III SA/Wa 118/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Kocewiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 marca 2009 r. wniosku R. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi R. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi z uwagi na uchybienie terminu postanawia: - odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości. R. W. (dalej "skarżący") pismem z 3 marca 2009 r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie stać go na ustanowienie pełnomocnika w wyboru, ponieważ pomaga córce, jej mężowi (osoby bezrobotne, bez dochodów) oraz małoletnim wnukom. Dodał, że nie potrafi sporządzać pism procesowych i nie posiada odpowiedniego przygotowania, aby występować w sądzie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że pozostaje w nieformalnej separacji z żoną (ale wymienił ją w kręgu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym), prowadzi wspólne gospodarstwo z synem (brak dochodów) i jest właścicielem mieszkania. Jedynym jego dochodem jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 1200 zł brutto. Dodał, że po udzieleniu pomocy rodzinie pozostaje mu kwota 130 zł - na zakup żywności. Skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów i przedstawienia informacji dotyczącej stanu majątkowego oraz dochodów. Odpowiadając na pismo referendarza sądowego wyjaśnił, że posiada mieszkanie o powierzchni 60 m.kw., nie podpisał intercyzy, ponieważ pozostaje z żoną w nieformalnej separacji, zeznanie podatkowe za rok 2007 złożył wspólnie z żoną, a zeznania za 2008 rok, jeszcze nie wypełnił. Skarżący nie przedstawił również zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach (nie miał kontaktu z pracodawcą), nie posiada konta bankowego, a z uwagi na krótki termin nie może przedstawić zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej. Dodał, że ani w ciągu dwóch ostatnich lat, ani też wcześniej nie posiadał i nie zbywał żadnych nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad 10000 zł. Próbował ustanowić pełnomocnika, ale nie stać go na pokrycie kosztów jego zatrudnienia. Do wyjaśnień załączył kopię faktury VAT za usługi telekomunikacyjne, kopię rachunku z tytułu opłaty czynszowej oraz kopie decyzji Miejskiego Urzędu Pracy w O. orzekających o uznaniu za osoby bezrobotne córki skarżącego oraz jej męża. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozpoznanie skargi przez Sąd zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. Koszty postępowania wzrosną, jeśli skarżący, pomimo że przed sądem pierwszej instancji nie obowiązuje "przymus adwokacki", zdecyduje się zatrudnić profesjonalnego pełnomocnika. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Referendarz sądowy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów. Podkreślić należy, że powołany przepis jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. O ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA w Warszawie z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). W niniejszej sprawie w odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dokumentów źródłowych skarżący nadesłał kopię faktury VAT za usługi telekomunikacyjne, kopię rachunku z tytułu opłaty czynszowej oraz kopie decyzji Miejskiego Urzędu Pracy w O. orzekających o uznaniu za osoby bezrobotne córki skarżącego oraz jej męża. Odnosząc się do sugestii skarżącego, że Sąd z urzędu powinien uzyskać z ośrodka pomocy społecznej zaświadczenie o sytuacji rodzinnej powtórzyć należy, że obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, w tym wszelkich dokumentów źródłowych potwierdzających żądania wnioskodawcy spoczywa na skarżącym, a obowiązkiem referendarza sądowego jest wszechstronna ocena złożonych dowodów i podjęcie rozstrzygnięcia. Skarżący argumentował, że uzyskanie zaświadczenia nie było możliwe z uwagi na krótki okres wyznaczony w wezwaniu. Istotne jest jednak, że skarżący nie udokumentował nawet próby uzyskania zaświadczenia, co należy ocenić jako niedochowanie należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. Podobnie ocenić należy nie przedstawienie przez skarżącego innych dokumentów, o które został wezwany. Skarżący nie przedstawił zeznań podatkowych. Jego wyjaśnienie, że zeznanie podatkowe za 2007 rok złożył razem z żoną, z którą pozostaje obecnie w nieformalnej separacji nie może zostać uznane za usprawiedliwienie. Zeznanie to miało na celu ocenę sytuacji finansowej skarżącego w określonym przedziale czasu. Jeśli skarżący nie złożył zeznania podatkowego za 2008 rok, to mógł uzyskać z zakładu pracy informację o dochodach uzyskanych w roku 2008 oraz zaświadczenie o dochodach aktualnych. Nie zasługuje na uwzględnienie argument, iż skarżący przygotowywał odpowiedź do Sądu w sobotę, a tego dnia "nie miał kontaktu z pracodawcą". Podkreślić należy, że nawet jeśli skarżący uważa, że prawo pomocy mu przysługuje, powinien podjąć starania zmierzające do wykazania zasadności swoich żądań, bowiem jego subiektywne przekonanie, co do spełnienia przesłanki do zwolnienia od kosztów postępowania nie jest wystarczające. Odnosząc się do okoliczności pozostawania w nieformalnej separacji z żoną zauważyć należy, że małżonkowie mieszkają razem. Wielce prawdopodobne jest, że żona skarżącego również ponosi koszty bieżącego utrzymania oraz udziela pomocy rodzinie córki. Co do okoliczności "nieformalnej separacji" stwierdzić należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej powoływana jako k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają m.in. obowiązek do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Koszty takie należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podkreślić należy, że powyższe obowiązki spoczywają na małżonkach niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA WSA 2005, nr 1, poz. 6, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Wynika on również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego". Dla oceny zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy istotna jest zarówno okoliczność, że skarżący mieszka z żoną oraz, że udziela wsparcia finansowego członkom rodziny. Przede wszystkim jednak skarżący uniemożliwił weryfikację złożonych oświadczeń, bowiem nie złożył dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę do oceny jego sytuacji majątkowej. Przedstawione informacje, w tym dane wynikające z formularza PPF nie są wystarczające do przyznania prawa pomocy. Wynika z nich, że skarżący posiada stałe źródło dochodów (wynagrodzenie za pracę w kwocie brutto 1.200 zł) i ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Podkreślić należy, że zapłata wpisu w kwocie 100 zł umożliwi rozpoznanie złożonej skargi przez Sąd, a pozytywne rozstrzygnięcie sprawy dla skarżącego spowoduje orzeczenie na jego rzecz zwrotu poniesionego kosztu. Zwrócić również uwagę należy skarżącemu, że z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona jego obawa, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 154/08). Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.