II SA/Wa 678/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , Protokolant referent Marta Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi S.R., P.R.i G.R. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] m.st. W. z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały; 2. zasądza od Zarządu Dzielnicy [...] m.st. W. na rzecz S. R., P. R. i G. R. solidarnie kwotę 300 zł (słownie: trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchwałą z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] Zarząd Dzielnicy [...], działając m.in. na podstawie § 35 ust. 1, § 4, § 5 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 1, § 7 ust. 2 pkt 12, § 9 ust. 1 pkt 2, § 18 ust. 1 pkt 1, § 18 ust. 5, § 32 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 8 uchwały Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. Nr XXIII/669/2019 w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r., poz. 14836 ze zm.), odmówił zakwalifikowania G.R., P.R. i S.R. do udzielenia pomocy mieszkaniowej (§ 1 uchwały). W uzasadnieniu uchwały organ podniósł, że S.R. wraz z mężem P.R. oraz córką G.R. wystąpili w dniu 28 sierpnia 2023 r. z wnioskiem o zawarcie umowy najmu lokalu w związku z zajmowaniem lokalu bez tytułu prawnego, wnioskując o najem innego, większego lokalu z centralnym ogrzewaniem. S.R. wraz z mężem P.R. i dziećmi: G.R. i F.R. byli najemcami lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] na podstawie umowy najmu lokalu socjalnego na czas oznaczony do dnia 3 września 2023 r. Skierowanie do najmu zostało wydane w ramach realizacji wyroku sądu nakazującego eksmisję z prawem do lokalu socjalnego. Organ podał następnie, że lokal nr [...] przy ul. [...] w [...] składa się z dwóch pokoi, kuchni, łazienki z wc, przedpokoju i balkonu o powierzchni użytkowej 40,38 m2, w tym powierzchni mieszkalnej 24,48 m2. Lokal jest wyposażony w instalację elektryczną, wodno-kanalizacyjną i gazową, ogrzewany elektrycznie. Na koncie czynszowym lokalu nie ma zaległości. Przypis miesięczny wynosi 335,80 zł przy czterech osobach oczynszowanych. S.R. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą - warsztat samochodowy. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem dochód z prowadzenia warsztatu z badanego okresu 12 miesięcy przed złożeniem wniosku wyniósł 12.701,85 zł. Ponadto wnioskodawczyni zatrudnia swojego męża, który pomaga jej w firmie jako mechanik i kierowca, na umowę zlecenie za kwotę 173,81 zł netto miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem S.R., zatrudnia ona męża za tak małe pieniądze, ponieważ ma on długi i jest ścigany przez komorników. Organ stwierdził, że średni miesięczny dochód w okresie 12 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku, tj. w okresie od 01.08.2022 r. do 31.07.2023 r. wynosił 2.890,14 zł, co oznacza, że wskaźnik 25% dla 4-osobowego gospodarstwa domowego, tj. 4.467,59 zł, kwalifikujący do najmu socjalnego lokalu nie został przekroczony. W dniu 9 stycznia 2024 r. pracownicy Wydziału Zasobów Lokalowych dla Dzielnicy [...] przeprowadzili zapowiedzianą wizję w ww. lokalu, potwierdzając zamieszkiwanie wnioskodawców, jak również bardzo dobre warunki mieszkaniowe. Lokal jest po remoncie, z drogimi sprzętami w kuchni. Stan lokalu budzi wątpliwości co do wykazanego przez wnioskodawców dochodu. Ponadto P.R. wykazał w oświadczeniu majątkowym, że jest właścicielem samochodu [...] i motocykla [...]. Zdaniem organu, biorąc pod uwagę stan majątkowy oraz konieczność opłacania rachunków za ogrzewanie elektryczne lokalu, występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi przy składaniu wniosku o pomoc mieszkaniową a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawców. Organ wyjaśnił, że w myśl § 9 ust. 1 pkt 2 uchwały Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. Nr XXIII/669/2019 odmawia się pomocy mieszkaniowej, jeżeli z analizy wniosku i załączonych dokumentów oraz sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej ustalonej w miejscu zamieszkania wnioskodawcy wynika, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi przy składaniu wniosku o pomoc mieszkaniową, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, a także gdy faktyczne warunki mieszkaniowe wnioskodawcy nie potwierdzają sytuacji wykazanej we wniosku, a w ocenie zarządu dzielnicy wnioskodawca ma możliwość zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. Z tych przyczyn organ – po uzyskaniu negatywnej opinii Komisji mieszkaniowej – uznał, że brak jest podstaw do udzielenia wnioskodawcom pomocy mieszkaniowej. S.R., P.R. i G.R. wnieśli na powyższą uchwałę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności i zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1 i art 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; powoływanej dalej jako k.p.a.), poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, polegającą na tym, że nie wysłuchano skarżących. