III SA/Wa 1257/14
WyrokWSA w Warszawie2015-02-27
Skład orzekający: Alojzy Skrodzki, Grażyna Nasierowska, Ewa Radziszewska-Krupa
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie organu egzekucyjnego odrzucające zarzut nieistnienia obowiązku podatkowego i odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, utrzymane w mocy przez organ odwoławczy, jest zgodne z prawem, w szczególności w kontekście zarzutów dotyczących braku doręczenia upomnienia i istnienia wierzytelności wobec Skarbu Państwa?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że organy egzekucyjne prawidłowo oceniły zarzuty Skarżącego jako niezasadne. Obowiązek podatkowy wynikający z ostatecznej decyzji administracyjnej był wymagalny i nieprzedawniony, a przedstawione przez Skarżącego dowody, w tym wnioski o interpretację prawną i oświadczenie o zawarciu umowy ubezpieczenia, nie podważyły istnienia tego obowiązku. Ponadto, ponowne doręczenie upomnienia nie było wymagane w sytuacji ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego po jego umorzeniu.Stan faktyczny
Skarżący wniósł zarzuty do postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego za 2003 r., podnosząc brak znajomości decyzji wyliczającej podatek, niedoręczenie upomnienia oraz nieistnienie zobowiązania. Wniósł również o potrącenie zobowiązania z wierzytelności wobec Skarbu Państwa. Organ egzekucyjny odrzucił zarzuty jako nieuzasadnione i odmówił umorzenia postępowania. Organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Skarżący zaskarżył postanowienie organu odwoławczego do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych oraz zasad konstytucyjnych.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie sędzia WSA Grażyna Nasierowska, sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym oraz odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę
I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. (dalej zwany: "NUS") wszczął, na mocy art. 80 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012r. poz. 1015 ze zm.; dalej zwana: "u.p.e.a."), postępowanie egzekucyjne wobec M. P. (dalej zwany: "Skarżącym"), na podstawie tytułu wykonawczego z [...] października 2012r. nr [...], obejmującego należności z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów z innych źródeł za 2003r., doręczając zobowiązanemu odpis ww. tytułu i zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego w [...] S.A. w S. 29 kwietnia 2013r.
2. Skarżący pismem z 29 kwietnia 2013r. wniósł zarzuty do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego podnosząc, że nie jest mu znana decyzja, według której wyliczono podatek za 2003r., nie doręczono też upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., a ponadto ww. zobowiązanie nie istnieje. Skarżący stwierdził też, że gdyby jednak okazało się, że zobowiązanie jest prawnie uzasadnione, wnosi o jego potrącenie z przysługujących mu od Skarbu Państwa wierzytelności w wysokości 110 mln zł.
3. NUS postanowieniem z [...] maja 2013r., na podstawie art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a., odrzucił zarzut, jako nieuzasadniony i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego.
4. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej zwany: "DIS") postanowieniem z [...] września 2013r., po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącego, uchylił ww. postanowienie NUS i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że nie wyjaśniono dokładnie stanu faktycznego sprawy.
5. NUS postanowieniem z [...] listopada 2013r. po dokonaniu merytorycznej oceny przesłanek z art. 33 u.p.e.a, odrzucił zarzut wniesiony przez Skarżącego, jako nieuzasadniony i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego, w podstawie prawnej wskazując art. 17 § 1, art. 33, art. 34 § 1 i 4 oraz art. 59 § 3 u.p.e.a.
NUS wyjaśnił, że zaległość z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów z innych źródeł za 2003r. powstała w konsekwencji wydania decyzji z [...] września 2006r. ustalającej Skarżącemu zobowiązanie z tytułu ww. dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach - 61.178 zł, która stała się ostateczna. Na podstawie ww. decyzji wystawiono [...] listopada 2006r. tytuł wykonawczy nr [...] oraz zawiadomieniem z 5 października 2006r. zajęto świadczenie rentowe Skarżącego w ZUS Oddział w P. Inspektorat w C.. W wyniku ww. środka egzekucyjnego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej. Sąd Rejonowy w C. postanowieniem z [...] marca 2007r. sygn. akt [...] wyznaczył do łącznego prowadzenia egzekucji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C., który 1 września 2009r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w [...] S.A. w W.. Komornik Sądowy postanowieniem z [...] czerwca 2012r. sygn. akt [...], wobec bezskuteczności egzekucji umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułu wykonawczego.
NUS w związku z informacją o nowych składnikach majątkowych Skarżącego oraz nieuregulowaniem należności wynikającej z ostatecznej decyzji NUS – [...] października 2012r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...], obejmujący ww. należności. Było to możliwe, gdyż przerwano biegu terminu przedawnienia, w wyniku skutecznego zajęcia świadczenia w ZUS i rachunku bankowego w [...] S.A. w W.. Obowiązek podatkowy wynikający z ww. tytułu wykonawczego jest więc nieprzedawniony i nadal wymagalny.
NUS, odnosząc się do zarzutu niedoręczenia upomnienia stwierdził, iż zwrotne potwierdzenie odbioru upomnienia z 24 października 2006r., wystawionego celem dochodzenia ww. należności, potwierdził osobiście Skarżący 30 października 2006r. NUS powołując się na pismo Ministra Finansów z 19 lipca 2012r. uznał, że nie istnieje obowiązek powtórnego doręczenia upomnienia w sprawie, w której po umorzeniu postępowania egzekucyjnego wierzyciel występuje o wszczęcie ponownej egzekucji administracyjnej, celem doprowadzenia do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji administracyjnej o charakterze konstytutywnym.
NUS wskazał, że wykonując wytyczne DIS, wezwał Skarżącego do przedłożenia prawomocnych decyzji: Prezesa Krajowej Rady Komorniczej z [...] sierpnia 2009r., Głównego Inspektora Pracy z [...] października 2009r. oraz Prezesa Narodowego Banku Polskiego z [...] sierpnia 2009r. Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie, przy piśmie z 2 października 2013r., przesłał kserokopie dwóch wniosków o udzielenie interpretacji prawnej z 29 sierpnia 2009r. skierowane do Prezesa Krajowej Izby Komorniczej i Prezesa NBP oraz wniosku z 10 października 2009r. skierowanego do Głównego Inspektora Pracy, a także umowę trójstronną z 7 lutego 2008 r., zawartą pomiędzy Skarżącym a P. Sp. z o.o. i A. Sp. z o.o.
NUS ponownie 22 października 2013r. wezwał Skarżącego do przedłożenia prawomocnych decyzji, wskazując, że dokumenty przy piśmie z 2 października 2013r. nie są takimi decyzjami naczelnych organów państwowych, lecz stanowią wnioski o udzielenie interpretacji prawnej. NUS w tej samej dacie wystąpił też do Prezesa NBP, Głównego Inspektora Pracy i Prezesa Krajowej Rady Komorniczej z prośbą o udzielenie informacji, co do wydania ww. decyzji.
Skarżący, w odpowiedzi z 25 października 2013r., stwierdził, że dokumenty przekazane przy piśmie z 2 października 2013r. są decyzjami w rozumieniu art. 10a ust. 1 w związku z art. 10 ust. 5 ustawy z 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2013r. poz. 672 ze zm.; dalej zwana: "u.s.d.g.") i wskazał, że dokonał opłat, o których mowa w art. 10 ust. 6 u.s.d.g.
