II SAB/Wa 968/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Danuta Kania, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2016 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] na bezczynność Naczelnego Sądu Lekarskiego w przedmiocie wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] lutego 2015 r. ([...]) 1. zobowiązuje Naczelny Sąd Lekarski do rozpatrzenia wniosku strony skarżącej Stowarzyszenia [...] z dnia [...] lutego 2015 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Naczelnego Sądu Lekarskiego na rzecz strony skarżącej Stowarzyszenia [...] kwotę 361, 20 zł (słownie: trzysta sześćdziesiąt jeden złotych i 20/100), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Stowarzyszenie [...] w dniu [...] lutego 2015 r. zwróciło się do Naczelnego Sądu Lekarskiego o udostępnienie informacji publicznej przez przesłanie pocztą elektroniczną bądź pocztą tradycyjną, kserokopii lub skanów orzeczeń Naczelnego Sądu Lekarskiego wydanych w latach 2011-2014. W odpowiedzi, Naczelny Sąd Lekarski pismem z dnia [...] marca 2015 r. poinformował, iż orzeczenia sądów lekarskich nie są ogólnie dostępne, gdyż zawierają dane osobowe, a także dane wrażliwe dotyczące stanu zdrowia pacjentów, objęte tajemnicą lekarską. Wskazał nadto, że od 2009 roku wydawany jest rocznik Medyczna Wokanda, w którym znajduje się przegląd orzecznictwa Naczelnego Sądu Lekarskiego. Powyższą publikację można odnaleźć w formie elektronicznej - za pomocą wyszukiwarki internetowej lub na stronie:[...]. Naczelny Sąd Lekarski argumentował, iż treść orzeczeń sądów lekarskich nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej, albowiem dostęp do informacji zawartych w aktach postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy i lekarzy dentystów regulowany jest przepisami ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich. Przepisy powołanej ustawy są przepisami szczególnymi wobec ustawy o dostępie do informacji publicznej i wyłączają jej stosowanie. Stowarzyszenie [...] w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2015 r. zarzuciło Naczelnemu Sądowi Lekarskiemu bezczynność w rozpatrzeniu wyżej opisanego wniosku o udostępnienia informacji publicznej i w konkluzji skargi wniosło o: 1) zobowiązanie Naczelnego Sądu Lekarskiego do prawidłowego rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej - z uwzględnieniem okoliczności, że wnioskowane dane mają charakter informacji publicznych - w terminie 14 dni; 2) dopuszczenie dowodu uzupełniającego z załączonych dokumentów (wniosek o udostępnienie informacji publicznej oraz dowód jego przesłania) na okoliczność treści wniosku oraz tego, że został on przesłany stronie przeciwnej; 3) zasądzenie na rzecz Stowarzyszenia kosztów postępowania według norm przepisanych, z uwzględnieniem: opłaty sądowej (100 zł), wynagrodzenia pełnomocnika (240 zł), opłaty skarbowej (17 zł), opłaty pocztowej (4,20 zł); 4) rozpoznanie sprawy w najszybszym możliwym terminie. W uzasadnieniu skargi Stowarzyszenie opisało przedstawiony wyżej przebieg i treść korespondencji pomiędzy Stowarzyszeniem i Naczelnym Sądem Lekarskim. W ocenie Stowarzyszenia odmowa udostępnienia informacji nie przybrała formy decyzji, o której mowa w art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Dlatego strona skarżąca zdecydowała się na złożenie niniejszej skargi. W dalszej części uzasadnienia Stowarzyszenie wskazało na przepisy art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz na art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz na orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie uznawania za informację publiczną orzeczeń sądów dyscyplinarnych różnych korporacji, czy grup zawodowych i uznawania takich sądów za podmioty zobowiązane do udostępniania informacji publicznych. Niniejsza skarga wpłynęła do Naczelnego Sądu Lekarskiego w dniu [...] września 2015 r. W odpowiedzi na skargę Przewodniczący Naczelnego Sądu Lekarskiego wniósł o jej oddalenie. W argumentacji wskazał na ograniczenie prawa do informacji w sprawach publicznych wynikające z treści art. 