II SAB/Wa 530/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi P. D. na bezczynność Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] czerwca 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: odmówić P. D. przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 14 sierpnia 2017 r. P. D. złożył skargę na "decyzję Biura Ministra Sprawiedliwości z dn. 2017.07. [...] na odmowę udostepnienia informacji publicznej". W powyższym piśmie skarżący wniósł o udzielenie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec powyższego, w wykonaniu zarządzenia z dnia 12 września 2017 r. przesłano skarżącemu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i zwrotu do Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W dniu 13 października 2017 r. wpłynęły do tut. Sądu pisma procesowe skarżącego oraz wniosek P. D. o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu. W związku z treścią ww. pism skarżącego, w których wskazał, że zaskarża bezczynność w zakresie rozpatrzenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, zarządzeniem z dnia 17 października 2017 r. przerejestrowano skargę P. D. i jako przedmiot postępowania określono "bezczynność w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] czerwca 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej". W dalszej kolejności, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 23 października 2017 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych złożonego formularza PPF, poprzez wypełnienie rubryk nr 6, nr 9 oraz rubryk 3.2, 3.3., 3.4, lub ponowne nadesłanie właściwie uzupełnionego formularza PPF. Na wykonanie wezwania zakreślono termin 7 dni. Jednocześnie pouczono skarżącego, że każdą rubrykę niezacieniowaną należy wypełnić albo przekreślić. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych formularza PPF doręczono skarżącemu w dniu 9 listopada 2017 r. Uzupełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy wpłynął do tut. Sądu w dniu 20 listopada 2017 r. W formularzu tym skarżący zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że posiada syna, który mieszka w K. z byłą żoną, na którego płaci alimenty zasądzone przez Sąd w K. Skarżący podał, że posiada dom jednorodzinny 180 m2 na działce 4,5 ara wraz z domem – jest zabezpieczony przez prokuratora w 2002 r. na poczet przyszłej kary do sprawy [...]. Jest również współwłaścicielem budynku magazynowo-biurowego na działce 27 arów – budynek zabezpieczony przez prokuratora w 2002 r. Skarżący wskazał, że nie posiada innego majątku, w tym oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Skarżący podał, że utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z umowy o pracę w wysokości 1413,98 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienił alimenty na syna w wysokości 750 zł. Skarżący zaznaczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów procesu, gdyż na życie pozostaje mu kilkaset złotych. Funkcjonuje tylko dzięki pomocy brata. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 28 listopada 2017 r. skarżący został zobowiązany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") - do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - nadesłanie dokumentów, z których wynika wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów (zaświadczenia o zarobkach), - wskazanie czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą lub jest wspólnikiem spółki prawa handlowego, jeżeli tak należy wskazać jakie uzyskuje z tego tytułu dochody oraz w przypadku, gdy wnioskodawca jest wspólnikiem spółki prawa handlowego należy wskazać ilość i wartość posiadanych udziałów, - nadesłanie kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za rok 2016 - nadesłanie wyciągów wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich sześciu miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz – w odniesieniu do lokat - wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu we wskazanym okresie - nadesłanie informacji, o wysokości stałych kosztów utrzymania ponoszonych przez skarżącego oraz kserokopii dokumentów poświadczających ich ponoszenie (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon itp.). Na wykonanie wezwania zakreślono termin 7 dni. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 15 grudnia 2017 r., zatem termin do nadesłania żądanych informacji upływał wraz z dniem 22 grudnia 2017 r. Skarżący do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia nie odpowiedział na wezwanie i nie nadesłał żądanych dokumentów. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należało więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie, wobec wątpliwości co do sytuacji finansowej skarżącego i jego możliwości płatniczych, wezwano skarżącego do nadesłania określonych dokumentów potwierdzających osiągane przez skarżącego dochody oraz potwierdzających stan majątkowy skarżącego. Skarżący nałożonego obowiązku nie wypełnił i nie przedstawił żądanych dokumentów i informacji. Zdaniem referendarza sądowego, brak nadesłania żądanych informacji uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę tego, czy skarżący jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Wyżej wymienione okoliczności wskazują, że skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji materialnej w sposób nie budzący wątpliwości, zatem brak jest możliwości przyznania skarżącemu prawa pomocy. Milczenie skarżącego w kwestiach odnoszących się do jego sytuacji, należy potraktować jako odmowę ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej, uniemożliwiając ustalenie istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Brak wymienionych informacji o które był wzywany budzi wątpliwości, czy skarżący faktycznie wymaga wsparcia w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.