Departament Prawny Głównego Inspektoratu Pracy w odpowiedzi z 29 października 2013r. poinformował, że GIP nie wydawał Skarżącemu decyzji w przedmiocie udzielenia interpretacji prawnej, gdyż Państwowa Inspekcja Pracy nie jest uprawniona do wydawania wiążącej wykładni przepisów prawa, w szczególności nie dokonuje interpretacji, co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej i składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne w jego indywidualnej sprawie.
Gabinet Prezesa NBP, pismem z 30 października 2013r. poinformował, że Prezes NBP nie wydawał decyzji Skarżącemu w przedmiocie interpretacji prawnej i wskazał, że w odpowiedzi na wniosek Skarżącego z 29 sierpnia 2009r. o udzielenie interpretacji prawnej, wskazał pismem z 10 września 2009r., że brak jest podstaw prawnych do spełnienia ww. prośby. Skarżącemu zwrócono też 40 zł, wpłacone na mocy art. 10 ust. 6 u.s.d.g., za udzielenie interpretacji, przekazem pocztowym na adres nadawcy 22 września 2009r.
Prezes Krajowej Rady Komorniczej poinformował pismem z 21 listopada 2013r., że nie jest i nie był organem uprawnionym do wydawania decyzji dotyczących interpretacji przepisów prawa, o czym poinformowano Skarżącego w pismach z 15 września 2009r. i 12 listopada 2009r.
NUS, powołując się na art. 10 u.s.d.g., stwierdził, że wniosek o wydanie pisemnej interpretacji, co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej i składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne, przedsiębiorca powinien złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej, czego nie uczynił. Organy państwowe, do których Skarżący zwrócił się o udzielenie interpretacji, uznały się za niewłaściwe, w szczególności do udzielenia interpretacji, na podstawie art. 10 u.s.d.g., więc przepis ten nie mógł być zastosowany wobec Skarżącego.
NUS, w związku z tym podniósł, że wskazywane przez Skarżącego "wierzytelności" wobec Skarbu Państwa należy traktować, jako nieistniejące. Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach nie ma podstaw do przyjęcia, że oświadczenia woli podatnika są skuteczne w sferze prawa cywilnego i podatkowego. W sprawie nie wystąpiły więc okoliczności wymienione w art. 64 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r. poz. 749 ze zm., dale zwana: "O.p."). Występując z wnioskiem o dokonanie potrącenia zobowiązania podatkowego z wierzytelności wobec Skarbu Państwa Skarżący powinien udokumentować, iż wierzytelności te mają charakter bezsporny, wymagalny i wzajemny oraz że potrącane wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa pochodzą z określonych tytułów prawnych. Zgodnie z wyrokiem NSA z 8.01.1999r. sygn. akt III SA 3184/97 bezsporne są wierzytelności wynikające z orzeczeń sądowych, ugód zawartych pomiędzy stronami i ostatecznych decyzji administracyjnych. Okoliczności te powinny wynikać z dokumentów przedłożonych przez ubiegającego się o potrącenie zobowiązania podatkowego z wierzytelności wobec Skarbu Państwa. Skarżący nie dołączył żadnych dowodów dokumentujących fakt zaistnienia przesłanek art. 64 §1 O.p. - nie przedstawił również żadnego dokumentu potwierdzającego powstanie wierzytelności względem Skarbu Państwa.
6. Skarżący w zażaleniu z 26 listopada 2013r. na ww. postanowienie wniósł o jego uchylenie i zarzucił, że w sprawie nie wydano decyzji stwierdzających, że wierzytelności nie istnieją. Na dowód zawarcia umowy ubezpieczenia w sposób obowiązujący (art. 810 k.c.) wskazał oświadczenie M. S. z 25 października 2002r. o zawarcie umowy ubezpieczenia, przyjęte przez Sąd Okręgowy w P. Ośrodek Zamiejscowy w K. i wniósł o dopuszczenie ww. oświadczenia, jako środka dowodowego. W jego ocenie prawo do wierzytelności od Skarbu Państwa wynika z milczącego zawarcia ww. umowy, bo żaden organ państwowy, na mocy przepisów k.c. nie zaprzeczył ich istnienia. Na obrót wierzytelnościami otrzymanymi legalnie zezwalają trzy prawomocne i niezaskarżalne decyzje, stosownie do art. 10a ust. 1 w związku z art. 10 ust. 5 u.s.d.g. Potwierdza to też pismo Ministra Gospodarki z 8 września 2011r. oraz Wydziału Informacji Sądowej Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2012r. NUS pozbawił się możliwości sądowego ustalenia istnienia stosunku prawnego lub prawa do rzeczonych wierzytelności cofając pozew złożony w 2008r. do Sądu Okręgowego w P. (sygn. akt [...]).
Skarżący zawnioskował o przeprowadzenie rozprawy z jego udziałem i powołanie na świadka oraz przesłuchanie pracownika lub pracowników Ministerstwa Finansów, którzy na piśmie składali informacje w zakresie nieistnienia wierzytelności, wyjaśniając, że pismem z 25 sierpnia 2008r. wystąpił do Ministra Finansów i Prezesa ZUS o rozstrzygnięcie w drodze decyzji spornych wierzytelności, ale z uwagi na brak rozstrzygnięcia, wniósł 17 września 2013r. skargę do WSA w Warszawie na bezczynność Ministra Finansów.
Zdaniem Skarżący skoro ustalenia poczynione w sprawie są nieprawdziwe i fałszywe, doszło do naruszenie przepisów k.p.a., zasady rzetelnej i dobrej administracji, a w konsekwencji naruszenie zasady "zaufania do Państwa" (art. 2 Konstytucji RP). W prawie publicznym obowiązuje reguła, zgodnie z którą ciężar dowodu spoczywa na organie administracji publicznej. Potwierdzeniem istnienia wierzytelności jest postanowienie Sądu Rejonowego Wydział [...] Cywilny w P. z [...] lutego 2012r. sygn. akt [...].
7. Skarżący pismem z 28 listopada 2013r. uzupełnił ww. zażalenie przez żądanie: wszczęcia postępowania dowodowego w sprawie wszystkich pism centralnych organów wymienionych na stronie piątej i szóstej ww. postanowienia NUS, na podstawie których stwierdzono, że wierzytelność Skarżącego nie istnieje oraz przeprowadzenia rozprawy w tym zakresie z udziałem jego i pełnomocnika.
8. Skarżący pismem z 29 listopada 2013r. ponownie uzupełnił ww. zażalenie, wnosząc o włączenie kompletnej dokumentacji z postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy w P. Ośrodek Zamiejscowy w K. w zakresie oświadczenia M. S. z 29 października 2002r.
9. Skarżący pismem z 30 listopada 2013r. złożył uzupełnienie do "wszystkich pism i oświadczeń oraz zażaleń". Powołał się na zasadę prawdy obiektywnej, nakładającą na organy podatkowe obowiązek zbierania i w sposób wyczerpujący rozpatrywania całego materiału dowodowego i stwierdził, że ciężar dowodu obciąża organ administracyjny. Zarzucił też, że żaden akt administracyjny wydany przez organy podatkowe, jak do tej pory nie spełniał w swojej treści i formie uzasadnienia prawnego i faktycznego, czego dowodem są liczne wyroki WSA w Warszawie. Skarżący zarzucił, że NUS w piśmie z 20 listopada 2013r. "namawia" DIS do utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, wkraczając tym w niezawisłość organu odwoławczego, co narusza zasadę dwuinstancyjności.