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej między innymi ze względu na prywatność osoby fizycznej. W tym zakresie, powołał się na treść art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych oraz na treść wyroku Trybunał Konstytucyjny z dnia 19 czerwca 2002 r. w sprawie o sygn. K 11/02. Zgodnie z treścią art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich orzeczenie sądu lekarskiego zawiera uzasadnienie. Z powyższego wynika, że uzasadnienie orzeczenia jest jego nieodłączną częścią. Wniosek o udostępnienie orzeczeń Naczelnego Sądu Lekarskiego obejmował zarówno sentencję orzeczenia, która odczytywana jest na jawnym ogłoszeniu orzeczenia na rozprawie a także treść uzasadnienia, które dostępne jest tylko stronom postępowania oraz uprawnionym do wniesienia kasacji do Sądu Najwyższego - ministrowi właściwemu do spraw zdrowia oraz Prezesowi Naczelnej Rady Lekarskiej. Podkreślenia wymaga, że ogromna większość spraw rozpoznawanych przez sądy lekarskie dotyczy zarzutów niewłaściwego leczenia pacjentów. To oznacza, że zarówno w aktach spraw, jak i w treści orzeczeń sądów lekarskich pojawiają się informacje dotyczące stanu zdrowia pacjentów. Dane takie są danymi szczególnie wrażliwymi, obowiązek ich poszanowania i nieujawniania wynika m.in. z przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, a także z wiążących wszystkich lekarzy i lekarzy dentystów postanowień Kodeksu Etyki Lekarskiej. W przedmiotowej sprawie zachodzi kolizja dwóch dóbr: prawa do informacji oraz prawa do poszanowania prywatności i informacji dotyczących stanu zdrowia pacjentów. W ocenie Naczelnego Sądu Lekarskiego orzeczenia sądów lekarskich nie stanowią informacji publicznej. Przeważające znaczenie dla takiego ich zakwalifikowania ma niezwykle wrażliwy charakter danych, jakie zawarte są w tych orzeczeniach. Dane te dotyczą często sfery zdrowia, w tym także zdrowia psychicznego i mogą dotyczyć schorzeń oraz chorób, które w ogólnej świadomości społecznej mogą być traktowane jako wstydliwe. Szczególnie wrażliwy i dotyczący jednych z najgłębszych pokładów prywatności pacjentów - stron postępowań w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy i lekarzy dentystów - charakter danych, zawartych w orzeczeniach sądów lekarskich sprawia, że ocena możliwości zakwalifikowania tych orzeczeń jako informacji publicznej wymaga odmiennej optyki niż ta, którą przyjmowały dotychczas sądy administracyjne rozstrzygając o dostępie do orzeczeń dyscyplinarnych innych zawodów, jak np. organów sprawujących korporacyjny wymiar sprawiedliwości. W przypadku orzeczeń sądów lekarskich konflikt pomiędzy prawem do informacji a prawem do prywatności ma zdecydowanie większą i bardziej doniosłą rangę. Wpajane lekarzom i lekarzom dentystom począwszy od studiów medycznych po szkolenia ustawiczne poczucie odpowiedzialności za poufność danych dotyczących stanu zdrowia pacjenta, stanowiące jeden z filarów zaufania do tych zawodów - tak niezbędnego skutecznego niesienia pomocy i opieki nad chorymi - nie pozwala Naczelnemu Sądowi Lekarskiemu na dokonanie innej oceny wniosku. Dane zawarte w orzeczeniach sądów lekarskich nie stanowią informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę między innymi w zakresie orzekania w sprawach skarg na bezczynność. Bezczynność rozumiemy na ogół jako bezczynność organu administracyjnego, która występuje gdy organ zobowiązany jest do podjęcia przewidzianej prawem czynności, nie podejmuje jej w terminie określonym przez przepisy prawa. Skarga jest zasadna. Przechodząc do meritum niniejszej sprawy wskazać należy, że prawo do uzyskania prostej informacji publicznej posiada każdy, bez potrzeby wskazywania na cel przyświecający uzyskaniu tej informacji, czy wykazywania istnienia interesu prawnego lub faktycznego, co wynika z treści art. