III SA/Wa 1012/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 29 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania adwokata w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od spadków i darowizn postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący G.M. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W związku z tym pismem z 7 maja 2015 r. wezwano go do nadesłania w terminie 14 dni dodatkowych informacji na temat jego stanu majątkowego. Termin ten następnie przedłużono do 12 czerwca 2015 r. W dniu 1 lipca 2015 r. wpłynęło do Sądu pismo Skarżącego, w którym upoważnił on swojego ojca do reprezentowania go przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Oświadczył również, że od kilku lat przebywa w Szwecji, gdzie się leczy i zamieszkuje w mieszkaniu socjalnym. Skarżący wyjaśnił, że utrzymuje się z renty inwalidzkiej, z której opłaca świadczenia oraz leki. Skarżący w związku z postanowieniem Referendarza sądowego z 17 lipca 2015r. odmawiającym mu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania adwokata, wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że należy uwzględnić koszty utrzymania w kraju, w którym przebywa, poza tym odniósł się do samej zaskarżonej decyzji. W piśmie skarżący przedstawił także wysokość renty przyznanej w Szwecji, w wysokości 8.174 koron (brutto). W związku z niepełnym obrazem sytuacji majątkowej Skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał Skarżącego do: wskazania źródeł utrzymania Skarżącego oraz przedstawienia stosownych, aktualnych dokumentów na ich potwierdzenie, wskazania i udokumentowania wysokości wydatków (miesięcznych) składających się na bieżące utrzymanie Skarżącego i przedstawienia stosownych dokumentów na ich potwierdzenie (czynsz, energia elektryczna, gaz inne opłaty itp.); nadesłania kopii wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego za ostatnie trzy miesiące; informacji o stanie majątkowym Skarżącego (nieruchomości, posiadane zasoby pieniężne oraz przedmioty wartościowe); innych informacji, które Skarżący uzna za istotne. Pełnomocnik Skarżącego odebrał powyższe wezwanie 10 sierpnia 2015r., jednak odpowiedź na powyższe wezwanie nie została udzielona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia Referendarza sądowego z 17 lipca 2015r. i pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z 7 marca 2012r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj.: w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku. Ważne jest więc to czy jednoznacznie stwierdzono, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. To wnioskodawca winien wykazać, że stan jej majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych, a zatem powinien wykazać, w sposób nie budzący wątpliwości, stan swojego majątku. Sąd powinien mieć też dostęp do pełnej informacji o sytuacji majątkowej Skarżącego. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z 30 listopada 2005r. sygn. akt II FZ 781/05), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r. sygn. akt FZ 760/04). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (vide np. postanowienia NSA: z 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10, z 18 października 2011 r. sygn. akt II GZ 460/11, z 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12). W rozpoznawanej sprawie Skarżący miał możliwość przedstawienia dokumentacji dającej pełen obraz sytuacji finansowej, jednak tego nie uczynił. Ze złożonych przez Skarżącego oświadczeń wynika, że od kilku lat przebywa w Szwecji, gdzie się leczy i zamieszkuje w mieszkaniu socjalnym. Skarżący wyjaśnił, że utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości 8.174 koron (brutto), z której opłaca świadczenia oraz leki. Należy jednakże wskazać, że złożone w sprawie oświadczenia i nadesłane dokumenty nie dają pełnego odzwierciedlenia rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącego, który pomimo dwukrotnego wezwania (Referendarza sądowego z 7 maja 2015r., oraz Sądu z 29 lipca 2015r.) nie nadesłał: pełnych wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów potwierdzających otrzymywanie renty, dokumentów potwierdzających koszty utrzymania i innych dodatkowych informacji, które uznałby za istotne dla pozytywnego rozpoznania wniosku. Sąd dysponując tylko takimi, niepełnymi informacjami, nie jest w stanie ocenić czy sytuacja finansowa Skarżącego jest rzeczywiście trudna a wybiórczo przedstawione dane, niepotwierdzone dokumentami źródłowymi, rodzą wątpliwości co do rzetelności udzielanych przez Skarżącego informacji dotyczących jego stanu majątkowego. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków, związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 i z 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd w związku z tym stwierdza, że nieskorzystanie przez Skarżącego ze stworzonej przez Sąd możliwości, stosownie do art. 255 P.p.s.a., do przedstawienia określonych informacji lub dokumentów źródłowych powoduje, iż materiał, którym dysponuje Sąd, w dalszym ciągu pozostaje niekompletny, a wątpliwości, co do oświadczeń Skarżącego nie zostały wyjaśnione. Subiektywne przekonanie Skarżącego o zasadności jego wniosku, przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje, iż wniosku nie można uwzględnić (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2009 r. sygn. akt I FZ 385/09). Inaczej mówiąc skoro przepis art. 246 P.p.s.a. przenosi na Skarżącego obowiązek wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki przyznania jemu prawa pomocy, a Skarżący z obowiązku tego się nie wywiązał, pomoc nie może zostać udzielona. Sąd ma bowiem do dyspozycji jedynie oświadczenia Skarżącego. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające aby podjąć obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jego stanu finansowego i możliwości płatniczych. Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że Skarżący w rozpoznawanej sprawie nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.