10. Skarżący w piśmie z 21 lutego 2014r. poinformował, że Sąd Okręgowy w P. Ośrodek Zamiejscowy w K. nie nadal biegu sprawie dotyczącej ww. oświadczenia M. S..
11. DIS postanowieniem z [...] marca 2014r. utrzymał w mocy ww. postanowienie NUS z [...] listopada 2013r. W podstawie prawnej wskazał art. 18, art. 33 i art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a. w związku z art. 123 ust. 1 ustawy z dnia 11 października 2013r. o wzajemnej pomocy w dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 6 listopada 2013r. poz. 1289).
W uzasadnieniu DIS wskazał ustosunkowując się do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., że podzielił stanowisko wyrażone w ww. postanowieniu NUS, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2009r. sygn. akt II FSK 315/08. W orzeczeniu tym stwierdzono, że celem instytucji upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a., jest skłonienie zobowiązanego do dobrowolnego wykonania określonego obowiązku i tym samym niedoprowadzenie do wszczęcia egzekucji. Jeżeli w danym przedmiocie, uprawniającym do egzekucji administracyjnej, w stosunku do określonego, niezmienianego następnie podmiotu, na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a., przesłane i doręczone zostanie upomnienie, brak jest podstaw do występowania przez wierzyciela z kolejnymi upomnieniami, także w przypadkach ponownego wszczynania postępowania egzekucyjnego w tym samym obszarze. Na tej podstawie DIS stwierdził, że w sprawie zrealizowano obowiązek określony w art. 15 § 1 u.p.e.a. - doręczenia Skarżącemu 30 października 2006r. upomnienia z 24 października 2006r.
DIS, odnosząc się do zobowiązania objętego ww. tytułem wykonawczym z 17 października 2012r. wskazał, że podstawą egzekucji, stosownie do art. 2 § 1 pkt 1 w związku z art. 3 § 1 u.p.e.a. jest podlegająca wykonaniu w trybie przepisów u.p.e.a., ostateczna decyzja NUS z [...] września 2006r., ustalająca zobowiązanie z tytułu dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2003r. Skoro postępowanie egzekucyjne toczy się na podstawie funkcjonującej w obrocie prawnym decyzji, określone w niej zobowiązanie podatkowe należy uznać za istniejące.
Zdaniem DIS, w świetle akt sprawy, organ egzekucyjny podjął w sprawie wszelkie kroki mające na celu zbadanie zasadności zarzutu braku istnienia obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym, opierając się także na dowodach złożonych przez Skarżącego. DIS podzielił pogląd NUS, że wierzytelności wobec Skarbu Państwa wskazywane przez Skarżącego wielokrotnie należy traktować za nieistniejące. DIS podkreślił, że choć Skarżący twierdzi, że na uregulowaniu ww. zobowiązania wskazują prawomocne decyzje: Prezesa NBP, Głównego Inspektora Pracy oraz Prezesa Krajowej Rady Komorniczej, wydane w oparciu o art. 10a ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 5 u.s.d.g. są to jedynie wnioski o interpretację prawną, które nie stanowią decyzji potwierdzających istnienie rzekomych wierzytelności. Organy państwowe, do których Skarżący kierował ww. wnioski o udzielenie interpretacji prawnej, na podstawie art. 10 u.s.d.g., nie były właściwe do ich wydania.
Powołane przez Skarżącego pisma Ministerstwa Gospodarki z 8 września 2011r. i Zastępcy Przewodniczącego Wydziału Informacji Sądowej Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2012r., w żaden sposób nie potwierdzają istnienia rzekomych wierzytelności. W piśmie z 8 września 2011r. wskazano wyłącznie warunki uzyskania przez przedsiębiorcę interpretacji na podstawie art. 10 ust. 1-3 oraz art. 10a ust 1-4 u.s.d.g., zaś pismo z 14 lutego 2012r. zawiera ogólne stwierdzenie, że w przypadku niezadowolenia z decyzji Ministra Gospodarki, który orzekał, jako organ drugiej instancji, stronie przysługuje prawo złożenia skargi do sądu administracyjnego. Decyzje administracyjne niezaskarżone w przewidzianym terminie stają się prawomocne. W piśmie tym odwołano się też do zasady dwuinstancyjności sądownictwa administracyjnego.
DIS - odnosząc się do oświadczenia M. S. z 25 października 2002r. o zawarciu umowy ubezpieczenia, skierowanego do administracji zakładu karnego, stanowiącego w ocenie Skarżącego dowód na istnienie wierzytelności - zwrócił uwagę, że Skarżący nie powoływał się na to oświadczenie w zarzutach. Oświadczenie to nie daje też podstawy do uznania, że doszło do skutecznego zawarcia umowy ubezpieczenia (zobowiązania się ubezpieczyciela do spełnienia określonego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku i do uiszczenia przez M. S. składki ubezpieczeniowej). Oświadczenie to nie stanowi więc dowodu istnienia wierzytelności wskazywanych przez Skarżącego. Umowa ubezpieczenia (art. 805-art. 834 k.c.) zawierana jest przez zakład ubezpieczeń społecznych i ubezpieczającego, który zobowiązuje się zapłacić składkę, a zawarcie umowy ubezpieczenia nie powoduje powstania odpowiedzialności gwarancyjnej, gdy składka nie zostanie zapłacona, na mocy art. 814 § 1 k.c. DIS odwołał się też do art. 6 k.c. w zakresie umów cywilnoprawnych i wskazał, że powołane przez Skarżącego ww. oświadczenie nie daje podstaw do uznania, że doszło do skutecznego zawarcia umowy ubezpieczenia i istnienia wskazywanych przez Skarżącego wierzytelności.
DIS za błędny uznał również pogląd Skarżącego, że fakt umorzenia postępowania sądowego z wniosku NUS dowodzi istnienia ww. wierzytelności i wyjaśnił, że NUS wystąpił z powództwem do Sądu Okręgowego w P. [...] Wydział Cywilny (sygn. akt [...]) przeciwko Skarżącemu o ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa opartego na rzekomej wierzytelności wobec Skarbu Państwa. Pozew cofnięto, gdyż rozpatrzenie sprawy stało się możliwe na podstawie nowych dowodów w postaci pism organów administracji państwowej, a NUS na podstawie tych dokumentów uznał, że sporne wierzytelności nie istnieją.
DIS, w zakresie wniosku o przeprowadzenie rozprawy z udziałem Skarżącego, jego pełnomocnika i pracowników organów w zakresie pism wydanych w toku postępowania wyjaśniającego przed NUS, stwierdził, że w sprawie, na mocy art. 89 k.p.a. nie zachodzą przesłanki do przeprowadzenia rozprawy. Nie zaszła przesłanka do "przyśpieszenia lub uproszczenia postępowania", gdyż materiał dowodowy zgromadzono, a zadaniem organu nadzoru jest jego analiza. Przeprowadzenie rozprawy nie wynika też z innego przepisu prawa. Nie ma też potrzeby uzgadniania interesów stron, gdyż w sprawie występuje wyłącznie Skarżący, którego interes nie budzi wątpliwości. Nie istnieje też potrzeba wyjaśniania sprawy przy udziale biegłych i świadków albo w drodze oględzin. Organ egzekucyjny przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie, istniejącej zdaniem Skarżącego, wierzytelności, a jego wynik nie dał podstaw do uwzględniania zgłoszonego zarzutu. Załączone przez Skarżącego pisma mają natomiast objaśnień pomocniczych i nie ma podstaw do przeprowadzenia rozprawy w zakresie prawidłowości ich wydania.
