III SA/Wa 11/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A. E. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący A. E. zwrócił się na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z 30 lipca 2013 r. Podał, że zawiesił działalność gospodarczą. Od kilku miesięcy poszukuje stałej pracy. Dochody uzyskiwane z prac dorywczych wynoszą ok. 1.000 zł i jest to jedyne źródło utrzymania. Skarżący wychowuje samotnie dwóch synów. Nie posiada żadnego majątku. Wykonując wezwanie Sądu Skarżący wyjaśnił, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Zamieszkuje jedynie z dziećmi. W 2013 r. osiągnął dochód w wysokości 9.600 zł. Skarżący nie dysponuje kopią zeznania podatkowego za 2012 r. Przedłożył jedynie potwierdzenie wpłaty podatku dochodowego, mające odzwierciedlać wysokość osiągniętego w 2012 r. dochodu. Dochód ten Skarżący w całości wydatkuje na utrzymanie dzieci. Wskazał, że nie przechowuje paragonów obrazujących zakupy. Przedstawił tylko pokwitowanie wpłaty za obiady dzieci. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej od 2008 r. Nie złożył jednak wniosku o jej zawieszenie. Zaległości alimentacyjne matki dzieci wynoszą 7.200 zł. W ramach ich rozliczenia Skarżący otrzymuje 100-200 zł miesięcznie. Jego zdaniem podjęcie kroków w celu wyegzekwowania powyższych zaległości nie przyniosłoby jakichkolwiek rezultatów. Skarżący nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego domu. Dom ten nabył w 1995 r., zaś w 2008 r. była żona dopuściła się sfałszowania podpisu Skarżącego na umowie sprzedaży domu. W tej sprawie toczy się postępowanie karne i cywilne. Skarżący ponosi jedynie wydatki na energię elektryczną, które wynoszą 90-100 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "P.p.s.a.", zasady, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z 2 sierpnia 2013 r., II FZ 612/13 i powołana tam literatura). Jej udzielenie w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Z treści tego przepisu wprost wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych przesłanek spoczywa na stronie. To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Tymczasem w niniejszej sprawie okoliczności, na których Skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały w głównej mierze opisane, a nie wykazane. Wiąże się to z tym, że Skarżący – na wezwanie Sądu z 8 listopada 2013 r. – nadesłał właściwie tylko dwa dokumenty, tj. pokwitowanie wpłaty za obiady oraz potwierdzenie wpłaty podatku dochodowego. Dokumenty te w żaden sposób nie obrazują jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewyjaśniona przede wszystkim pozostaje kwestia źródeł utrzymania Skarżącego. Nie przesłał on mianowicie dokumentów, z których wynikałoby, że rzeczywiście nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej i że dochód uzyskiwany z prac dorywczych jest jedynym źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny, składającej się m. in. z dwójki dzieci w wieku [...] lat. Skarżący nie przedstawił chociażby wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Zwolnienie z obowiązku jej prowadzenia jest możliwe jedynie w określonych sytuacjach. Warunki tego zwolnienia reguluje § 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz. U. Nr 152, poz. 1475 z późn. zm.). Warunkiem tym jest zaistnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza takich jak: rodzaj i rozmiar wykonywanej działalności, wiek oraz stan zdrowia. Decyzję w tej sprawie podejmuje organ podatkowy. W niniejszej sprawie takowej decyzji Skarżący nie przedstawił. Nie przedłożył także deklaracji VAT. Zwłaszcza, że z akt sprawy nie wynika, jakoby Skarżący był zwolniony z obowiązku ich składania. Zwolnienie to możliwe jest bowiem wyłącznie w przypadku zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, o czym stanowi art. 99 ust. 7a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.). Zawieszenie to następuje na wniosek przedsiębiorcy o wpis informacji o tym zawieszeniu. Tymczasem wniosku takiego – jak sam oświadczył - Skarżący nie złożył. Nieprzedłożenie stosownej dokumentacji uniemożliwia tym samym weryfikację twierdzeń Skarżącego o nieprowadzeniu od 2008 r. działalności gospodarczej i utrzymywaniu się jedynie z dochodu z prac dorywczych, szacowanego na poziomie ok. 1.000 zł. Także wyjaśnienia w kwestii wydatków Skarżący ograniczył do przedstawienia pokwitowania wpłaty za obiady oraz do wskazania, iż wydatki na energię elektryczną (jedyne ponoszone na utrzymanie domu nakłady) wyniosły 90-100 zł miesięcznie. Nadto Skarżący oświadczył, że dopływ gazu do domu jest odcięty z uwagi na nieuregulowane płatności za gaz. Okoliczności tej jednak w żaden sposób nie udokumentował. W tej sytuacji uznać należy, iż oświadczenie to brzmi dość niewiarygodnie, zważywszy, że w rzekomo nieogrzewanym domu miałyby mieszkać dzieci w wieku [...] lat. Skarżący konsekwentnie twierdzi, iż jedynym jego źródłem utrzymania jest dochód z prac dorywczych w kwocie ok. 1.000 zł. Skarżący nie zdołał natomiast wyjaśnić w sposób przekonywający, iż kwota ta jest wystarczająca, by pokryć z niej koszty normalnej, codziennej egzystencji trzyosobowej rodziny, takie choćby jak zakup żywności, koszty ochrony zdrowia, czy też edukacji dzieci. Skarżący nie wykazał też - za pomocą stosownych dokumentów - że istotnie na matce dzieci ciążą należności alimentacyjne i że zalega ona z ich płatnością. Nie nadesłał dokumentu, z którego wynikałoby, że rzeczywiście małżeństwo Skarżącego ustało. Nie przedstawił zeznania podatkowego za 2012 r., przedkładając w zamian potwierdzenie wpłaty podatku dochodowego. Zdaniem Sądu potwierdzenie to nie może być dokumentem skutecznie zastępującym kopię zeznania podatkowego, gdyż nie wynika z niego wysokość uzyskanego w 2012 r. dochodu. Poza tym nic nie stało na przeszkodzie, by Skarżący wystąpił do właściwego organu podatkowego z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o wysokości tego dochodu. To wszystko sprawia, że Sąd ma do dyspozycji jedynie oświadczenia Skarżącego. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające aby podjąć obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jego stanu finansowego i możliwości płatniczych. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny tej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Co istotne Skarżący miał świadomość ciążącego na nim obowiązku, gdyż niniejsze postępowanie nie jest pierwszym jakie zainicjował i nie jest pierwszym, w którym uchylił się od wykonania wezwania do udzielenia dodatkowych informacji o stanie majątkowym i dochodach. Bierna postawa Skarżącego nie spotkała się z aprobatą, czemu dano wyraz choćby w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2014 r. (sygn. akt I FZ 504/13). Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że pełen obraz możliwości finansowych i majątkowych Skarżącego nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, iż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec tego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.