III SA/Wa 118/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi R. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi z uwagi na uchybienie terminu p o s t a n a w i a - odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości. R. W. (dalej "skarżący") złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie stać go na ustanowienie pełnomocnika w wyboru, ponieważ pomaga rodzinie córki (osoby bezrobotne, bez dochodów). Dodał, że nie potrafi sporządzać pism procesowych i nie posiada odpowiedniego przygotowania, aby występować w sądzie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że pozostaje w nieformalnej separacji z żoną (ale wymienił ją w kręgu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym), prowadzi wspólne gospodarstwo z synem (brak dochodów) i jest właścicielem mieszkania. Jedynym jego dochodem jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 1200 zł brutto. Dodał, że po udzieleniu pomocy rodzinie pozostaje mu kwota 130 zł - na zakup żywności. Skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów i przedstawienia informacji dotyczącej stanu majątkowego oraz dochodów. Odpowiadając na pismo referendarza sądowego wyjaśnił, że posiada mieszkanie o powierzchni 60 m.kw., nie podpisał intercyzy, ponieważ pozostaje z żoną w nieformalnej separacji, zeznanie podatkowe za rok 2007 złożył wspólnie z żoną, a zeznania za 2008 rok, jeszcze nie wypełnił. Skarżący nie przedstawił również zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach (nie miał kontaktu z pracodawcą), nie posiada konta bankowego, a z uwagi na krótki termin nie może przedstawić zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej. Dodał, że ani w ciągu dwóch ostatnich lat, ani też wcześniej nie posiadał i nie zbywał żadnych nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad 10000 zł. Próbował ustanowić pełnomocnika, ale nie stać go na jego usługi. Do wyjaśnień załączył kopię faktury VAT za usługi telekomunikacyjne, kopię rachunku z tytułu opłaty czynszowej oraz kopie decyzji Miejskiego Urzędu Pracy w O. orzekających o uznaniu za osoby bezrobotne córki skarżącego oraz jej męża. Postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości. W sprzeciwie skarżący oświadczył, że nie był w stanie przedstawić dokumentów wskazanych w wezwaniu z uwagi na wyznaczony krótki, siedmiodniowy termin oraz rodzaj wykonywanej pracy ([...] i [...]). Powtórzył, że nie jest w stanie zapłacić wpisu sądowego nawet w jego minimalnej wysokości. Jego sytuacja finansowa pogorszyła się: jest zadłużony (2000 złotych) u rodziny i pracodawcy. Z wynagrodzenia za marzec udzielił pomocy finansowej rodzinie córki (600 zł), 500 zł przeznaczył na inne "własne opłaty", na własne potrzeby pozostała mu kwota 100 zł. Potwierdził, że żyje z żoną w nieformalnej separacji, na postępowanie rozwodowe nie zdecydował się ze względu na dzieci i podejmowanie prób ratowania małżeństwa. Odpowiadając na wezwanie Sądu do nadesłania dodatkowych dokumentów i przedstawienia informacji dotyczącej stanu majątkowego oraz dochodów - w terminie 14 dni, skarżący wyjaśnił, że zeznanie podatkowe za rok 2007 prawdopodobnie zaginęło, a zeznania za 2008 rok, jeszcze nie złożył. Skarżący przedstawił zaświadczenie o średnich dochodach uzyskanych w okresie 6 miesięcy, wyjaśnił, że nie korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej oraz pokrywa w 70 % koszty utrzymania rodziny córki (30 % kosztów pokrywa jego żona). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznanie skargi przez Sąd zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. Koszty postępowania wzrosną, jeśli skarżący, pomimo że przed sądem pierwszej instancji nie obowiązuje "przymus adwokacki", zdecyduje się zatrudnić profesjonalnego pełnomocnika. Analiza powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stanu faktycznego sprawy, doprowadziła Sąd do przekonania, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, nie jest uzasadnione. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu wykonywanej pracy. Zgodnie z przedstawionym zaświadczeniem w ostatnich sześciu miesiącach jego średnie wynagrodzenie netto wyniosło 1.304,50 zł. Skarżący argumentuje, że ponosi koszty utrzymania nie mieszkającej z nim rodziny córki. Wyjaśnił, że te koszty pokrywa w 70%, a jego żona w 30%. W marcu 2009 roku Skarżący przekazał córce 600 zł. Ponieważ Skarżący - powołując się na separację - nie wskazał dochodów żony, nie można ocenić skali udzielanej przez nią pomocy oraz ocenić, czy wobec podnoszonej okoliczności trudnej sytuacji finansowej skarżącego - proporcje te nie powinny być inne. Skarżący nie wyjaśnił również, w jaki sposób dzieli z żoną stałe koszty utrzymania związane ze wspólnym zamieszkaniem. Dokumentując koszty bieżącego utrzymania przedstawił kopię faktury VAT za usługi telekomunikacyjne wystawioną w styczniu 2009 r. na