Zdaniem DIS z art. 8 k.p.a. nie jest sprzeczne wydanie rozstrzygnięcia, z którego zobowiązany nie jest zadowolony, o ile opiera się ono na obowiązujących przepisach prawa. Zasada prawdy obiektywnej wyraża się m.in. w obowiązku zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, co nie oznacza, że organ ma obowiązek dopuścić wszystkie dowody zgłoszone przez stronę. Uwzględnione być muszą te wnioski, które są prawidłowo zgłoszone i w tezie wskazują na okoliczności istotne w sprawie.
DIS ustosunkowując się do zarzutu przewlekłości postępowań prowadzonych przez Ministra Finansów i Prezesa ZUS w sprawie pisma z 25 sierpnia 2008r. wskazał, że nie stanowi ono przesłanki do stwierdzenia nieistnienia obowiązku objętego egzekucją oraz wyjaśnił, że Skarżący podniósł, że WSA w Warszawie będzie rozpatrywał skargę na przewlekłość postępowania Ministra Finansów.
Zdaniem DIS również wskazane w zażaleniu postanowienie Sądu Rejonowego Wydział [...] Cywilny w P. z [...] lutego 2012r. sygn. akt [...] nie potwierdza spornych wierzytelności względem Skarbu Państwa, gdyż zastosowano w nim instytucję wyjawienia majątku z art. 913 k.c., zobowiązując Skarżącego do złożenia wykazu majątku wraz z przyrzeczeniem. Przedmiotem postępowania był zatem majątek znany wyłącznie Skarżącemu.
DIS, odnosząc się do argumentu niezrozumienia przez Skarżącego uzasadnienia postanowienia NUS na s. 6, zauważył, że powoływany przez Skarżącego fragment znajduje się na s. 7 w wersach 18-19 oraz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, jeżeli zobowiązany chce uchylić się od odpowiedzialności, zgłaszając zarzuty winien wykazać ich zasadność. Jeżeli nie przedstawi dowodów uzasadniających zgłoszony zarzut, organ może ocenić prawidłowość postępowania egzekucyjnego tylko na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie. Skoro zgłaszający zarzut zamierza odnieść określony skutek prawny, powinien wykazać istnienia wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności wobec Skarbu Państwa. Tym samym – wbrew stanowisku Skarżącego - brak decyzji Ministra Finansów w ww. kwestii, nie potwierdza istnienie rzekomych wierzytelności.
DIS odmówił włączenia, jako środka dowodowego, kompletnej dokumentacji z postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy w P. Ośrodek Zamiejscowy w K., wskazując, że to Skarżący powinien wskazać okoliczności, z którymi wiąże korzystne dla siebie skutki prawne oraz przedstawić dowody na poparcie tych okoliczności i to na etapie wnoszenia zarzutów, czego nie uczynił. Skarżący nie dołączył też dokumentów, o których uwzględnienie wnosił. Przedstawił jedynie oświadczenie M. S. z 29 października 2002r., do którego DIS ustosunkował się w niniejszym postanowieniu.
Zdaniem DIS treść pisma NUS z 20 listopada 2013r. nie narusza zasady dwuinstancyjności, bo ma charakter informacyjny i nie wywołuje skutków prawnych.
DIS zauważył też, że NUS w sentencji postanowienia bezzasadnie wskazał art. 59 § 3 u.p.e.a., zamiast art. 34 § 4 u.p.e.a. Nieuwzględnienie zarzutów Skarżącego skutkuje odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego wyłącznie na mocy art. 34 § 4 u.p.e.a., a nie art. 59 § 3 u.p.e.a. Nieprawidłowość ta nie daje jednak podstaw do uchylenia ww. postanowienia NUS z [...] listopada 2013r.
12. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie i wycofanie z obiegu prawnego postanowienia DIS z [...] marca 2014r., powołując się na art. 1, art. 6 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r., Nr 61, poz. 284 ze zm., dalej zwana: "Konwencją") w związku z art. 2, art. 45, art. 63 i art. 87 Konstytucji RP oraz przepisy prawa materialnego. Naruszono też zasady: zaufania do państwa, legalizmu; samowolnie zmieniono prawo stanowione na bezprawnie stosowane; naruszono art. 86 § 2 k.p.a. odmawiając przeprowadzenia rozprawy.
Skarżący wskazał, że zgodnie z prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z 14 maja 2010r. sygn. akt III SA/Wa 2125/09 sprawa dotycząca spornych wierzytelności ma charakter roszczenia cywilnoprawnego i nie podlega rozpoznaniu przez wydział karny, lecz wydział cywilny sądu powszechnego, zaś sprawy potrąceń mogą być rozpatrywane przez sąd administracyjny. Kluczowy jest art. 10a ust. 2 u.s.d.g. Skarżący przedstawił też historię powstania spornych wierzytelności, wskazując że M. S. przebywając w zakładzie karnym sporządził 25 października 2002r. oświadczenie, w którym wskazał, że oczekuje właściwych działań i ubezpiecza się od niewłaściwych działań na sumę 100.000.000.000 zł na podstawie art. 810 k.c. i żąda powiadomienia ubezpieczyciela. Oświadczenie to wpłynęło do Sądu Okręgowego w P. Ośrodek Zamiejscowy w K. 29 października 2002r., który stosownie do art. 35 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) zobowiązany był przekazać to oświadczenie w części dotyczącej ubezpieczenia, właściwemu ubezpieczycielowi, nie podjął jednak działań w celu wyjaśnienia lub nadania biegu ww. oświadczeniu. W dacie składania ww. oświadczenia obowiązywał art. 810 k.c., więc na mocy tego przepisu, doszło do milczącego zawarcia umowy ubezpieczenia, o czym informowano najwyższe organy władzy państwowej. Istnienie ww. wierzytelności i dozwolony obrót nimi potwierdziły trzy prawomocne, nie zmienione i niezaskarżalne decyzje organów państwa wydane na mocy art. 10a ust. 1 i art. 10 ust. 5 u.s.d.g. Skarżący na potwierdzenie ww. stanowiska wskazał pisma z 2 i 25 października 2013r. skierowane do NUS i pismo z 12 lutego 2012r., będące odpowiedzią na jego zapytanie wystosowane do prof. Brunona Hołysta, z którego wywodzi, iż nie może być obciążany jakimikolwiek sankcjami lub karami, a wszczęte postępowania powinny być umorzone. Kolejnym nowym dowodem jest pismo Ministerstwa Finansów z 12 grudnia 2012r., przesłane do Sądu Apelacyjnego w L. i do Prokuratora Generalnego przy piśmie Skarżącego z 18 grudnia 2013r., w którym stwierdzono, że Minister Finansów nie rozstrzyga o istnieniu lub nie istnieniu wierzytelności. Sąd Rejonowy w C. wskazał, że Minister Finansów i inne organy państwa uznały, że wskazane wierzytelności nie istnieją, gdy żaden organ nie ustalił i nie rozpoznał sprawy wydając decyzję. Udzielano więc fałszywych informacji na podstawie, których wydano wyrok opatrzony błędem i przekroczono kompetencje niejednego organu administracyjnego. Skarżący przedstawił też wyrok WSA w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 970/13 i pismo z 21 października 2008r. z Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, jako dowód w sprawie, odnośnie stwierdzenia prawa do wierzytelności i dokumenty: załącznik do protokołu Sądu Rejonowego w P. z 7 stycznia 2014r. sygn. akt [...] przekazany do Sądu Apelacyjnego w L., pismo Skarżącego z 9 stycznia 2014r. skierowane do Ministra Finansów, pismo Skarżącego z 11 stycznia 2014r. wystosowane do Sądu Okręgowego w W. z załącznikami i pismo skierowane do DIS z 15 stycznia 2014r. - jako kolejne dowody, które świadczą, iż nie popełniono naruszenie prawa, a Skarżący działał i działa zgodnie z prawem. Sąd Rejonowy w C. i Sąd Okręgowy w P. nie zbadał zawarcia umowy ubezpieczenia, na podstawie przekazanych dowodów, co miało istotne znaczenie w sprawie. Skarżący wniósł również o włączenie do akt sprawy dowodów przesłanych przy piśmie z 22 stycznia 2014r. do sprawy o sygn. akt IV SAB/Wa 213/13.