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 782 ze zm.). Naczelny Sąd Lekarski jest podmiotem wykonującym funkcje publiczne, co wynika z jego zadań wskazanych w przepisach ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 651 ze zm.) a zwłaszcza z uregulowań zawartych w Rozdziale 5 tej ustawy – pt. "Odpowiedzialność zawodowa". Z tego powodu jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 2) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (j. t.: Dz. U. z 2014 r., poz. 782 ze zm.) – porównaj wyroki NSA z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 196/13 i z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2356/13 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Rz 99/14. Nawet mając na uwadze fakt, iż zakres deontologii zawodu lekarza jest nastawiony na inną sferę wartości chronionych niż np. radców prawnych czy notariuszy, to jednak występują tu wspólne elementy odpowiedzialności za błędy w sztuce w wykonywaniu danego zawodu i etyki jego wykonywania oraz bezpośredni związek z zasadą ochrony danych osobowych w tym danych szczególnie wrażliwych (aczkolwiek dotyczących sfery innych okoliczności rozstrzyganych przez tego rodzaju sądy sprawach). Zatem trafne jest przywołanie tu przez skarżące Stowarzyszenie orzecznictwa sądów administracyjnych w tym przedmiocie w aspekcie dostępu, w ramach informacji publicznej, do orzecznictwa takich sądów różnych korporacji zawodowych (NSA I OSK 146/15, NSA I OSK 294/15, WSA w Białymstoku sygn. akt II SAB/Bk 96/14, WSA w Warszawie II SAB/Wa 1116/14, WSA w Krakowie II SAB/Kr 39/15, WSA w Szczecinie 38/15 i WSA w Opolu sygn. akt II SAB/Op 46/14). W sprawie bezsporne jest także, iż Naczelny Sąd Lekarski posiada żądane wnioskiem orzeczenia. W tym miejscu wyłania się istota sporu. Czy orzeczenia Naczelnego Sądu Lekarskiego (podobnie jak inne orzeczenia sądów korporacji zawodowych) stanowią informację publiczną, jak twierdzi skarżące Stowarzyszenie, czy też tego przymiotu, z uwagi na szczególne informacje i dane wrażliwe, zawarte w tych orzeczeniach, są one cechy informacji publicznej pozbawione, co podkreśla Naczelny Sąd Lekarski w piśmie z dnia [...] marca 2015 r. oraz w odpowiedzi na skargę. W pierwszym przypadku, załatwienie sprawy o udostępnienie informacji publicznej, zgodnie z procedurą wskazaną w ustawie o dostępie do informacji publicznej następuje albo: - poprzez udostępnienie żądanej informacji (czyli przesłanie żądanych dokumentów – tu żądanych orzeczeń, po ich oczywistej uprzedniej anonimizacji); - albo poprzez wskazanie ogólnodostępnego publikatora tych orzeczeń (tu najczęściej poprzez wskazania BIB-u danego podmiotu); - albo poprzez wydanie decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji, zawierającej w uzasadnieniu przyczyny odmowy i wskazanej w art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej. W drugim przypadku, załatwienie spawy następuje pismem informującym zainteresowanego o braku w żądanej informacji cech kwalifikujących ją do grona informacji publicznej, w rozumieniu przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zagadnienie wskazane we wniosku z dnia [...] lutego 2015 r. stanowi informację publiczną, albowiem generalnie dotyczy rozstrzygnięć wydawanych przez Naczelny Sąd Lekarski w zakresie sprawa deontologii lekarzy i lekarzy dentystów. Wniosek ten wypełnia zatem treść art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 4 powyższej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela w tej materii wywody zawarte w skardze. Zatem Naczelna Izba Lekarska w rozpatrywaniu wniosku powinna procedować zgodnie z zasadami ustawy o dostępie do informacji publicznej. Powyższa konstatacja prowadzi także do