III SA/Wa 1082/15

Dnia 24 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, po rozpoznaniu w dniu 24 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za II, III, IV kwartał 2009 r. i II kwartał 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – I. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że jedynym dochodem jej gospodarstwa domowego, które prowadzi wraz z synem jest aktualnie zasiłek chorobowy. Do majątku zaliczyła dom przyznany jej w procesie rozwodowym. Domu tego nie może jednak sprzedać, gdyż został zabezpieczony w postępowaniu przygotowawczym. Skarżąca podniosła, że uzyskiwany dochód w całości przeznaczany jest na bieżące utrzymanie, w tym na opłaty za energię, zakup żywności, ubrań i lekarstw dla dziecka. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, ani kosztowności, jej rachunek bankowy został zajęty. Należne alimenty były mąż przelewa na zapłatę kredytu hipotecznego obciążającego dom. Skarżąca zmuszona jest korzystać czasami z pomocy rodziców i przyjaciół. Ostatnie pożyczone pieniądze przeznaczyła na pomoc prawną w sprawie. Skarżąca, wykonując wezwanie referendarza sądowego wyjaśniła, że jest obecnie poważnie chora i stan ten może trwać jeszcze wiele miesięcy. W efekcie wynagrodzenie (ok 2.700 zł) uległo zmniejszeniu do 80% zasiłku chorobowego. Opłaty za energię elektryczną wynoszą ok. 1.100 zł, za wodę ok. 150 zł. Po ich uregulowaniu Skarżącej pozostaje 1.200 zł, które wystarcza na zakup żywności. Pomoc rodziny przybiera postać zakupów żywnościowych i ubrań dla syna. Skarżąca posiada zadłużenie wobec ZUS, które powstało w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, ale z uwagi na trudności w odzyskaniu zajętej dokumentacji działalności formalnie nie zakończyła. Skarżąca przesłała zaświadczenie lekarskie, wyciągi bankowe, wydruk z księgi wieczystej, postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, umowę o pracę, dokumenty obrazujące wydatki, dokumentację dotyczącą kredytu, tytuły wykonawcze, zeznania podatkowe, korespondencję w sprawie zajętej dokumentacji księgowej. Skarżąca w związku z postanowieniem Referendarza sądowego z 29 czerwca 2015r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wniosła sprzeciw w terminie, w którym podniosła, że korzysta z pomocy, której udzielają jej w ograniczonym zakresie rodzice, były mąż i przyjaciele (zakupy żywnościowe, ubrania dla dziecka, niewielkie sumy pieniędzy). Skarżąca nie otrzymuje dochodów za pełnienie funkcji wice prezesa P. Sp. z o.o., bo z niej zrezygnowała, gdyż od 2012r. nie wpłacano jej wynagrodzenia. Skarżąca nie zbyła udziałów w ww. spółce, bo nie mają wartości, z uwagi na prowadzą w spółce kontrolę. Do sprzeciwu załączono przelewy W.K. na rzecz: P. S.A., Przedsiębiorstwa [...], [...] za abonament; kserokopię rezygnacji z 31 grudnia 2012r. z funkcji prezesa P. sp. z .o.o. Skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie Sądu, wskazała, że pracuje w J. Sp. z o.o., gdzie zarabia 2700 zł, które wpływa na nowo założone konto w [...] . Pracowała też jako prezes P. S.A., gdzie z opóźnieniem otrzymywała wynagrodzenie około 2000 zł, ale obecnie go nie otrzymuje, a na wyciągu znajdują się pozycje "zwrot poniesionych kosztów" w związku z rozliczeniem zaliczek. Skarżąca podkreśliła, że ze względu na stan zdrowia nie mogła odebrać wyciągów poza dwoma, które przedstawia. Wyjaśniła, że prowadzi gospodarstwo domowe wyłącznie z [...] letnim synem O. , a były mąż zamieszkuje jedynie na podstawie umowy małżeńskiej z [...] grudnia 2013r., ale nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego. Wynagrodzenie pełnomocnika (2000 zł) opłacił jej były mąż. Do pisma załączyła zwolnienia lekarskie (od 11 lipca do 10 sierpnia 2015r., 11 sierpnia do 11 września 2009r.), stronę elektronicznego wyciągu bankowego od 1 czerwca 2015r. do 12 czerwca 2015r. (wyciągi 38 do 42) oraz stronę elektronicznego wyciągu bankowego za okres 1 maja 2015r. do 16 czerwca 2015r., który miał obejmować wyciągi od 26 do 42, ale nie zawierał wyciągów od 34 do 37; ksero wypisu