Organy obu instancji bezsprzecznie naruszyły przepisy k.p.a. i zasadę dobrej administracji przez nie wyjaśnienie dowodów, mających na celu wyjaśnienie sprawy i nie przeprowadzając rozprawy, która miałaby wyjaśnić wszelkie wątpliwości. W sposób nieuprawniony powołują się też na stanowisko Ministra Finansów, który nie uznał wierzytelności, gdy nie jest uprawniony do potwierdzenia ich istnienia. Postępowanie organów polegające na przypisaniu podatnikowi odpowiedzialności za wyjaśnienie całokształtu sprawy jest bezprawne, gdyż to na organach ciąży obowiązek dostarczania dowodów, które pozwolą ustalić faktyczne okoliczności sprawy, czego nie uczyniły. Dopuszczono się do ukrywania dokumentów, na co wykazał WSA w Warszawie w wyroku o sygn. akt III SA/Wa 2217/12.
Zdaniem Skarżącego wysłane przez niego wnioski o interpretacje stały się decyzjami z mocy prawa - art. 10a ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 5 u.s.d.g. i potwierdziły jego stanowisko. Obowiązują więc i funkcjonują w obiegu prawnym.
Skarżący, podsumowując, zarzucił organom naruszenie art. 2 Konstytucji RP - zasady zaufania do państwa przez: niezrozumiałą i stronniczą interpretację, celowe nie przeprowadzenie rozprawy, uniemożliwiając w ten sposób wyjaśnienie sprawy, co naruszyło zasadę legalizmu, cofnięcie pozwu przez NUS w oparciu o pisma wystawione przez niekompetentne organy, celowe mataczenie, nie uwzględnienie akt Sądu Rejonowego w P. o sygn. [...], zatajenie informacji z akt sprawy [...], brak odniesienia się do art. 810 k.c., powoływanie się na przepisy k.c., gdy M. S. nikt nie wezwał do opłacenia składki ubezpieczeniowej, brak odniesienia się do rzeczywistości i zdarzeń, brak wyjaśnienia sprawy i przerzucenie ciężaru dowodu na Skarżącego. Działania organów doprowadziły do fałszywej oceny sytuacji, więc Skarżący zyskał status osoby pokrzywdzonej.
13. DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko.
14. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie 27 lutego 2015r. pełnomocnik Skarżącego podniósł, że zaskarżone postanowienie narusza art. 7, art. 77, art. 107 k.p.a., gdyż nie wyjaśniono stanu faktycznego sprawy w zakresie czy Skarżącemu przysługuje wierzytelność Skarbu Państwa. Te kwestie należało wyjaśnić przez skierowanie art. 199a O.p., lecz zaniechano tej czynności. Pełnomocnik wniósł też o zasądzenie na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że kosztów nie opłacono ani w całości ani w części.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej zwana "P.p.s.a.") sprawowana jest na mocy kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, że by wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
3. Zdaniem Sądu żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła w rozpoznawanej sprawie.
4. Sąd na wstępie wskazuje, że oceniał legalność wydanych w sprawie postanowień organów administracyjnych obu instancji, na podstawie których wskazano, że zarzuty Skarżącego o: a) nieistnieniu obowiązku podatkowego objętego tytułem wykonawczym z 17 października 2012r. o nr [...] (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.); b) braku uprzedniego doręczenia Skarżącemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.); - są niezasadne (art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a.) i w związku z tym odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Skarżący w odniesieniu do pierwszego z ww. zarzutów wskazał, że obowiązek objęty ww. tytułem wykonawczym nie istniał, bowiem należności wynikające z tego tytułu zostały uregulowane gotówkowo lub bezgotówkowo w formie przelewu wierzytelności od Skarbu Państwa, co potwierdzają wydane i prawomocne decyzje Prezesa NBP, Głównego Inspektora Pracy, Prezesa Naczelnej Izby Komorniczej.
Zdaniem natomiast organu egzekucyjnego - NUS, jak również organu nadzoru nad egzekucją administracyjną – DIS obowiązek objęty tytułem wykonawczym wynikał z ostatecznej decyzji NUS z [...] września 2006r. był wymagalny i nieprzedawniony, więc mógł podlegać przymusowemu wyegzekwowaniu w drodze egzekucji administracyjnej. Powoływane zaś przez Skarżącego w zarzutach decyzje, mające rzekomo potwierdzać przelew wierzytelności, nie zostały wydane, o czym świadczy przeprowadzone w tym zakresie postępowanie wyjaśniające, z uwzględnieniem podstawowych zasad procedury administracyjnej, gdyż Prezes NBP, Główny Inspektor Pracy, Prezes Naczelnej Izby Komorniczej uznali, że nie są organami właściwymi do ich wydania. Nie doszło więc do podważenia istnienia obowiązku podatkowego wskazanego w ww. tytule wykonawczym. DIS, odnosząc się natomiast do przedłożonych przez Skarżącego dopiero w toku postępowania zażaleniowego dokumentów, a przede wszystkim kserokopii oświadczenia M. S. z 25 października 2002r. o zawarciu umowy ubezpieczenia, wskazał, że nie zostało ono załączone do zarzutów Skarżącego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz nie wskazuje, że doszło do powstania wierzytelności, a tym samym, że oświadczenie to mogło wskazywać, że obowiązek objęty ww. tytułem wykonawczym nieistnieje. Umowa ubezpieczenia (art. 805 - art. 834 k.c.) zawierana jest przez zakład ubezpieczeń społecznych i ubezpieczającego, który zobowiązuje się zapłacić składkę, a zawarcie umowy ubezpieczenia nie powoduje powstania odpowiedzialności gwarancyjnej, gdy składka nie zostanie zapłacona, na mocy art. 814 § 1 k.c. Powołane więc przez Skarżącego ww. oświadczenie nie daje podstaw do uznania, że doszło do skutecznego zawarcia umowy ubezpieczenia, i że wskazywane przez Skarżącego wierzytelności istniały oraz, że możliwe było ich potrącenie z należnościami wynikającymi z ww. decyzji podatkowej, stanowiącej podstawę do wystawienia ww. tytułu wykonawczego.
Skarżący, w odniesieniu do drugiego zarzutu, wskazał, że nie otrzymał upomnienia. W tym zakresie DIS wskazał, że upomnienie przy ponownym wystawieniu tytułu wykonawczego, w związku z ujawnieniem nowych składników majątkowych, nie było wymagane i w tym zakresie odwołał się do dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych.
