu, zażalenia, wniosku o ukaranie (wniosku o egzekucję), którego brak powodować będzie, że czynność ta nie zaistnieje (warunki formalne pisma procesowego - art. 126 § 1 pkt 4 k.p.c). Skarżący zaznaczył, że brak podpisu skutkuje wszczęciem postępowania o uzupełnienie pisma w trybie art 130 k.p.c., zaś - jeśli pismo nie zostanie podpisane - powinno one ulec zwrotowi lub odrzuceniu (np. art. 370 k.p.c.). Tym samym, jak zauważył skarżący, nie będzie ono wywoływało żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu i komornika (art. 130 § 2 k.p.c.). Skarżący wskazał, że dopiero po złożeniu podpisu zostaje zachowana pisemna forma złożenia oświadczenia woli. Ponadto, skarżący wskazał, że właściwe postępowanie rozpoczyna się od wniesienia pozwu (wniosku), który powinien być podpisany i wniesiony przez osobę do tego uprawnioną, tzn. mającą legitymację do czynności procesowych. Skarżący dodał, że prowadzone postępowania na podstawie pozwu niepodpisanego są postępowaniami nieistniejącymi, a wydane orzeczenia są orzeczeniami nieistniejącymi. Skarżący uznał, że sąd, komornik i inspektor nadzoru budowlanego nie mogą działać z urzędu, albowiem dopiero czynność strony, którą jest wniesienie pozwu (wniosku, zażalenia), powoduje, że instytucje te mogą korzystać z uprawnień, jakie są przewidziane dla organu władzy sądowniczej. W tej sytuacji, skarżący stwierdził, że "brak podpisanego zażalenia = bezprawne przetwarzanie danych osobowych i wyłudzanie danych osobowych przez komornika". W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej także: "P.p.s.a."). Należy jednocześnie wyraźnie zaznaczyć, że od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864), na mocy, którego Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również zgodność rozstrzygnięć krajowych organów administracji publicznej z prawem europejskim (prawem Unii Europejskiej), rozumianym, jako całokształt dorobku prawnego Unii Europejskiej (acquis communautaire), w tym zasad ogólnych prawa europejskiego, interpretowanych oraz stosowanych w sposób jednolity na całym obszarze Unii Europejskiej. W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga T.L. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wydając zaskarżone postanowienie z dnia [...] stycznia 2019 r., Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych prawidłowo zastosował przepisy art. 61a § 1 k.p.a. w związku w związku z art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych i art. 175 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych - przyjmując zasadnie, iż brak jest podstaw materialnoprawnych do rozpatrzenia sprawy zainicjowanej sprzeciwem skarżącego zawartym w jego piśmie z dnia [...] kwietnia 2018 r., albowiem żądanie skarżącego nie jest dopuszczalne, gdyż przetwarzanie jego danych osobowych znajdujących się w zbiorach dokumentów Sądu Rejonowego w T., [...] Wydziału Karnego - sygn. akt [...], prowadzone jest na podstawie przesłanki legalizacyjnej, w tym przypadku - na podstawie przepisów prawa. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo przyjął jednocześnie, że w przypadku niniejszej sprawy skarżący nie mógł skorzystać z "dobrodziejstwa" art. 32 ust. 1 pkt 8 u.o.d.o. z 1997 r., gdyż instytucja przewidziana w tym przepisie nie znajduje zastosowania w sytuacji, w której administrator (w tej sprawie: Sąd Rejonowy w T.) przetwarza dane na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 2 lub na podstawie art. 27 ust. 2 pkt 2, czyli na podstawie przepisów prawa. W konsekwencji, organ nadzoru, jakim jest Prezes UODO, zasadnie przyjął, iż nie jest właściwy do nadzorowania operacji przetwarzania danych osobowych przez sąd, w tym również przez Prezesa Sądu Rejonowego w T. w ramach przetwarzania przez niego danych osobowych skarżącego znajdujących się w przywołanych przez skarżącego zbiorach (vide: zbiorach znajdujących się w [...] Wydziale Karnym Sądu Rejonowego w T. - sygn. akt [...]). Na wstępie wszelkich rozważań, należy wskazać, iż zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Sporne postanowienie Prezesa UODO zapadło na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jak wynika z treści przytoczonego przepisu, ustawodawca wprowadził w nim dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Celem wprowadzenia tej nowelizacji było odróżnienie postępowania wstępnego polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego od postępowania właściwego, które kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej. W intencji ustawodawcy