III SA/Wa 1022/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2008 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący – B. J. , wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2008 r. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką (ur. w [...] r.). Z oświadczenia wynika także, że Skarżący posiada nieruchomości rolne o powierzchni 1,1 hektara oraz 726 m² jest współwłaścicielem (wraz z córką) mieszkania o powierzchni 49 m². Skarżący posiada także samochód osobowy marki [...]. Skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 3.000 zł, córka Skarżącego posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 2,5 hektara. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedstawienie dokumentów obrazujących stan majątkowy Skarżący przedłożył zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty, z których wynika, że Skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał w 2009 r. przychód w kwocie 575.326,21 zł (za 2010 r. – 1.129.753,56 zł) dochód w kwocie 8.508,20 zł (za 2010 r. 28.276,06 zł), a koszty uzyskania przychodu wyniosły 566.818,01 zł. ( za 2010 r. 1.101.477,50 zł). Skarżący przedstawił wyciąg z rachunku bankowego za okres od stycznia do kwietnia 2012 r. na którym nie widnieją żadne wpłaty lub wypłaty. Zadłużenie na rachunku wyniosło 30,18 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z 11 lipca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1022/12 odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący pismem z 7 sierpnia 2012 r. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Wskazał, że referendarz błędnie uznał, że nie wykazał on wyjątkowej sytuacji majątkowej, która uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270) - dalej "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 11 lipca 2012 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tegoż artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Powyższe uregulowania wprost przenoszą na stronę ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. post. NSA: z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (post. WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06). W jednym z orzeczeń WSA w Warszawie stwierdził nawet, że skoro ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów należy rozstrzygać na jej niekorzyść (post. z dnia 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05). Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości których Skarżący nie wyjaśnił. Jak już wskazano na wstępie to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie 953 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Tymczasem Skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego i wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożył. W szczególności Skarżący nie przedłożył mimo, że był do tego zobowiązany zeznania podatkowego za 2011 r., oświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej, wskazania wszystkich źródeł utrzymania, wskazania (wyliczenia) wysokości kosztów miesięcznego utrzymania (np. czynsz, leki, energia elektryczna itp.), a także dokumentów świadczących o posiadanych zobowiązaniach (np. kredyty bankowe itp.). Z przedłożonych informacji wynika, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 3.000 zł. Posiada dwie nieruchomości rolne oraz mieszkanie (współwłasność). Skarżący posiada także samochód osobowy marki [...] . Córka Skarżącego posiada natomiast gospodarstwo rolne o powierzchni 2,5 hektara. Dysponując tylko takimi informacjami referendarz sadowy nie był w stanie dokonać zestawienia dochodów Skarżącego z wydatkami jego i jego córki. Niemożliwa zatem była ocena kondycji finansowej Skarżącego i ocena, czy Skarżący jest w stanie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Ponadto podkreślić należy, że Skarżący w skardze oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z niepracującą żoną oraz małoletnim dzieckiem, natomiast po wezwaniu referendarza sądowego o przedstawienie dokumentów i informacji obrazujących sytuację majątkową osób pozostających nim we wspólnym gospodarstwie domowym, Skarżący zmienił zdanie i stwierdził, że jednak nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną tylko z córką. Nie sposób zatem uniknąć wrażenia że Skarżący uchyla się od ujawnienia sytuacji majątkowej w której faktycznie się znajduje. Wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania z 3 kwietnia 2012 r., - niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącego, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.