4.1. Sąd, mając powyższe na względzie, jak również biorąc pod uwagę okoliczności wynikające z akt administracyjnych sprawy, jak również okoliczności znane Sądowi z urzędu (m.in. ze spraw o sygn. akt III SA/Wa 1512/14, III SA/Wa 1513/14 w sprawach ze skarg Skarżącego), wskazuje, że w sporze rację należało przyznać organom administracyjnym, a nie Skarżącemu.
Sąd wskazuje, że powoływana wyżej ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie określa sposobu negatywnego rozstrzygnięcia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Przepis art. 34 § 4 u.p.e.a. stanowi bowiem, że organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.
Brzmienie przepisu art. 34 § 4 u.p.e.a. pozwala więc na przyjęcie, że organ egzekucyjny w przypadku, gdy podejmuje negatywne dla Skarżącego rozstrzygnięcie, co do wniesionych przez niego zarzutów, wydaje albo postanowienie o odmowie uznania zarzutów za uzasadnione, ewentualnie postanowienie o odmowie uwzględnienia zarzutów.
Postanowienie w sprawie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej rozstrzyga więc kwestię zasadności poszczególnych zarzutów, a w rozpoznawanej sprawie chodzi o: a) zarzut nieistnienia obowiązku będącego podstawą prowadzenia egzekucji administracyjnej, b) niedoręczenie upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.
Sąd wskazuje, że stosownie do art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:
- wykonanie obowiązku,
- umorzenie w całości lub w części obowiązku,
- przedawnienie obowiązku,
- wygaśnięcie obowiązku lub
- nieistnienie obowiązku.
Na mocy natomiast art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.
Sąd w związku z tym zauważa, że jakkolwiek DIS utrzymując w mocy postanowienie NUS z [...] listopada 2013r. nie zauważył, że organ egzekucyjny posłużył się w sentencji ww. postanowienia niezbyt precyzyjnym sformułowaniem "odrzucić zarzut jako nieuzasadniony", tym niemniej Sąd uznaje, że wadliwość ta, w świetle treści uzasadnień, zarówno zaskarżonego postanowienia DIS, jak również poprzedzającego go ww. postanowienia NUS, nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy. W obu podlegających ocenie Sądu postanowieniach organów administracyjnych prawidłowo bowiem wykazano, z zachowaniem zasad procedury administracyjnej, które mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 18 u.p.e.a., że zobowiązanie podatkowe, które wskazano w treści tytułu wykonawczego istnieje, gdyż Skarżący nie wykazał, choć powinien to uczynić składając zarzuty, że zobowiązanie to przestało istnieć oraz, że nie było wymagane ponowne doręczania Skarżącemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.
Postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącego - jak wynika z akt administracyjnych - toczyło się na podstawie ww. tytułu wykonawczego, którego podstawę stanowiła funkcjonująca w obrocie prawnym decyzja NUS z [...] września 2006r., która stała się ostateczna wraz z ustalonym w niej zobowiązaniem podatkowym z tytułu dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2003r., które nie zostało podważone w stosownym trybie, ani nie uległo przedawnieniu, z uwagi na skutecznie zastosowane w toku pierwotnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego środki egzekucyjne (zajęcie świadczenia rentowego Skarżącego w ZUS oraz zajęcie rachunku bankowego w [...] S.A. w W.) - więc istniało.
4.2. Z akt sprawy wynika ponadto, że zwrotne potwierdzenie odbioru upomnienia z 24 października 2006r., wystawionego celem dochodzenia należności wynikających z ww. decyzji NUS, potwierdził osobiście Skarżący 30 października 2006r.
Prawidłowe było zatem stanowisko DIS – organu nadzoru, jak i organu egzekucyjnego, że po umorzeniu [...] czerwca 2012r. postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytuł wykonawczy z 7 listopada 2006r. nr [...] - na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. Wydział [...] Cywilny z [...] marca 2007r. sygn. akt [...] - przez Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w C., nie było już potrzeby ponownego doręczania upomnienia, gdy NUS ponownie wszczął egzekucję administracyjna (tytuł wykonawczy z 17 października 2012r. nr [...]) w związku z powzięciem informacji o nowych składnikach majątkowych. Skarżący nie uregulował ciążącej na nim zaległości wynikające z ww. decyzji NUS z [...] września 2006r.; nie doszło też do przedawnienia należności podatkowych wynikających z ww. decyzji, doręczonej Skarżącemu 6 października 2006r., a Skarżący, wbrew swojemu stanowisku wiedział o istnieniu ww. zobowiązania, choć je kwestionował.
Sąd wskazuje, że istotą upomnienia jest uprzedzenie zobowiązanego o zagrożeniu wszczęciem egzekucji administracyjnej. Czynność taka nie ma charakteru władczego, nie rozstrzyga ani o ustanowieniu, ani o istnieniu obowiązku. Z tego względu przyjmuje się, że jest to czynność niezaskarżalna do sądu administracyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z 19 grudnia 2007r. I SA/Wa 1848/07, LEX nr 494087). Wadliwości związane z brakiem doręczenia upomnienia zobowiązany może bowiem podnosić w zarzutach, o których mowa w art. 33 u.p.e.a.
Sąd wskazuje również, że pogląd o braku potrzeby doręczania upomnienia w wyżej opisanej sytuacji, oprócz tego, że został wyrażony przez Ministra Finansów w powoływanym przez NUS piśmie z 19 lipca 2012r. nr [...], wynika również z orzecznictwa sądów administracyjnych, na co w sposób prawidłowy uwagę zwrócił DIS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 września 2009r. sygn. akt II FSK 315/08 (LEX nr 512827) wskazał bowiem, że jeżeli wierzyciel upomniał zobowiązanego i dostarczył dowód na to organowi egzekucyjnemu, a wszczęte postępowanie zostało umorzone, w przypadku składania kolejnego wniosku o jego wszczęcie wierzyciel nie musi ponawiać upomnienia, o ile dotyczy on tego samego obowiązku i tego samego zobowiązanego. W takich okolicznościach należy bowiem przyjąć, że upomnienie miało już miejsce. Sąd wskazuje też, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do zmiany podmiotu zobowiązanego – w dalszym ciągu na Skarżącym ciąży obowiązek wynikający z ww. decyzji NUS z [...] września 2006r., doręczonej Skarżącemu 6 października 2006r. ustalającej zobowiązane z tytułu dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2003r.
Sąd, mając powyższe na względzie uznał, że na uwzględnienie nie zasługiwały zarzuty Skarżącego w ww. zakresie – naruszenia art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w związku z art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a.
4.3. Sąd w tym miejscu zauważa, że na mocy art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Po pierwsze organ egzekucyjny ustala więc czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, a więc czy istnieje obowiązek wskazany w treści tytułu wykonawczego.
W orzecznictwie Sądów administracyjnych wskazuje się na przykładzie podatków, że warunkiem stosowania przymusu administracyjnego jest ciągłe istnienie źródła kreującego ten obowiązek, jako możliwy do wyegzekwowania, a więc istnienie albo decyzji, z której on wynika, albo stosownej deklaracji podatkowej (zeznania). Natomiast wymagalność obowiązku (w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 ab initio u.p.e.a.) oznacza istnienie stanu, w którym zobowiązany powinien już wykonać ciążącą na nim skonkretyzowaną powinność, a mimo to uchyla się od niej, a właściwe organy mają wobec takiej postawy zobowiązanego żądania przymusowego spełnienia ciążącej na nim powinności (zob. wyrok WSA w Warszawie z 6 listopada 2007r. sygn. akt III SA/Wa 1469/07, LEX nr 361255).