umowy majątkowej małżeńskiej rozszerzającej wspólność ustawową i umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową oraz umowy o częściowy podział majątku dorobkowego, ksero wyroku z [...] lutego 2014r. orzekającego o rozwodzie Skarżącej. Skarżąca wskazała, że do wniosku o przyznanie prawa pomocy załączyła wyciągi z rachunku bankowego w [...] . Wskazała natomiast, że wyciągi z [...] otrzymuje wyłącznie w formie papierowej i nie ma dostępu elektronicznego. Wskazała też, że jej były mąż nie ma środków na pomoc w opłacie sądowej, a Skarżąca nie ma z czego zapłacić opłat. Wskazała też, że pismo stanowiące odpowiedź na wezwanie sądu pomaga jej pisać mama, z uwagi na to, że Skarżąca przyjmuje silne leki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012r., poz. 270 ze zm., zwana dalej "P.p.s.a.") w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia Referendarza sądowego z 29 czerwca 2015r. i pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy stanowi więc wyjątek od, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 853/11 i z 7 marca 2012r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym -zwolnienia od kosztów sądowych i aby możliwe było pozytywne rozstrzygnięcie tej kwestii, powinna spełnić przesłanki a art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - przekonać Sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty podawane we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 9 września 2004r. sygn. akt FZ 360/04, z 7 marca 2006r., sygn. akt II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest więc od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, wykazanej w treści wniosku. Ważne jest więc to czy na podstawie okoliczności i dowodów wskazywanych przez Skarżąca można rzeczywiście uznać, że nie posiada ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Skoro wnioskujący o przyznanie prawa pomocy winien wykazać, że stan majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych, powinien wykazać, w sposób nie budzący wątpliwości, stan swojego majątku, tak aby Sąd miał dostęp do pełnej informacji o sytuacji majątkowej Skarżącej. NSA w postanowieniu z 30 listopada 2005r. sygn. akt II FZ 781/05 podkreślił, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, Sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z 19 stycznia 2010r. sygn. akt I GZ 1/10, z 18 października 2011r. sygn. akt II GZ 460/11; z 15 marca 2012r. sygn. akt II FZ 175/12). W rozpoznawanej sprawie, choć Skarżąca miała możliwość przedstawienia dokumentacji dającej pełen obraz sytuacji finansowej, nie skorzystała z tego uprawnienia w ogóle, gdyż dokumenty załączyła jedynie do sprawy o sygn. akt III SA/Wa 1081/15. Zdaniem Sądu nawet te nadesłane do sprawy o sygn. akt III SA/Wa 1081/15 oświadczenia i dokumenty nie dają pełnego odzwierciedlenia rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącej, która pomimo dwukrotnego wezwania (Referendarza sądowego z 26 maja 2015r., oraz Sądu z 28 lipca 2015r.) nie nadesłała pełnych wyciągów z rachunków bankowych za żądane okresy. Skarżąca podniosła ponadto w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1081/15, że nie była w stanie z powodu stanu zdrowia odebrać wyciągów papierowych z banku, nie dysponuje zaś wyciągami elektronicznymi. Zdaniem Sądu twierdzenie to jest niewiarygodne, gdyż Skarżąca nadesłała wyciągi elektroniczne zawierające tylko selektywnie wybrane okresy - od 1 czerwca 2015r. do 12 czerwca 2015r. i 1 maja 2015r. do 16 czerwca 2015r. Na ww. wyciągach nie ma wszystkich pozycji (nazywanych wyciągami) – znajdują się wyciągi od 38 do 42 oraz od 26 do 33, bez wyciągów od 34 do 37. Skarżąca nie złożyła również wyjaśnień dotyczących znanych Sądowi z urzędu informacji wynikających z KRS odnoszących się do pełnienia przez Skarżącą funkcji członków zarządu spółek oraz posiadania udziałów w spółkach (M. sp. z o.o., A. sp. z o.o., A. sp. z o.o.), z wyjątkiem stwierdzenia, że zrezygnowała z pełnienia funkcji vice prezesa zarządu P. sp. z o.o., przysyłając kserokopię rezygnacji z tej