II SA/Wa 745/14

Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. W dniu 5 czerwca 2014 r. skarżący złożył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zawierający żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką małoletnich dzieci oraz ojcem i matką. Na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców (Z. - 992,93 zł i J. - 992,93 zł) oraz zasiłki rodzinne na czworo dzieci - w łącznej wysokości 584 zł oraz zasiek na trzecie i czwarte dziecko z tytułu wychowywania dzieci w rodzinie wielodzietnej, a łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.507,19 zł brutto (2.374,19 zł netto) miesięcznie. Dodatkowo wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmuje się z żoną nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 - 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Dodatkowo oświadczył, że jego obecny stan zdrowia nie pozwala mu na wykonywanie ciężkiej pracy na roli. Stwierdził również, że ma wykształcenie podstawowe i nie jest w stanie samodzielnie bronić swoich spraw przed Sądem. Na powyższe okoliczności skarżący przedstawił szereg dokumentów. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 czerwca 2014 r. odmówiono przyznania prawa pomocy. W przewidzianym do tego terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia. Podał w nim, że stwierdzenie jakoby miesięczny dochód w wysokości 2.314,19 zł. netto na ośmioosobową, wielodzietną i wielopokoleniową rodzinę dowodzi o oderwaniu od rzeczywistości, braku doświadczenia życiowego i obiektywizmu orzekającego. Stwierdził także, że nie jest jasny zarzut rzekomego celowego nie wykorzystywania posiadanego majątku w sytuacji gdy posiadane grunty są w całości uprawnione i stanowią podstawę egzystencji, przynosząc plony w całości konsumowane przez jego rodzinę. Skarżący stwierdził, także że równie absurdalny jest zarzut niepodejmowania dodatkowego zatrudnienia w sytuacji gdy jest on ciężko i przewlekle chory i w ogóle niezdolny do ciężkiej pracy fizycznej i z trudem wypełnia ciążące na nim obowiązki. Zaznaczył przy tym, że również obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim, a sytuacja rodziny uległa pogorszeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w całości rozpoznawany przez Sąd w świetle przesłanek z art. 246 powołanej ustawy, a Sąd – orzekając w tym zakresie – nie jest w żaden sposób związany wcześniej wydanym w tym przedmiocie postanowieniem. Zgodnie z art. 199 ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tego rodzaju przepisy szczególne zawarte są w Oddziale 2, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pt: "Prawo pomocy". Według art. 243 § 1 ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 2 cyt. ustawy). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1) ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyty w tym przepisie zwrot "gdy osoba ta wykaże", oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 pkt 1) cytowanej ustawy. Zatem ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. To zainteresowany przyznaniem prawa pomocy powinien wykazać zasadności wniosku w świetle ustawowych przesłanek. Sąd badając przedmiotową sprawę nie wezwał strony do ponownego wypełnienia formularza o przyznanie prawa pomocy, nie wezwał również do nadesłania nowych rachunków, uznał bowiem, że przedstawione przez W. S. dane umożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego oraz jej możliwości płatniczych. W ocenie Sądu, po przeanalizowaniu wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie W. S. wykazał, że jest w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 200 zł. oraz ponieść koszty związane w wyborem profesjonalnego pełnomocnika. Odnośnie wniosku o ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika należy zauważyć, że niniejsza sprawa o sygn. akt II SA/Wa 745/14 jest jedną z ponad czterystu, które toczyły się albo też toczą w wyniku skarg W. S. w przedmiocie dostępu do informacji publicznej. Biorąc pod uwagę nabyte przez skarżącego doświadczenie jak i fakt każdorazowego pouczania o przysługujących środkach zaskarżania orzeczeń stron działających bez profesjonalnego pełnomocnika, tłumaczenie skarżącego, że nie jest on w stanie samodzielnie bronić swoich praw wydaje się być pozbawione podstaw. Sam skarżący zaznaczył, że posiada majątek - gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha, na którym może gospodarować w sposób przynoszący mu dochody. Zgodnie zaś z orzecznictwem sądowym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Skarżący ma bowiem możliwość rozporządzania posiadaną nieruchomością w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Zwiększone możliwości wykorzystania wskazanej nieruchomości daje też położenie jej w sąsiedztwie dużego miasta. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy zatem ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto W. S. nie wykazał w sposób dostateczny, aby zły stan zdrowia uniemożliwiał mu podjęcie jakiejkolwiek działalności zarobkowej. Załączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy zwolnienia lekarskie czy też dokumentacja medyczna nie dają podstawy do przyjęcia, iż obecny stan zdrowia skarżącego uniemożliwia nawet podjęcie pracy w niepełnym wymiarze godzin np.: chałupniczej. Z załączonych dokumentów nie wynika też aby w stosunku do skarżącego zostało wydane orzeczenie o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego nie może być przyznane osobie, która nie ma woli poprawy swojej sytuacji finansowej przez wykorzystanie posiadanego majątku, czy też podjęcie jakiejkolwiek pracy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87; OSNC 1988/7-8/103, czy też postanowienia NSA sygn. FZ 464/04, FZ 465/04, II FZ 211/05). Stały miesięczny dochód rodziny skarżącego przekracza 2.000 zł netto, nie stanowi on jednak wyłącznego źródła utrzymania skarżącego i jego rodziny, bowiem środków utrzymania dostarcza również posiadane gospodarstwo rolne. Natomiast decydując się na prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie NSA II OZ 383/13). Zaznaczyć także należy, że sytuacja majątkowa skarżącego i jego możliwości płatnicze były również przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach o sygn. akt I OZ 678/12, I OZ 679/12 oraz I OZ 680/12. W sprawach tych których oddalono zażalenia W. S. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Od tego czasu sytuacja majątkowa skarżącego i jego rodziny nie uległa zmianie. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1) w zw. z 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji postanowienia.