III SA/Wa 1103/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz –Szyjko, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 maja 2016 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2012 r. postanawia - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy - Skarżący - M. D. , wnioskiem zawartym w formularzu PPF załączonym do skargi, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak środków finansowych. Wniosek uzasadniał okolicznością zakończenia działalności gospodarczej w Polsce i brakiem zatrudnienia w L., w którym obecnie przebywa. Dodatkowo poinformował, że utrzymuje się z dobrowolnej pomocy znajomych. Nie posiada majątku, ani oszczędności. Wyjaśnił, że po zakończeniu działalności gospodarczej pozostało zadłużenie. Miesięcznych koszty utrzymania określiła w wysokości 7753 zł (wydatki na czynsz, opłat za media, internet, telefon, transport, ubrania itp.). Ponadto zaznaczył, iż nie reguluje obowiązku alimentacyjnego w wysokości 5000 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przekazanie dodatkowych informacji o sytuacji życiowej strony, Skarżący przekazał pismo z 29 kwietnia 2016 r. wraz z wyciągiem z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, wyciągi z rachunku bankowego za 2016 r. W piśmie przewodnim pełnomocnik Skarżącego poinformował o tym, że jego mocodawca samotnie prowadzi gospodarstwo domowe w L. i nie osiągnął żadnego dochodu w 2016 r. Wyjaśnił, ż o kresie od stycznia do marca 2016 r. utrzymywał się z comiesięcznej pomocy od rodziny w wysokości 400 zł. Skarżący wyjaśnił, że nie dysponuje zeznaniami podatkowymi za 2014 r. i 2015 r., fakturami VAT, ponieważ dokumentacja księgowa nie została mu wydana przez księgową. Postanowieniem z dnia 11 maja 2016 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy uznał, iż brak przedstawienia stosownej dokumentacji, uniemożliwiał mu ocenę sytuacji finansowej Skarżącego i w konsekwencji skutkował odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 23 maja 2016 r., Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), przez błędne stwierdzenie, że nie wiadomo skąd czerpie on na koszty codziennego utrzymania oraz że nie wykazał istnienia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy, podczas gdy w jego ocenie wyjaśnił, że obecnie nie ma żadnych dochodów i źródeł utrzymania, a utrzymuje się z dobrowolnej pomocy znajomych i rodziny i podał uzasadnione przyczyny, z powodu których nie jest w stanie przedłożyć wszystkich żądanych dokumentów księgowych. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, iż nie miał możliwości przedłożenia wnioskowanych przez Sąd zeznań podatkowych za 2014 r. i 2015 r., czy faktur VAT związanych z ewidencją zakupów i sprzedaży ani zestawieniami przychodów i wydatków za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej w związku z odmową jej wydania wydana przez księgową. Wyjaśnił, iż w związku z tym, złożył zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa w Prokuraturze Rejonowej w M. z art. 276 § 2 kk, następnie sprawa została skierowana do Sądu Rejonowego w M. [...] Wydział Karny, gdzie po nadaniu sygn. akt [...] oczekuje się na podjęcie czynności. Ponadto ze względu na krótki termin do przedłożenia dokumentacji, nie był w stanie z powodu zamieszkiwania za granicami kraju uzyskać odpisów tych dokumentów od organów podatkowych. Ponownie stwierdził, że nie ma jakichkolwiek dochodów, środków finansowych ani wartościowych przedmiotów, z których mógłby sfinansować opłaty sądowe od skargi w niniejszej sprawie. Odwołując się do postanowienia NSA z dnia 11 stycznia 2012 r.(I FZ 582/11, LEX nr 1103939) wskazał, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Zarzucił błędnie przyjęcie, iż pomimo braku jakichkolwiek dochodów, jest w stanie ponieść koszty postępowania i uiścić opłaty sądowe związane z wniesieniem skargi w niniejszej sprawie. Zaznaczył, że przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ich ponieść. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skonstatował, że nie posiada środków ani wartościowych przedmiotów z których mogłaby pokryć koszty sądowe, dlatego też brak było przeszkód do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarzucił dokonanie błędnej oceny jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienie NSA: z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy Skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06). W jednym z orzeczeń WSA w Warszawie stwierdził nawet, że skoro ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów należy rozstrzygać na jej niekorzyść (postanowienie z dnia 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05). Jedynym kosztem na obecnym etapie postępowania jest koszt wpisu od skargi w wysokości 513 zł. Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości których Skarżący nie wyjaśnił. Jak już wskazano na wstępie to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Wymaga podkreślenia, iż mimo wezwania referendarza nie przedłożył kalkulacji kosztów życia (zestawienie dochodów i wydatków), poprzestając na oświadczeniach, że utrzymuje się z pomocy rodziny lub znajomych. Z kolei nadesłane wyciągi z rachunków bankowych nie obrazują żadnych operacji gospodarczych, poza opodatkowaniem odsetek i opłatami za prowadzenie rachunku, co może świadczyć o tym, że nie przedłożono wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych. Nie udokumentowano również zadeklarowanej kwoty 400 zł uzyskiwanej od rodziny. W ocenie Sądu okoliczności, na których Skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy zostały jedynie opisane, a nie wykazane. Wiąże się to z tym, że Skarżący nie dostarczył dokumentów uzupełniających wniosek. Nie przesłał mianowicie zeznań podatkowych, deklaracji VAT-7. Skarżący oświadczył jedynie, że żądanych dokumentów nie może przedstawić, bowiem "księgowa" nie chce ich wydać i toczy się w ten sprawie postępowania prokuratorskie. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi zainteresowany powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 .p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.