funkcji z 31 grudnia 2012r. Z KRS wynika natomiast, iż Skarżąca jako wspólnik: M. sp. z o.o. posiada 265 udziałów o łącznej wartości 26.500 zł, A. sp. z .o.o. posiada 120 udziałów o łącznej wartości 12.000 zł, A. sp. z .o.o. posiada 135 udziałów o łącznej wartości 13.500 zł. Skarżąca w wyjaśnieniach nie ujawniła posiadania ww. udziałów. Sąd zauważa ponadto, że Skarżąca podniosła, że jest prezesem zarządu P. S.A., wskazując, że nie pobiera już wynagrodzenia z tego tytułu, zaś wpływające na jej konto pieniądze stanowią rozliczenie zaliczek. Z akt sądowych sprawy o sygn. akt III SA/Wa 1081/15 wynika natomiast, że na rzecz Skarżącej, na rachunek bankowy oprócz "zwrotu poniesionych kosztów" (wpłaty z: 12 maja 2015r. - 1070,19 zł; 15 maja 2015r. - 383,29 zł; 15 czerwca 2015r. - 460,39 zł – k. 101 i k. 102 akt sądowych) wpłynęła należność zatytułowana "[...] " w wysokości 3.290 zł (k. 102 akt sądowych). Skarżąca na potwierdzenie swoich twierdzeń z tego zakresu nie załączyła żadnych dokumentów. W ocenie Sądu już powyższe wskazuje, że Skarżąca nie podjęła wszelkich kroków niezbędnych do nadesłania wymaganej dokumentacji, a co więcej udzielone przez Skarżącą odpowiedzi są nieścisłe. Sąd wskazuje jednocześnie, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca podnosiła, że nie ma pieniędzy na ponoszenie kosztów sądowych, gdyż otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2600-2700 zł z tytułu pracy w J. Sp. z o.o., a uzyskiwany dochód w całości przeznaczany jest na bieżące utrzymanie (w tym na opłaty za energię, zakup żywności, ubrań i lekarstw dla dziecka). Skarżąca nie posiada też oszczędności, kosztowności, a jej rachunek bankowy zajęto. Należne alimenty były mąż przelewa na zapłatę kredytu hipotecznego obciążającego dom. Jednak, już na podstawie przedstawionych przez Skarżącą cząstkowych wyciągów z rachunku bankowego przy sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1081/15 wynika, że w okresie, w którym wystosowano do niej wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego (odebrane przez pełnomocnika - 14 maja 2015r.) Skarżąca poniosła szereg wydatków, które nie były przeznaczone na wyżywienie i podstawowe potrzeby (zakupy w sklepach: U. w [...] oraz [...] , O. czy G. ). Skarżąca oprócz wynagrodzenia z J. M. Sp. z o.o., otrzymała także przelewy z P. S.A. zatytułowane: "zwrot poniesionych kosztów" - 1070,19 zł, 383,29 zł , 460,39 zł oraz z tytułu bliżej niesprecyzowanej należności - "[...] " – 3290 zł. Sąd, dysponując wybiórczo przedstawionymi przez Skarżącą danymi, nie może ocenić sytuacji finansowej i możliwości płatniczych Skarżącej, a tym samym podjąć rozstrzygnięcia w zakresie przyznania prawa pomocy. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków, związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005r., sygn. akt II FZ 414/05 i z 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd w związku z tym stwierdza, że nieskorzystanie przez Skarżącą ze stworzonej przez Sąd możliwości, stosownie do art. 255 P.p.s.a., do przedstawienia określonych informacji lub dokumentów źródłowych powoduje, iż materiał, którym dysponuje Sąd pozostawał niekompletny, a wątpliwości, co do oświadczeń Skarżącej nie zostały wyjaśnione. Subiektywne przekonanie Skarżącej o zasadności jej wniosku, przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje, iż wniosku nie można uwzględnić (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2009r. sygn. akt I FZ 385/09). Inaczej mówiąc skoro przepis art. 246 P.p.s.a. przenosi na Skarżącą obowiązek wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki przyznania jej prawa pomocy, a Skarżąca z obowiązku tego się nie wywiązała, pomoc nie może zostać udzielona. Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że Skarżąca w rozpoznawanej sprawie nie wykazała, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a przede wszystkim wpisu sądowego od skargi w wysokości 2000 zł, który na obecnym etapie postępowanie jest jedynym kosztem. Sąd, mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.