wniosku, iż informacja powinna albo zostać udostępniona (po oczywistym jej uprzednim zanonimizowaniu), albo z uwagi na szczególne informacje i dane wrażliwe, zawarte w uzasadnieniach orzeczeń Naczelnego Sądu Lekarskiego, odmowa udostępnienia żądanej informacji powinna nastąpić w formie decyzji, wskazanej w art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej. W tym miejscu wskazać także należy, na niekonsekwencję Naczelnego Sądu Lekarskiego, zawartą w odpowiedzi z dnia [...] września 2015 r. Wskazano w niej, iż przegląd orzecznictwa Naczelnego Sądu Lekarskiego można odnaleźć w formie elektronicznej - za pomocą wyszukiwarki internetowej lub na stronie: [...] Po pierwsze wskazana wyżej strona, wyświetla błąd. Przypuszczalnie nie została przez Naczelny Sąd Lekarski prawidłowo podana. Powyższe wyłącza możliwość ustalenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, czy w istocie prezentuje ona całość orzecznictwa NSL, jaki jest charakter prezentacji tego orzecznictwa (zakres upublicznienia, zakres anonimizacji) i czy można w niej sprawdzić treść orzeczeń za żądany we wniosku okres. Po drugie, powołanie się na fakt upowszechniania treści orzeczeń NSL w ogólnie dostępnym publikatorze, zaprzecza w istocie twierdzeniom Naczelnego Sądu Lekarskiego, zawartym w piśmie z dnia [...] września 2015 r. i w odpowiedzi na skargę, o braku cech informacji publicznej żądanej informacji. Dla oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o bezczynność, prawidłowości wypełnienia przez podmiot zobowiązany procedury informacyjnej, istotne jest udzielanie dokładnych, a nie błędnych informacji. Zatem podanie błędnego adresu strony internetowej, mającej zawierać żądaną informację, niezależnie od pozostałych stwierdzonych w niniejszej sprawie uchybień, stanowi przesłankę do uwzględnienia skargi. Powyższe ustalenia wskazują na obowiązek Naczelnego Sądu Lekarskiego do procedowania przy rozpatrywaniu wniosku Stowarzyszenia w ramach procedur zawartych w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Dlatego brak wypełnienia powyższych procedur stanowi o zasadności skargi i pozostawaniu Naczelnego Sądu Lekarskiego w bezczynności. Jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie przypisał rażącego charakteru stwierdzonej wyżej bezczynności, albowiem upływ czasu, który upłynął od złożenia wniosku do wystosowania do Stowarzyszenia pisma o odmowie udostępnienia informacji mieścił się w terminie zakreślonym w art. 13 ustawy o dostępie do informacji publicznej a istota sprawy sprowadza się do błędnej oceny przez Naczelny Sąd Lekarski treści żądanej informacji, co spowodowało brak procedowania w ramach ustawy o dostępie do informacji publicznej. Rozpatrując ponowie wniosek Stowarzyszenia Naczelny Sąd Lekarski powinien zważyć czy w całości żądana informacja znajduje się w dostępnej formie na stronie internetowej i jeżeli tak to należy podać prawidłowy adres internetowy takiego dostępu. Należy także ustalić, czy Stowarzyszenie zainteresowane jest wszystkimi orzeczeniami NSL, gdyż sąd ten rozpatruje nie tylko sprawy o charakterze materialnoprawnym z zakresu wskazanego w Rozdziale 5 ustawy o izbach lekarskich, ale również rozpatruje zagadnienia o charakterze czysto formalnym np. zawieszenie postępowania w zakresie odpowiedzialności lekarskiej. Istotne jest tu także rozważenie w zakresie zasad anonimizacji orzeczeń NSL, iż obok zagadnień związanych z zasadami ochrony danych osobowych stron postępowania przed NSL, wyłączenie tzw. tajemnicy lekarskiej (art. 59 ust. 2 ustawy o izbach lekarskich) jest stosowane wyłącznie do procesu toczącego się przed sądami lekarskimi, a zatem wyłączenie tej tajemnicy ma bardzo wąski i jedynie ograniczony do takich postępowań charakter. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 149 § 1 oraz art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.