III SA/Wa 1171/15

5 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - Skarżąca - A. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, motywując to trudną sytuacją finansową i zawiłą tematyką prawa podatkowego. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych określiła na kwotę [...] zł, zaś stratę za ubiegły rok na 285.803,66 zł. Skarżąca przedstawiła deklaracje VAT-7 oraz "wyniki za V 2015 r.". W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała podpisany formularz wniosku oraz zwróciła się z prośbą o przedłużenie do końca września br. terminu do dostarczenia dodatkowej dokumentacji. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 23 września 2015 r. pełnomocnik Skarżącej – radca prawny A.G. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pełnomocnik Skarżącej wnioskował o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata lub doradcy podatkowego) do reprezentowania jej w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, wyjaśniając iż gdyby była ona reprezentowana przez adwokata lub doradcę podatkowego w obecnym wpadkowym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy miałaby większe szanse na korzystne rozstrzygnięcie kwestii podstawowej tj. ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu w sprawie głównej tj. wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. W ocenie pełnomocnika w zaskarżanym rozstrzygnięciu w ogóle nie odniesiono się do sytuacji majątkowej Spółki, nie przeprowadzono analizy przedstawionych dokumentów. W ocenie pełnomocnika przedstawione dokumenty odzwierciedlają aktualną sytuację majątkową Skarżącej (deklaracje VAT — 7 za poszczególne miesiące wskazują na wielkość obrotu spółki, jej obecne obciążenia podatkiem VAT). Ponadto jego zdaniem niezasadnie odmówiono przedłużenia terminu do przedłożenia dodatkowych dokumentów. Dodatkowo wyjaśnił, iż Spółka posiada pełnomocnika, lecz nie jest on specjalistą w sprawach podatkowych. Zaznaczył, iż doradcy podatkowi mają kierunkowe wykształcenie i są najlepszymi fachowcami w kwestiach podatkowych. Pełnomocnik odwołał się również do aktów prawnych gwarantujących każdemu zapewnienie prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 26 sierpnia 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658) do postępowań w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym- gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Tym samym dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Sąd zauważa jednak, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, a więc dokonać analizy zdolności płatniczych Skarżącej w zestawieniu z wymaganymi kosztami sądowymi, Sąd musi mieć dostęp do pełnej informacji o jej sytuacji majątkowej, ponieważ informacja zawarta w formularzu PPPr jest często niewystarczająca do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej strony. To wnioskodawca winien wykazać, że stan jego majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych, a zatem powinien wykazać, w sposób nie budzący wątpliwości, stan swojego majątku. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika oznacza w rzeczywistości swoistą formę kredytowania podmiotów zobowiązanych do uiszczenia tych kosztów. W stosunku do postępowań odnoszących się do podmiotów, powołanych do prowadzenia działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającą przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach "nadzwyczajnych". Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie stanowi kwotę 100 zł, jak i stan faktyczny przedmiotowej sprawy uznać należało, iż Skarżąca nie wykazała, że nie jest obecnie w stanie zgromadzić środków celem uiszczenia kosztów sądowych. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 2 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie dwukrotnie – wezwaniem z dnia 17 czerwca i 23 lipca 2015 r. ) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. Jednakże będąc wezwana do przedstawienia dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację majątkową, wszystkich wymaganych dokumentów nie przedstawiła. W szczególności Skarżąca nie przedłożyła zeznań podatkowych, wyciągów bankowych, bilansu i rachunku zysków i strat. Skarżącą wezwano także do dostarczenia zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych w 2015 r., informacji dotyczącej posiadanych należności i zobowiązań, wynagrodzenia pełnomocnika, udziałów w innych podmiotach. Wykonanie tych wezwań Skarżąca ograniczyła do nadesłania deklaracji VAT-7 i "wyników za V 2015 r.". Sąd dokonując analizy sytuacji majątkowej