III SA/Wa 1206/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w J. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2017r., sygn. akt III SA/Wa 1206/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do sierpnia 2015r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca L. A. Sp. z o.o. w likwidacji w odpowiedzi na wezwanie od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 43.399 zł wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądów. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych. Brak środków jest następstwem całkowitego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i dokonaniem wpisu we właściwym rejestrze o podjęciu uchwały w sprawie rozwiązania spółki i rozpoczęcia likwidacji. Ponadto 31 stycznia 2017r. względem środków pieniężnych Spółki naczelnik urzędu skarbowego dokonał zajęć egzekucyjnych. Jednocześnie Skarżąca wskazała, że od 2016r. nie posiada majątku trwałego oraz dokonała zamknięcia posiadanych rachunków bankowych. Posiada zobowiązania, których nie jest w stanie uregulować. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, środki trwałe 0 zł, strata za ostatni rok obrotowy wyniosła – 456.377,55 zł. W toku postępowania spółka nadesłała m.in.: deklaracje VAT-7, zeznania podatkowe za 2015 i 2016 r. bilans i rachunek zysków i strat za 2016 r. oraz protokół z Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z 19 lutego 2016r. wraz z postanowieniem o dokonaniu wpisu z 15 marca 2016r. przesłała także wniosek o rezygnację z umowy bankowej. Dodatkowo, spółka wyjaśniła, że nie miała możliwości w stosownym czasie zabezpieczenia środków pieniężnych na pokrycie ewentualnych kosztów postępowania sądowego. Spółka wskazała, że jeszcze w 2016r. dążyła do uregulowania części wymagalnych należności i innych zobowiązań finansowych te jednak znacznie przekraczały kwotę aktywów Spółki, która już w 2015r. wykazywała stratę. Postanowieniem z dnia 2017 r. Starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 23 listopada 2017 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniosła złożyła wszelkie, wymagane dokumenty wskazujące, iż nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Skarżąca podniosła, że wartość przychodów nie ma żadnego znaczenia przy wykazanym w bilansie zysków i strat za ostatni rok obrotowy (2016) straty w wysokości ponad 450 tyś. złotych. Jednocześnie wskazała, że wartość kapitału zakładowego jest jedynie iluzoryczna albowiem ten był pokryty w całości jedynie w momencie zakładania spółki kapitałowej, obecnie natomiast w związku ze złą sytuacją finansową spółki i jej ostateczną likwidacją wartość kapitału zasadowego nie znajduje odzwierciedlenia w majątku spółki. Za niezrozumiałe uznała powoływanie się przez referendarza na aktywa obrotowe o wartości bliskiej 1,4 mln złotych z uwagi na fakt, iż te zostały pochłonięte przez wykazane w bilansie zobowiązania o wartości bliskiej 1,7 mln złotych. Skarżąca podniosła, iż nie była w stanie przewidzieć przyszłych sporów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 49.399 zł. Dokonując analizy wniosku Skarżącej, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że referendarz sądowy zasadnie uznał, że Skarżąca nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zwraca uwagę, że w sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Polemika ta sprowadzała się de facto do twierdzenia, że sytuacja finansowa Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, referendarz sądowy w sposób rzetelny dokonał ustaleń potrzebnych do rozpoznania wniosku Skarżącej. Argumentacja Skarżącej koncentruje się wokół takich okoliczności jak podjęcie uchwały o likwidacji spółki oraz nieprowadzenie aktywnej działalności, zajęcie rachunków bankowych i dokonanie zajęć egzekucyjnych przez urząd skarbowy. Skarżąca posiada kapitał zakładowy w kwocie [...] zł. jak wynika z przedstawionego rachunku zysków i strat oraz bilansu, w 2016r. aktywa Spółki wynosiły 1.450.326,08 zł., a przychody ze sprzedaży Skarżąca uzyskała w kwocie 716.308 zł. Posiadała też środki finansowe w kasie lub na rachunkach bankowych w kwocie 1.876,79 zł. Ponadto Skarżąca, mimo że była do tego zobowiązana nie przedstawiła bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2015r.; twierdząc, że tych dokumentów nie posiada. Wskazać też należy, że jak wynika z zeznania podatkowego CIT-8 jeszcze w 2015r. przychody Spółki wynosiły 13.546.215,82 zł. Natomiast jak wynika z oświadczeń w 2017 r. spółka nie osiągnęła przychodów i nie posiada rachunków bankowych. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy w orzecznictwie przyjmuje się, że ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego tych rachunków nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09). Dla oceny zaistnienia tych przesłanek istotna jest bowiem także jej sytuacja we wcześniejszym okresie. W ocenie Sądu chybiony jest argument Skarżącej, że zaistniała trwała niemożność pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Porównując kwotę wpisu od skargi z wysokością przychodów uzyskiwanych przez spółkę w latach przednich przyjąć należy, że nie jest to kwota, która przekraczałaby możliwości finansowe Skarżącej. Osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: cbois). Sąd zauważa, iż Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). W doktrynie podnosi się, iż dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Należy podkreślić, że spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie SN z 23 stycznia 2015r., sygn. akt I ACz 1067/14). Warto w tym miejscu wskazać, iż w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13 NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych. Stanowisko to jest o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). W ocenie Sądu nie można dać pierwszeństwa zasadzie prawa do sądu Spółki, której wspólnicy korzystający z jej zysków nie udowodnili, iż nie są w stanie pokryć w formie dopłat jej zobowiązań wynikających z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana do wzbogacania osób prywatnych. Byłoby to naruszeniem zasady wynikającej z art. 84 Konstytucji RP powszechnego i równego ponoszenia tego rodzaju danin. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że referendarz sądowy zasadnie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.