Prawidłowe było więc wskazanie w treści uzasadnień, podlegających kontroli Sądu, postanowień obu instancji, że podstawą wystawienia ww. tytułu wykonawczego, stosownie do art. 2 § 1 pkt 1 i art. 3 u.p.e.a., była niezakwestionowana – ostateczna - ww. decyzja NUS z [...] września 2006r., ustalająca zobowiązanie podatkowe za 2003r. z tytułu dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, której Skarżący nie zaskarżył, choć została mu doręczona 6 października 2006r. Z akt sprawy nie wynikało ponadto, aby po wydaniu ww. decyzji doszło do skutecznego, na mocy obowiązujących przepisów prawa, potrącenia rzekomo istniejących, zdaniem Skarżącego, wierzytelności Skarbu Państwa z należnością wynikającą z ww. decyzji.
Skoro Skarżący w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego w postępowaniu egzekucyjnym w zakresie zarzutów przeciwegzekucyjnych nie powołał się i nie przedłożył dowodów potwierdzających, że zobowiązanie podatkowe wskazane w treści tytułu wykonawczego, wynikające z ww. decyzji NUS - nie istnieje, zasadne było przyjęcie przez organy administracyjne obu instancji, że zarzut nieistnienia obowiązku podatkowego, o którym mowa w art. art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. nie był zasadny.
Sąd zwraca również uwagę, że organy egzekucyjny - NUS, jak również organ nadzoru nad egzekucją administracyjną – DIS, stosownie do treści powołanego wyżej przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a., nie są uprawnione do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Kwestie te mogą i powinny być przedmiotem postępowania przed organami podatkowymi, które zdecydowały się na przekazanie danego obowiązku podatkowego do przymusowego wyegzekwowania. Specyfika postępowania egzekucyjnego wyklucza zatem możliwość prowadzenia postępowania wyjaśniającego, co do zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, wynikającego z deklaracji podatkowej, którą złożył sam Skarżący.
Należy również zwrócić uwagę na treść art. 18 u.p.e.a., który stanowi, że jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano wielokrotnie przy interpretacji ww. przepisu, że "odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a." w postępowaniu egzekucyjnym powoduje, że przepisy te mogą być stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełniać, a nie modyfikować przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. wyrok NSA z 25 marca 2003r. sygn. akt III SA 2585/02, niepubl.). Analogiczne stanowisko prezentowane jest również w doktrynie (por. R. Hauser, A. Skoczylas Glosa do wyroku NSA z 14 marca 2001r. sygn. akt I SA 439/00, OSP 2002/6/76; Piotr Przybysz Postępowanie egzekucyjne w administracji – Komentarz Warszawa 2003r., s.73).
W związku z tym Sąd uznaje, że "odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.a.", o którym mowa w art. 18 u.p.e.a. oznacza, że organ egzekucyjny, jak też organ nadzoru nad egzekucją administracyjną, odnosząc się do zarzutów istnienia obowiązku podatkowego objętego tytułem wykonawczym (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a.) nie mogą pominąć treści art. 29 u.p.e.a., a tym samym nie mogą prowadzić postępowania wyjaśniającego, co do zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, który wynika z ww. decyzji podatkowej wydanej przez NUS w 2006r., odnoszącej się do zobowiązania podatkowego, które nie uległo przedawnieniu, z uwagi na podejmowane przez organy egzekucyjne czynności w postaci zajęcia rachunku bankowego i zajęcia świadczenia rentowego w ZUS.
Sąd podnosi jednak, że jakkolwiek organy administracyjne w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w zakresie uznania za zasadne zarzutów przeciwegzekucyjnych, nie mają prawa do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, tym niemniej powinny ustosunkować się do zarzutów podnoszonych przez Skarżącego.
W ocenie Sądu miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie. Wskazuje na to treści uzasadnień wydanych w sprawie postanowień, podlegających kontroli Sądu administracyjnego, z punktu widzenia ich legalności.
Zarówno NUS, jak i DIS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w sposób należyty wskazały, jakie przesłanki uzasadniały odmowę uznania za zasadny podnoszonego przez Skarżącego zarzutu nieistnienia obowiązku podatkowego, który wskazano w tytule wykonawczym. Wyjaśniono również, jakie kroki podejmowane były, przy jednoczesnym uwzględnieniu reguł płynących z art. 29 i art. 18 u.p.e.a., do wyjaśnienia zasadności ww. zarzutu. Wskazano również na podstawie, jakich okoliczności faktycznych, oprócz tych powoływanych przez Skarżącego przyjęto, że nie istniały rzekome wierzytelności wobec Skarbu Państwa, do których odwoływał się Skarżący, uzasadniając, że obowiązek objęty ww. tytułem wykonawczym nie istnieje.
Z treści uzasadnień zarówno zaskarżonego postanowienia, jak również poprzedzającego go postanowienia NUS z [...] listopada 2013r., w sposób niewątpliwy wynika, że Skarżący, choć wniósł zarzut nieistnienia obowiązku egzekwowanego na podstawie ww. tytułu egzekucyjnego, nie przedstawił dowodów potwierdzających, że obowiązek ten nie istnieje, bo nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania (okoliczność faktyczna) lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa (przedawnienie) lub czynności prawnych (uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku).
Sąd wskazuje ponadto, że organy administracyjne obu instancji: organ egzekucyjny - NUS, jak również organ nadzoru nad egzekucją administracyjną – DIS, na podstawie istniejących w sprawie dowodów – ustosunkowując się do zarzutu Skarżącego o nieistnieniu obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym – wskazały też, że wskazywane przez Skarżącego wnioski o interpretację prawną art. 10 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 5 u.s.d.g., nie stanowią decyzji, które mogłyby w jakikolwiek sposób potwierdzić istnienie wierzytelności Skarżącego wobec Skarbu Państwa, a organy Państwa, do których wnioski te kierowano nie były właściwe do wydania ww. decyzji. Skarżący w ten sposób nie mógł więc zakwestionować objętego ww. tytułem wykonawczym obowiązku podatkowego, podlegającego egzekucji administracyjnej.
Również powołane przez Skarżącego pisma Ministerstwa Gospodarki z 8 września 2011r. i Zastępcy Przewodniczącego Wydziału Informacji Sądowej Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2012r., w żaden sposób nie potwierdzają istnienia rzekomych wierzytelności. W piśmie z 8 września 2011r. wskazano wyłącznie warunki uzyskania przez przedsiębiorcę interpretacji na podstawie art. 10 ust. 1-3 oraz art. 10a ust 1-4 u.s.d.g., zaś pismo z 14 lutego 2012r. zawiera ogólne stwierdzenie, że w przypadku niezadowolenia z decyzji Ministra Gospodarki, który orzekał, jako organ drugiej instancji, stronie przysługuje prawo złożenia skargi do sądu administracyjnego. Decyzje administracyjne niezaskarżone w przewidzianym terminie stają się prawomocne. W piśmie tym odwołano się też do zasady dwuinstancyjności sądownictwa administracyjnego.
