III SA/Wa 1216/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz po rozpoznaniu w dniu 16 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: - przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł (pięćset złotych); - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. J.K. (zwana dalej "Stroną" lub "Skarżącą") pismem z dnia 13 kwietnia 2015 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. W treści skargi zawarła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W nadesłanym formularzu PPF wskazała, że z tytułu emerytury otrzymuje kwotę 967,99 zł miesięcznie. Dwa lub trzy razy w roku uzyskuje korzyści, nieprzekraczające wartości 2.000 zł rocznie, z tytułu krótkotrwałego najmu. Ponadto zaznaczyła, że ma [...] lat i mieszka sama. Zwróciła uwagę, że cierpi na schorzenia natury [...] , [...] , [...] , [...] oraz [...] . Ponadto według Skarżącej jej wydatki na żywność, leki i media wyczerpują wszelkie uzyskiwane przychody, w związku z czym uniemożliwiają jakiekolwiek oszczędności. Do swojego majątku zaliczyła współwłasność nieruchomości w W. . Wskazała również, że w postępowaniu przed sądem powszechnym została w całości zwolniona od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 23 lipca 2015 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na brak odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Skarżąca sprzeciwem z dnia 3 sierpnia 2015 r., wnosząc o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia w całości od kosztów sądowych, zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu obrazę przepisów art. 246 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") poprzez oddalenie jej wniosku w sytuacji, gdy nie jest ona w stanie ponieść wymaganych w sprawie kosztów bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Uzasadniając sprzeciw nie podzieliła tezy zgodnie z którą ma możliwość ponoszenia jakichkolwiek opłat związanych z wniesieniem skargi, w sytuacji, gdy nie posiada możliwości uzyskania dodatkowych przychodów oraz cierpi na szereg dolegliwości zdrowotnych. Końcowo zwróciła uwagę, że zaskarżona przez nią decyzja znajduje się w fazie egzekucji, co czyni tragiczną jej sytuację ekonomiczną. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 26 sierpnia 2015 r. do nadesłania dodatkowych informacji oraz dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej, pismem z dnia 4 września 2015 r. oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej, a wynagrodzenie reprezentującego ją pełnomocnika nie zostało uiszczone i zależy od wyniku postępowania. Do pisma załączyła: 1) upomnienie wydane przez Prezydenta W. Wydział Budżetowo-Księgowy dla dzielnicy W. w związku z nieuregulowaniem zobowiązania w podatku od nieruchomości za 01-03/2015 r., 2) notę odsetkową wystawioną przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w W. w związku z nieterminową zapłatą za fakturę, 3) zestawienie transakcji dokonanych na jej rachunku w banku [...] za okres od 19 maja 2015 r. do 28 sierpnia 2015 r., 4) decyzję ZUS z dnia [...] marca 2015 r. o waloryzacji emerytury do kwoty 997,75 zł, 5) zeznanie PIT-37 za 2014 r., 6) historię rachunku bankowego za okres od 13 stycznia 2015 r. do 9 marca 2015 r., 7) karty informacyjne z leczenia szpitalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 1.701 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącej oraz jej zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. W ocenie Sądu sytuacja finansowa Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi, gdyż wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącą wynika, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości 967,99 zł miesięcznie oraz sporadyczne korzyści z krótkotrwałego najmu. Skarżąca poza współwłasnością nieruchomości działki położonej w W. nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Mając na uwadze, że Skarżąca jest osobą schorowaną cierpiącą na schorzenia natury [...] , [...] , [...] , [...] oraz [...] , przez co narażona jest na znaczne wydatki na lekarstwa uznać należało, że jej obecna sytuacja finansowa uniemożliwia poniesienie kosztu sądowego w postaci wpisu sądowego w kwocie 1.701 zł. Przechodząc natomiast do oceny danych zawartych we wniosku oraz informacji nadesłanych do akt sprawy stwierdzić należy, że Skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja finansowa dawała podstawy do zwolnienia z ponoszenia kosztów sądowych w całości. Podkreślenia wymaga, że o ile Strona w nadesłanym formularzy PPF wykazała wysokość miesięcznego dochodu brutto z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego w wysokości około 967,99 zł to z nadesłanego zestawienia operacji na rachunku bankowym wynika, że w okresie od 13 stycznia 2015 r. do 9 marca 2015 r. na ww. rachunek dokonane zostały przelewy w wysokości ponad 4.700 zł. Z treści tytułów wpłat wywnioskować można, że przelewy z dnia 13 stycznia 2015 r. oraz 11 lutego 2015 r. dokonane przez T.W. (700 zł i 1.100 zł) oraz z dnia 3 marca 2015 r. dokonane przez P.B. (1.150 zł), a także z dnia 9 marca 2015 r. dokonane przez L. J. (1.150 zł) dotyczą opłat za wynajem mieszkań. Mając ponadto na uwadze, że Skarżąca nie podjęła próby wskazania wysokości miesięcznych wydatków składających się na jej bieżące utrzymanie (żywność, lekarstwa) stwierdzić należy, że środki finansowe jakimi dysponuje w postaci świadczenia emerytalnego oraz dochodu uzyskiwanego z tytułu najmu, mogą przewyższać jej comiesięczne wydatki. W ocenie Sądu pomimo zaprzestania prowadzenia przez Stronę działalności gospodarczej nie bez znaczenia pozostaje fakt jakim mieniem i środkami dysponowała ona wcześniej i jak nimi rozporządzała. Skarżąca wiedząc, że pozostaje w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem powinna, w świetle poglądów prezentowanych w judykaturze wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienia NSA z 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, i z 25 lutego 2011r. sygn. akt I FZ 27/11, cbois.nsa.gov.pl). Biorąc powyższe pod uwagę, po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz złożonej przez nią informacji dotyczącej jej sytuacji finansowej Sąd stwierdził, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie Skarżącej od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł. Zdaniem Sądu uiszczenie wpisu sądowego w tej wysokości spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy i wydanie wyroku, rozstrzygającego spór, co do istoty. Zrealizowane zostanie również prawo do sądu, określone w przepisie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Sądu przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu w całości nie jest zasadne, gdyż przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków m.in. na wpis sądowy, a nie trudnościami w ich zgromadzeniu. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.