kwotę 119,30 zł oraz kopię rachunku z tytułu opłaty czynszowej za styczeń 2009 r. (263 zł). Argument, że pozostaje w nieformalnej separacji z żoną zadecydował o nieprzedstawieniu informacji o uzyskiwanych przez nią dochodach. Ponieważ skarżący mieszka z żoną, brak takiej informacji znacznie ogranicza możliwość oceny sytuacji finansowej. Przypomnieć należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny, a obowiązki te spoczywają na małżonkach niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej powoływana jako k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają m.in. obowiązek do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Koszty takie należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA WSA 2005, nr 1, poz. 6, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Wynika on również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego". Dlatego podkreślić należy, że obowiązek wzajemnego wspierania rodziny spoczywa zarówno na skarżącym jak i na jego żonie. Skarżący nie wywiązał się również z innych obowiązków informacyjnych nałożonych na niego mocą art. 255 P.p.s.a., ponieważ nie przedstawił zeznań podatkowych. Nie zasługuje na pozytywne zaakceptowanie przedstawiona argumentacja, iż zeznanie za rok 2007 prawdopodobnie zaginęło, albo jest przechowywane przez żonę skarżącego. Zeznanie to znajduje się niewątpliwie w urzędzie skarbowym do którego zostało złożone. W ocenie Sądu skarżącemu wyznaczono wystarczająco długi termin do przedstawienia dodatkowych dokumentów na podstawie art. 255 P.p.s.a. (7 dni oraz 14 dni). Wezwanie do przedstawienia zeznań podatkowych miało na celu dokonanie oceny sytuacji finansowej skarżącego w określonym przedziale czasu. Skarżący nie przedstawił zeznań podatkowych, ani też informacji zakładu pracy o dochodach uzyskanych w roku 2008. Odnosząc się do argumentu, że nie rozliczył się z urzędem skarbowym za 2008 rok stwierdzić należy, że 30 kwietnia każdego roku stanowi datę końcową składania zeznań podatkowych za poprzedni rok. Nie oznacza to, że podatnik nie może złożyć zeznania podatkowego we wcześniejszym terminie. Skarżący został wezwany do przedstawienia zeznania podatkowego za 2008 rok w dniu 3 marca 2009 r. Ponownie Sąd poprosił go o jego przedstawienie w dniu 15 kwietnia 2009 r. Odpowiadając na wezwanie Sądu pismem z dnia 24 kwietnia 2009 r. skarżący ponownie stwierdził, że rozliczenia jeszcze nie dokonał. W ocenie Sądu działanie takie świadczy o niezachowaniu należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw i konsekwencje zaniechania powinny obciążać skarżącego. W ocenie Sądu, skarżący pomimo wystosowania do niego dwóch wezwań do przedłożenia dodatkowych dokumentów i wyznaczenia terminów zgodnych z jego wnioskiem (14 dni), nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W ocenie Sądu nie można uznać, że skarżący wywiązał się z tego obowiązku tylko poprzez udzielenie wyjaśnień. Sąd zobowiązał go bowiem do przedstawienia dokumentów, które umożliwiły by ocenę jego sytuacji finansowej. Ich nieprzedstawienie skutkuje brakiem możliwości stwierdzenia wysokości dochodów uzyskiwanych w ostatnich dwóch latach. Nie zostało do końca wyjaśnione, ile skarżący zarabia, ponieważ przedstawił zaświadczenie o średnich zarobkach w okresie sześciu miesięcy. Skarżący nie przedstawił również struktury wydatków i podziału stałych kosztów utrzymania z żoną. Fakt, że pomaga córce oraz jej rodzinie, nie może zadecydować o przyznaniu prawa pomocy, ponieważ nie jest jedynym członkiem jej rodziny, który udziela jej pomocy. W ocenie Sądu pomoc rodzinie nie wyłącza obowiązków związanych z koniecznością realizacji świadczeń publiczno-prawnych, do których należy wpis. Nawet jeśli skarżący uważa, że prawo pomocy mu przysługuje, powinien podjąć starania zmierzające do wykazania zasadności swoich żądań, bowiem jego subiektywne przekonanie, co do spełnienia przesłanki do zwolnienia od kosztów postępowania nie jest wystarczające. Podkreślić należy, że art. 255 P.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. O ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA w Warszawie z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Zapłata wpisu w kwocie 100 zł umożliwi rozpoznanie złożonej skargi przez Sąd, a pozytywne rozstrzygnięcie sprawy dla skarżącego spowoduje orzeczenie na jego rzecz zwrotu poniesionego kosztu. Zwrócić również uwagę należy skarżącemu, że z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona jego obawa, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 154/08). Reasumując skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów źródłowych, których ocena umożliwiałaby ocenę sytuacji materialnej, a informacje wynikające z formularza PPF i nadesłanych do Sądu dokumentów nie są wystarczające do przyznania prawa pomocy. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.