DIS - odnosząc się natomiast w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia do kserokopii przedłożonego w postępowaniu zażaleniowym oświadczenia M. S. z 25 października 2002r. o zawarciu umowy ubezpieczenia, skierowanego do administracji zakładu karnego, stanowiącego w ocenie Skarżącego dowód na istnienie wierzytelności - zwrócił uwagę, że Skarżący nie powoływał się na to oświadczenie w zarzutach. DIS wskazał, też, że oświadczenie to nie daje podstawy do uznania, że doszło do skutecznego zawarcia umowy ubezpieczenia (zobowiązania się ubezpieczyciela do spełnienia określonego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku i do uiszczenia przez M. S. składki ubezpieczeniowej). Oświadczenie to nie stanowi więc dowodu istnienia wierzytelności wskazywanych przez Skarżącego. Umowa ubezpieczenia (art. 805 - art. 834 k.c.) zawierana jest przez zakład ubezpieczeń społecznych i ubezpieczającego, który zobowiązuje się zapłacić składkę, a zawarcie umowy ubezpieczenia nie powoduje powstania odpowiedzialności gwarancyjnej, gdy składka nie zostanie zapłacona, na mocy art. 814 § 1 k.c. DIS odwołał się też do art. 6 k.c. w zakresie umów cywilnoprawnych i wskazał, że powołane przez Skarżącego ww. oświadczenie nie daje podstaw do uznania, że doszło do skutecznego zawarcia umowy ubezpieczenia i istnienia wskazywanych przez Skarżącego wierzytelności. Warto też wskazać, że Sąd Okręgowy w P. Ośrodek Zamiejscowy w K. nie nadał biegu sprawie dotyczącej ww. oświadczenia M. S..
Na tej podstawie DIS – prawidłowo przyjął, że przedkładane przez Skarżącego dowody nie mogą stanowić przesłanki do uznania, że zobowiązanie objęte tytułem wykonawczym nie istnieje.
W związku z tym za prawidłowe należało uznać stanowisko DIS, że w trybie zarzutów przeciwegzekucyjnych nie doszło do podważanie możliwości egzekwowania obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego oraz że zarzut Skarżącego o nieistnieniu obowiązku podatkowego jest niezasadny (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 34 §1 i 4 u.p.e.a.).
DIS, mając również na względzie zasadę dwuinstancyjności postępowania, ustosunkował się również do wszelkich zarzutów i wniosków dowodowych Skarżącego, podniesionych na etapie postępowania zażaleniowego, wyjaśniając przesłanki, którymi kierował się podejmując rozstrzygnięcie. W związku z tym nie sposób przyjąć, że DIS naruszył przepisy procedury, w stopniu, który pozwalałby na wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.
4.4. W tym kontekście za oczywiście bezzasadne należy uznać podniesione na rozprawie zarzuty naruszenia przepisów art. 7, art. 77, art. 107 k.p.a. w związku z tym, że nie wyjaśniono stanu faktycznego sprawy w zakresie czy Skarżącemu przysługuje wierzytelność Skarbu Państwa. Wydane w sprawie postanowienia mają odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, a Skarżący nie przedłożył żadnych wiarygodnych dowodów, z których wynikałoby, że ustalony stan faktyczny jest niezgodny z rzeczywistym, choć wnosząc zarzuty oraz będąc wzywanym przez organy prowadzące postępowanie egzekucyjne, powinien to uczynić.
Stwierdzić też należy, że organ egzekucyjny - NUS i organ nadzoru nad egzekucją - DIS, badając czy zgłoszony zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, nie mogły wkroczyć w kompetencje organów podatkowych oraz podważać w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym zasadność i wymagalność obowiązku objętego tytułem wykonawczym, który wynika z ww. ostatecznej decyzji NUS z [...] września 2006r. W ten sposób doszłoby do zachwiania reguł, które obowiązują w postępowaniu egzekucyjnym, a przede wszystkim przepisu art. 29 § 1 i art. 18 u.p.e.a., co z punktu wskazywanych przez Skarżącego zasad legalizmu i zasady zaufania do Państwa jest niedopuszczalne.
W związku z tym za bezzasadne należało również uznać naruszenie art. 2 i art. 87 Konstytucji RP oraz art. 1 i art. 13 ww. Konwencji. DIS w podstawie prawnej zaskarżonego postanowienia odwołał się do przepisów, stanowiących podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia, prawidłowo wskazując ich treść oraz uzasadniając potrzebę zastosowania ich w rozpoznawanej sprawie. Nie sposób też przyjąć w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy, że organy podatkowe w jakikolwiek sposób dopuściły się naruszenia zasad dobrej administracji.
Skoro na podstawie przedstawionych przez Skarżącego w toku postępowania egzekucyjnego oraz ocenionych przez organy obu instancji: organ egzekucyjny – NUS oraz organ nadzoru nad egzekucyjną administracyjną - DIS - nie było możliwości przyjąć, że doszło w innym postępowaniu do skutecznego zakwestionowania przez Skarżącego obowiązku wskazanego w ww. tytule wykonawczym, prawidłowe było więc przyjęcie przez ww. organy administracyjne, stosownie do art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a., że podnoszony przez Skarżącego zarzut nieistnienia obowiązku podatkowego, jest niezasadny.
Również niezasadny jest zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji RP, który dotyczy gwarancji procesowych, tym bardziej, że Skarżący został pouczony o przysługującym mu środku zaskarżenia, z którego skorzystał, składając skargę i umożliwiając Sądowi administracyjnemu ocenę legalności zaskarżonego postanowienia DIS, jak również poprzedzającego go postanowienia NUS. Niezasadny jest z tych samych powodów również zarzut naruszenia przez DIS w zaskarżonym postanowieniu art. 6 ww. Konwencji.
Sąd za oczywiście bezzasadny uznaje również zarzut naruszenia art. 63 Konstytucji RP, gdyż Skarżący przed wydaniem zaskarżonego postanowienia mógł składać petycje, wnioski i skargi.
Sąd, odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 199a O.p. zauważa, że on również jest niezasadny, gdyż na mocy powołanego wyżej przepisu art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym w administracji możliwe jest wyłączne stosowanie przepisów k.p.a., co powoduje, że nie jest możliwe stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej.
Nie sposób też przyjąć, że DIS w jakikolwiek sposób naruszył przepis art. 89 k.p.a. (Skarżący błędnie wskazuje w skardze na art. 86 § 2 k.p.a.).
W treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazano bowiem w sposób przekonywujący, biorąc pod uwagę treść art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a., dlaczego w sprawie nie istniały podstawy do przeprowadzenia rozprawy z udziałem Skarżącego, co do pism wydanych przez NUS w toku postępowania wyjaśniającego.
Sąd zgadza się ze stanowiskiem DIS, że w sprawie nie zaszły przesłanki do przeprowadzenia rozprawy w postaci: a) "przyśpieszenia lub uproszczenia postępowania", z uwagi na materiał dowodowy znajdujący się w aktach, który podlegał ocenie organów podatkowych; b) przeprowadzenie rozprawy nie wynikało z innego przepisu prawa; c) nie istniała potrzeba uzgadniania interesów stron, gdyż w sprawie występował wyłącznie Skarżący, którego interes nie budzi wątpliwości; d) nie istniała potrzeba wyjaśniania sprawy przy udziale biegłych i świadków albo w drodze oględzin, z uwagi na znajdujące się w sprawie materiały dowodowe, które w żaden sposób nie podważały istnienia obowiązku podatkowego wynikającego z deklaracji podatkowej, stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Tym samym bezzasadne uznaje zarzuty Skarżącego w tym zakresie.
5. Sąd, mając powyższe okoliczności na względzie, na mocy art. 151 P.p.s.a., uznał, że zasadne było oddalenie skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło