II SA/Wa 680/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Pisula – Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata D.G. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści zł) powiększoną o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa, osiemdziesiąt) stanowiącą 22 % podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2009 r. znak: [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2008 r. znak: [...] odmawiającą M. Ł. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił cztery warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powołany wyżej przepis może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na zasadach ogólnych. W niniejszej sprawie organ ustalił, że nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia, a mianowicie nie można mówić w przypadku wnioskodawczyni o braku niezbędnych środków utrzymania. Podał, że M. Ł. otrzymuje z Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek stały w wysokości 444 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 204, 30 zł miesięcznie (netto). Wywodził, że wysokość niezbędnych środków utrzymania należy oceniać na tle najniższej emerytury, która od 1 marca 2009 r. wynosiła 636, 29 zł, a w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 30 maja 2008 r. sygn. akt I OSK 137/08) przyjęty jest pogląd, że kwota przekraczająca wysokość najniższej emerytury, przypadająca miesięcznie na jedną osobę w rodzinie, może zostać uznana za środki niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb, jednakże nie pozwala stwierdzić, że osoba nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. Ł. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła, iż organ w sposób niesprawiedliwy ocenił jej sytuację materialną. Wskazała na swoje wysokie wydatki związane z zakupem leków. Argumentowała również, iż zasiłek mieszkaniowy został jej przyznany tylko na pewien okres czasu. Dodatkowo zwróciła uwagę, iż cierpi na rozliczne schorzenia, co czyni jej sytuację życiową bardzo trudną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na swoje wcześniejsze ustalenia faktyczne oraz prawne. Wyjaśnił jednocześnie, że skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od 2004 r. Wydawane jej w sprawie decyzje były uchylane przez sądy administracyjne, które zobowiązały organ do wyjaśnienia czy fakt rezygnacji przez nią z pracy w celu sprawowania opieki nad dziećmi nie był spowodowany okolicznościami szczególnymi, do prawidłowego ustalenia możliwości podejmowania przez nią zatrudnienia w związku z jej licznymi ciążami i pogarszającym się stanem zdrowia oraz do ustalenia stopnia dostępności opieki przedszkolnej w zamieszkiwanym przez nią rejonie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym). Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż M. Ł. nie spełniła jednego z obligatoryjnych warunków określonych w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy do uzyskania świadczenia. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego dochód miesięczny w rodzinie skarżącej wynosi – 647, 30 zł na osobę – co jest kwotą nieznacznie wyższą od najniższej emerytury wynoszącej w dacie wydania zaskarżonej decyzji 636, 29 zł. Oznacza to, iż nie można uznać, że skarżąca pozbawiona jest niezbędnych środków utrzymania. To z kolei uniemożliwia organowi przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się o podniesionego w skardze zarzutu, iż dodatek mieszkaniowy skarżąca otrzymuje jedynie czasowo należy wyjaśnić, iż w przypadku zmiany okoliczności faktycznych sprawy skarżąca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i wówczas organ będzie musiał ponownie przeanalizować, czy zachodzą przesłanki z art. 83 cyt. ustawy, w tym odnieść się do sytuacji zmienionej materialnej skarżącej. Jednocześnie w ocenie Sądu, poważny stan zdrowia M. Ł. nie stanowi samodzielnej, wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dodatkowo należy wyjaśnić, że kwestia dotycząca przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku była kilkakrotnie przedmiotem orzekania sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OSK 1393/05 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 385/05 oddalający skargę M. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] wskazując, iż dokładniej zbadana powinna być kwestia krótkiego stażu pracy skarżącej w zestawieniu z wychowywaniem przez nią dzieci oraz ustaleniem jej całkowitej niezdolności w wieku 30 lat w czasie trwania urlopu wychowawczego. Z tego względu ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 października 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1537/06 uchylił zaskarżone decyzje. Ponownie decyzje organu odmawiające przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku (z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] oraz z dnia [...] kwietnia 2007 r.) zostały uchylone wyrokiem tut. Sądu z dnia 23 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1785/07, z uwagi na niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ, w ocenie Sądu, (poprzez oddziału ZUS w [...]) dokonał wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, odnośnie stanu stażu pracy skarżącej, oraz możliwości zapewnienia jej dzieciom opieki przedszkolnej i w żłobkach, w zgodzie z wytycznymi zawartymi w powołanych wyżej orzeczeniach, co w danych umożliwiło dokonanie oceny niepodejmowania przez skarżącą pracy w czasie sprawowania opieki nad dziećmi. Organ ustalił, że skarżąca (ur. w [...] r.) ma pięcioro dorosłych dzieci, legitymuje się okresem składkowym wynoszącym 1 rok, 3 miesiące i 16 dni. Jej całkowita niezdolność do pracy została orzeczony w [...] r. (w czasie gdy skarżąca miała 30 lat). Z dokumentacji wynika, że w czasie poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy, w okresie od [...] października 1959 r. do [...] stycznia 1965 r. wystąpiła przerwa w zatrudnieniu wnioskodawczyni. Ostatnio udowodniony okres zatrudnienia przypada na dzień [...] stycznia 1965 r., natomiast całkowita niezdolność do pracy została orzeczona od [...] grudnia 1969 r., tj. po upływie 5 lat od jego ustania. Przerwy w zatrudnieniu nie wynikały z niezdolności do pracy z powodu choroby, a zatem to nie stan zdrowia był powodem niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu. Nie można zatem przyjąć, iż przerwy w zatrudnieniu wynikały z okoliczności, które były niezależne od ubezpieczonej i na które nie miała ona wpływu. Na marginesie, odnosząc się ze zrozumieniem do trudnej sytuacji materialnej skarżącej należy wskazać, iż M. Ł. posiada pięcioro dorosłych dzieci, które są zobowiązane do alimentacji na jej rzecz. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póżn. zm.), orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.