II SA/Wa 765/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , Protokolant starszy referent Edyta Brzezicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: Prezesem ZUS, organem), decyzją z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] , działając na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, zwana dalej: ustawą o emeryturach i rentach z FUS), po rozpoznaniu wniosku K. C. z dnia [...] grudnia 2023 r., odmówił przyznania wnioskodawczyni renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu L. C.. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podnosząc, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w tym przepisie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, że jak wynika z materiału dowodowego niniejszej sprawy K. C. pobiera rentę socjalną w trybie zwykłym. Natomiast przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia określonego w art. 83 ust. 1 ww. ustawy, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes ZUS, nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe. Skoro zatem wnioskodawczyni jest uprawniona do świadczenia przyznanego przez organ emerytalno-rentowy w trybie zwykłym, nie została spełniona jedna z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W konsekwencji organ stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawczyni renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2024 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. C. wniosła o uchylenie ww. decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w związku z błędnym stwierdzeniem, że nie przysługuje jej renta rodzinna. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja znacznie narusza jej interes prawny. Odmowa przyznania świadczenia w postaci renty rodzinnej po zmarłym rodzicu bezpośrednio wpływa na pogorszenie jej sytuacji materialnej. Nie zgodziła się z zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzeniem organu, że nie spełnia wymogów do uzyskania wnioskowanego świadczenia wskazując, że jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym (ojcu), jest całkowicie niezdolna do pracy oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Świadczenie, które obecnie otrzymuje wynosi mniej niż 2.000 zł i nie wystarcza na utrzymanie jej i jej dziecka. Zaznaczyła jednocześnie, że lekarz orzecznik z ZUS stwierdził jej całkowitą niezdolność do pracy. W związku z tym niewątpliwie należy się jej renta po zmarłym ojcu, a pobieranie renty socjalnej w trybie zwykłym nie ma w tym kontekście żadnego znaczenia. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ ponownie podniósł, że nie jest możliwy zbieg świadczenia w drodze wyjątku ze świadczeniami przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe. Skarżąca w piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2024 r. nie wyraziła zgody na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, wnosząc o przeprowadzenie rozprawy oraz przesłuchanie jej w trybie pomocy prawnej w charakterze strony w miejscu jej zamieszkania. Skarżąca podniosła, że ma przyznaną rentę socjalną, której wysokość wynosi aktualnie 1900 zł. Ma jednocześnie na utrzymaniu córkę. W ocenie skarżącej, uwzględniając czynsz oraz inne rachunki, które musi opłacać, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. Z 2023 r. poz. 1251 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż K. C. spełnia warunki do otrzymywania renty socjalnej. Świadczenie w drodze wyjątku w oparciu o art. 83 ust. 1 ww. ustawy jest natomiast świadczeniem o charakterze szczególnym, pozwalającym na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków ustawowych do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] września 2022 r. ma przyznaną na stałe rentę socjalną. Wyklucza to zatem zastosowanie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż przepisy te pozwalają jedynie na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, czyli w przypadku niespełnienia warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym (vide: wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OSK 1311/15, wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1520/15, publ. CBOSA). Należy ponadto zauważyć, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS uzależnia możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku od braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocenie podlega zatem, czy środki utrzymania jakie posiada wnioskodawca są wystarczające do zaspokojenia jego najbardziej podstawowych, a nie wszystkich potrzeb. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest natomiast pogląd, zgodnie z którym, dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównać sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne – minimalną emeryturą, rentą z tytułu niezdolności do pracy i rentą rodzinną (vide: wyrok NSA z 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 121/14, wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12, publ. CBOSA). W sytuacji zatem, gdy skarżąca otrzymuje rentę socjalną, której wysokość jest równa wysokości najniższej renty z tytułu niezdolności do pracy nie można stwierdzić, że pozostaje ona bez niezbędnych środków utrzymania. Wykazane przez skarżącą środki utrzymania mogą wprawdzie nie zaspokajać wszystkich jej potrzeb życiowych, ale nie pozwalają uznać, że jest ona pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organ poczynił prawidłowe ustalenia w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy - stosownie do wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz swe stanowisko należycie uzasadnił - zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Prawidłowo stwierdził, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uwarunkowane jest łącznym spełnieniem wszystkich przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Brak zaistnienia którejkolwiek z nich uniemożliwia natomiast pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Prezes ZUS nie kwestionował, w zaskarżonej decyzji, ani stanu zdrowia skarżącej ani jej sytuacji życiowej i materialnej. Okoliczności te nie mogły jednak stanowić podstawy do przyznania skarżącej świadczenia w postaci renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, gdyż przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie daje podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, obok pobieranego świadczenia w trybie zwykłym w postaci renty socjalnej. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.