rozwiązanie takie w sposób bardziej zrozumiały dla wnioskodawców odróżnia etap wstępny dotyczący wszczęcia lub odmowy wszczęcia postępowania od etapu merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 1575/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym, w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że regulację art. 61a § 1 k.p.a., tj. odmowę wszczęcia postępowania "z innych uzasadnionych przyczyn" stosuje się do sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np.: a) gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie; b) w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1163/12, dostępny na stronie internetowej https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl); c) przedawnienie materialnoprawne tj. upływ terminu, po którym jednostka nie może domagać się uprawnienia (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011 r., s. 298); d) sprawa została już uprzednio rozstrzygnięta; gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sytuacji, której legalność kontrolował sąd administracyjny, ale skargę oddalił (tak m.in. /w:/ wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 826/15, dostępny na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga fakt, że instytucja przewidziana w art. 61a k.p.a. nie dotyczy postępowań uruchamianych z urzędu, ponieważ w tym przypadku nie można mówić o odmowie wszczęcia postępowania (por. m. in. R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. 4, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2014). Wskazać ponadto należy, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 332/12, LEX nr 1216728). Przechodząc do oceny argumentacji przywołanej przez organ w uzasadnieniu spornego postanowienia, należy uznać, że wydając zaskarżone postanowienie, Prezes UODO powołał się przede wszystkim na fakt, iż jako organ nadzoru nie jest właściwy do nadzorowania operacji przetwarzania danych osobowych dokonywanych przez sądy w ramach sprawowania przez nie wymiaru sprawiedliwości. Należy zauważyć, że nie ulega wątpliwości, że podstawowym celem wyłączenia właściwości organu nadzorczego w tym zakresie jest ochrona niezawisłości sądów, bowiem wykonywanie przez organ właściwy w sprawach ochrony danych osobowych nadzoru nad przetwarzaniem danych w zakresie orzekania przez sądy mogłoby stanowić niedopuszczalną ingerencję w ich działalność orzeczniczą. Warto jednocześnie zwrócić uwagę, że również w świetle przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, dalej także: "RODO"), uznano, iż właściwość organów nadzorczych nie powinna dotyczyć przetwarzania danych osobowych przez sądy w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości - tak by chronić niezawisłość sprawowania wymiaru sprawiedliwości. W tej sytuacji, zgodnie przyjmuje się na gruncie RODO, że organy nadzorcze, o których mowa w przepisach RODO, nie są powołane do nadzorowania operacji przetwarzania dokonywanych przez sądy w ramach sprawowania przez nie wymiaru sprawiedliwości (por. Prof. Paweł Fajgielski, Komentarz do rozporządzenia nr 2016/679 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) [w:] Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, WKP 2018; tak również: Urszula Góral, Paweł Makowski /w:/ dr Edyta Bielak-Jomaa (red.), dr Dominik Lubasz (red.), RODO. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Komentarz, WKP 2018; podobnie: dr Paweł Litwiński i r.pr. Paweł Barta /w:/ P. Litwiński, P. Barta, M. Kawecki, Rozporządzenie UE w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i swobodnym przepływem takich danych. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2018, s. 677). Mając na względzie powołane wyżej regulacje prawne, a także stanowiska przedstawicieli nauki, uznać należy, że Prezes UODO, wydając sporne postanowienie z dnia [...] stycznia 2019 r., zasadnie przyjął, że nie jest właściwy do nadzorowania operacji przetwarzania danych osobowych przez sąd, w tym również przez Prezesa Sądu Rejonowego w T. w ramach przetwarzania przez niego danych osobowych skarżącego znajdujących się w przywołanych przez skarżącego zbiorach znajdujących się w [...] Wydziale Karnym Sądu Rejonowego w T. - sygn. akt [...]. W tej sytuacji, z uwagi na brak uprawnień do rozpatrywania sprawy dotyczącej przetwarzania danych osobowych skarżącego znajdujących się w zbiorach Sądu Rejonowego w T., Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego, powołując się na przepis art. 61a § 1 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.