Skarżącej, oparł się zatem na nadesłanych dokumentach i informacjach zawartych we wniosku PPPr z 19 sierpnia 2015 r. W ocenie Sądu bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Skarżącej prawa pomocy, był przy tym jej końcowy wynik finansowy za ostatni rok obrotowy tj. odpowiednio straty na poziomie 285.803,66 zł. Jak bowiem wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd w pełni aprobuje powyższe poglądy i stwierdza, że oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy Skarżącej, należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Istotna dla rozstrzygnięcia pozostaje także wartość należącego do spółki majątku trwałego (aktywa trwałe według bilansu za ostatni rok – 1.906.462,67 zł). Należy przyjąć, że Skarżąca posiada również, zgodnie z przedstawionymi wynikami za maj 2015 r. przychody ze sprzedaży produktów (155.788,28 zł) oraz pozostałe przychody operacyjne (58.430, 73 zł). Skarżąca posiada również bardzo wysoki kapitał zakładowy ([...] zł). Ponadto w 2014 r. Skarżąca kontynuowała działalność gospodarczą, przedstawiając zeznania VAT-7 za grudzień 2014 r. i okres od stycznia do maja 2015 r. Wynika z nich, że w tym okresie dokonała ona dostaw towarów o wartości odpowiednio 32.757 zł, 31.459 zł, 37.150 zł, 81.478 zł, 29.634 zł i 26.795 zł. W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W postanowieniu z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt I FZ 67/15, NSA wskazał, iż brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I OZ 208/08). Sąd ten dodał także, iż zobowiązania skarżącej związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed należnościami względem Skarbu Państwa, wynikającymi z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd podkreśla, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Odnośnie wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego lub adwokata w postępowaniu wpadkowym wskazać należało, iż zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z wyżej wskazanymi osobami. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Jak podkreśla się w doktrynie przesłanka negatywna z art. 246 § 3 p.p.s.a. wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por. J. Harczuk "Zwroty szacunkowe jako przesłanka przyznania prawa pomocy", ZNSA 2007, Nr 5, s. 69 i n.). Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że Skarżąca w dniu 22 listopada 2014 r. (k. 6 akt sąd.) udzieliła pełnomocnictwa procesowego radcy prawnemu A.G.. Treść znajdującego się w aktach pełnomocnictwa nie pozwala przyjąć, że Skarżąca w niniejszej sprawie nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Zakres pełnomocnictwa z dnia 22 listopada 2014 r. obejmuje bowiem umocowanie radcy prawnego do reprezentowania Skarżącej przed sądami administracyjnymi, a także do reprezentowania jej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z akt sprawy wynika także, że ustanowiony w oparciu o powyższe pełnomocnictwo radca prawny podjął stosowne czynności procesowe i reprezentuje Skarżącą w tym postępowaniu. Po wezwaniu skarżącej za pośrednictwem ustanowionego w sprawie pełnomocnika do usunięcia braków formalnych skargi czy do przedłożenia dokumentów o stanie majątkowym w toczącym się postepowaniu wpadkowym, Skarżąca nie wskazała, aby pełnomocnictwo z dnia 22 listopada 2014 r. zostało wypowiedziane. Także pełnomocnik Skarżącej nie zawiadomił Sadu, aby pełnomocnictwo to zostało wypowiedziane. Zatem w świetle treści art. 42 § 1 p.p.s.a. brak było podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego na mocy pełnomocnictwa udzielonego mu w dniu 22 listopada 2014 r. To oznacza, że skarżąca pozostaje z radcą prawnym w stosunku prawnym w rozumieniu art. 246 § 3 p.p.s.a. Skoro skarżąca aktualnie jest reprezentowana w postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się w niniejszej sprawie, wobec treści art. 246 § 3 p.p.s.a. brak było podstaw do uwzględnienia wniosku. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do Sądu nie oznacza bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, w sytuacji gdy strona korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru (postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r. II GZ 156/10, LEX nr 742993). W ocenie Sądu, powyższe okoliczności nie pozwalają zatem stwierdzić, że Skarżąca wykazała – jak wymaga tego art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. - iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). Sąd z uwagi na powyższe, na podstawie, art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.