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że Zarząd Dzielnicy nie podjął nawet próby wnikliwego przeanalizowania warunków mieszkaniowych i sytuacji życiowej skarżących, tym samym dopuszczając się rażącego zaniedbania swoich obowiązków, i naruszył prawa skarżących, podejmując zaskarżoną uchwałę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy określa, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 725), uchwała rady gminy. Przyznawanie pomocy mieszkaniowej w postaci zakwalifikowania do zawarcia umowy najmu lokalu wchodzącego w skład zasobu mieszkaniowego m.st. Warszawy zostało uregulowane w uchwale Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. Nr XXIII/669/2019 w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy. Zgodnie z § 4 tej uchwały, pomoc mieszkaniowa może być udzielana osobom, które spełniają kryteria określone w § 5 oraz warunki określone w § 7, z zastrzeżeniem § 8 i 9. W myśl zaś § 9 ust. 1 pkt 2 uchwały Nr XXIII/669/2019, odmawia się pomocy mieszkaniowej, jeżeli z analizy wniosku i załączonych dokumentów oraz sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej ustalonej między innymi w miejscu zamieszkania wnioskodawcy wynika, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi przy składaniu wniosku o pomoc mieszkaniową, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy lub osób ubiegających się wraz z nim o pomoc mieszkaniową, a także gdy faktyczne warunki mieszkaniowe wnioskodawcy lub osób ubiegających się z nim o pomoc mieszkaniową nie potwierdzają sytuacji wykazanej we wniosku, a w ocenie zarządu dzielnicy wnioskodawca ma możliwość zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. Jak wynika z treści przytoczonego przepisu, nie każda stwierdzona dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi przy składaniu wniosku o pomoc mieszkaniową a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy może stanowić podstawę do wydania uchwały o odmowie przyznania pomocy. Prawodawca wskazał bowiem wyraźnie, że podstawą odmowy może być jedynie dysproporcja mająca charakter rażący, a zatem wyjątkowo znaczna, rzucająca się w oczy, łatwo dostrzegalna. Zastosowanie omawianego przepisu wymaga zatem od organu ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, że tego rodzaju kwalifikowana dysproporcja w realiach danej sprawy wystąpiła. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że postępowanie w sprawie zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej nie jest klasycznym postępowaniem administracyjnym, jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przepisy k.p.a. w takim postępowaniu znajdują zastosowanie (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 438/21 i orzecznictwo w nim przywołane, wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). W trakcie postępowania organy powinny zatem działać́ praworządnie oraz uwzględniać́ interes społeczny i słuszny interes wnioskodawcy. W tym kontekście, pamiętając, że zaskarżona uchwała ma charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, można mówić o obowiązku stosowania standardów odpowiadających standardom wyznaczonym przez zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zasady te mają zastosowanie do wszelkiego działania organów państwa w sferze stosunków publicznoprawnych i mogą być wywiedzione wprost z art. 7 Konstytucji RP, z którego wynika obowiązek działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (zob. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 2025/15). Obowiązkiem organu wydającego zaskarżoną uchwałę było zatem podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu indywidualnego i społecznego. Czynnościami niezbędnymi są czynności odnoszące się do okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego. Z kolei efekt powyższych działań organu powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu uchwały zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie powinno prezentować zarówno stanowisko organu odnośnie do ustaleń faktycznych, jak też jego wnioski wysnute z analizy faktów przez pryzmat stosownego przepisu prawa materialnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2567/20). Zdaniem Sądu, organ w niniejszej sprawie nie wypełnił należycie powyższych obowiązków. Zaskarżona uchwała została zatem podjęta z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powodem odmowy udzielenia skarżącym pomocy mieszkaniowej było uznanie przez organ, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi przy składaniu wniosku o pomoc mieszkaniową, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy (vide s. 3 uzasadnienia zaskarżonej uchwały). Organ uznał zatem, że w tej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania wnioskowanej pomocy mieszkaniowej określona w § 9 ust. 1 pkt 2 uchwały Nr XXIII/669/2019. To stanowisko organu nie znajduje jednak oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, zaś uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie wyjaśnia w sposób przekonujący, dlaczego organ doszedł do takiej konkluzji. Organ powołał się na "bardzo dobre warunki mieszkaniowe" skarżących. Nie wyjaśnił jednak, w świetle jakich kryteriów przyjął, że zamieszkiwanie czteroosobowej rodziny (3 osoby dorosłe i nastoletni syn) w mieszkaniu o powierzchni mieszkalnej 24,48 m2, składającym się z jednego pokoju i jednego pokoju przechodniego (por. protokół wizji lokalu z dnia [...] stycznia 2024 r. – k. 81 akt administracyjnych) świadczy o tym, że skarżący mają zapewnione "bardzo dobre warunki mieszkaniowe". Organ stwierdził następnie, że lokal jest po remoncie, "z drogimi sprzętami w kuchni". Nie wyjaśnił jednak, jakie konkretnie "drogie sprzęty" stwierdzono w kuchni skarżących w trakcie wizji lokalnej. Jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie nie przynosi również analiza dokumentacji fotograficznej z przeprowadzonej w lokalu wizji. Organ nie wskazał, jaka jest wartość tych urządzeń, czy są one nowe czy używane, kiedy zostały nabyte. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie pozwala zatem stwierdzić, na jakiej podstawie organ doszedł do przekonania, że bliżej nieokreślone "drogie sprzęty" świadczą o rażącej dysproporcji pomiędzy deklarowanymi przez skarżących dochodami a ich faktycznym stanem majątkowym. Organ powołał się następnie na deklarowany przez skarżących fakt posiadania dwóch pojazdów mechanicznych, tj. samochodu [...] oraz motocykla [...]. Ponownie jednak organ nie odniósł się do rzeczywistej wartości tych pojazdów. Nie zakwestionował tym samym okoliczności podnoszonych przez skarżących we wniosku (k. 29 akt administracyjnych), że pojazd marki [...] (rok produkcji 1997) został nabyty w 2019 r., a jego wartość to około 3000 zł, zaś wartość motocykla [...] (rok produkcji 2015) to około 2500 zł. Trudno zgodzić się z organem, by posiadanie pojazdów o łącznej wartości 5500 zł samo w sobie świadczyło o rażącej (w wyżej zaprezentowanym rozumieniu) dysproporcji pomiędzy deklarowanymi dochodami a faktycznym stanem majątkowym skarżących. Organ uznał również, że o wystąpieniu przesłanki z § 9 ust. 1 pkt 2 uchwały Nr XXIII/669/2019 świadczy to, że skarżący ponoszą wydatki na energię elektryczną. Organ oparł swoje ustalenia w tym zakresie na deklaracji skarżących, którzy we wniosku o przyznanie pomocy wyjaśnili, że w związku z używaniem elektrycznego ogrzewania płacą "wysokie rachunki za prąd" (k. 32 akt administracyjnych). Z akt administracyjnych nie wynika jednak, jakie faktycznie opłaty za energię elektryczną ponoszą skarżący, organ nie podjął również próby ustalenia wysokości tych wydatków, co w istocie uniemożliwia dokonanie oceny, czy opłacanie rachunków za prąd przeczy wysokości deklarowanych przez skarżących dochodów. Reasumując, z uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie wynika, na jakiej podstawie organ uznał, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania pomocy mieszkaniowej wskazana w § 9 ust. 1 pkt 2 uchwały Nr XXIII/669/2019, tj. rażąca dysproporcja pomiędzy deklarowanymi przez skarżących dochodami a ich faktyczną sytuacją mieszkaniową. Organ naruszył zatem przepisy postępowania regulujące sposób prowadzenia postępowania dowodowego oraz sporządzenia uzasadnienia podjętego w sprawie indywidulanej rozstrzygnięcia. Naruszenia te, zdaniem Sądu, miały istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały. Rozpatrując sprawę ponownie, organ ustali prawidłowo sytuację majątkową skarżących, zbada czy w rozpoznawanej sprawie można mówić o rażącej dysproporcji pomiędzy deklarowanymi dochodami skarżących a ich faktycznym stanem majątkowym, a następnie uzasadni swoje rozstrzygnięcie, odnosząc się do konkretnych okoliczności faktycznych ustalonych w toku postępowania. Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego, w punkcie 2 sentencji, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na wysokość zasądzonych kosztów składa się wpis od skargi w kwocie 300 zł.