III SA/Wa 1359/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 6 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za pierwszy kwartał 2012 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000 zł Skarżąca U. sp. z o.o. w W. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że charakter prowadzonej działalności nie wymagał od niej posiadania własnego zaplecza magazynowego, posiadania nieruchomości lub innych środków trwałych o znacznej wartości. Poza wyposażeniem biura i środkami transportu w ciągu kilkunastoletniej działalności nie zgromadziła żadnego wartościowego majątku trwałego. W związku z działaniami podejmowanymi przez organy skarbowe i prokuraturę wykonywanie przez nią działalności gospodarczej okazało się niemożliwe. Zablokowano jej rachunki bankowe i zajęto znajdujące się na nich środki. W konsekwencji 1 lutego 2013 r. Skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą. Nie ma też możliwości pozyskania środków finansowych w postaci kredytu czy pożyczki na rynku komercyjnym, gdyż jej wiarygodność kredytowa jest znikoma. Aktualnie posiada dwa rachunki bankowe, których saldo jest ujemne. Nadto nie posiada dostępu do jednego z tych rachunków z uwagi na wygaśnięcie haseł i kodów. Skarżąca w oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi 250.000 zł, a majątek i środki finansowe 0 zł. Wartość środków trwałych według bilansu za 2012 r. wynosi 0 zł. Za 2012 r. Skarżąca poniosła stratę w wysokości 285.417,39 zł. W związku z działaniami organów skarbowych i prokuratury część dokumentacji za 2012 r. zajęto. W rezultacie bilans za 2012 r. nie opiera się na wszystkich danych. Na koniec Skarżąca wskazała, że aktualnie nie finansuje wynagrodzenia ustanowionych w sprawie pełnomocników. Skarżąca załączyła m.in. rachunek zysków i strat oraz bilans, decyzję z [...] maja 2012 r. o zabezpieczeniu na jej majątku, postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, deklaracje VAT-7D, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych, zarządzenia zabezpieczenia, wyciągi bankowe. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłał bilans oraz rachunek zysków i strat za 2013 r. Ponadto w aktach sprawy o sygn. akt III SA/Wa 1635/13 znajduje się pismo skarżącej z 5 czerwca 2014 r., w którym wyjaśniła, że z uwagi na zablokowanie rachunków bankowych utraciła możliwość wykonywania działalności gospodarczej. Od czasu jej zawieszenia, tj. od 1 lutego 2013 r. nie uzyskuje przychodów, ani nie ponosi żadnych kosztów. Ostatnie deklaracje VAT, jakie złożyła dotyczyły 2012 r. oraz I kwartału 2013 r. Aktualnie Skarżąca nie składa tych deklaracji. Wyjaśniła też, że nie jest możliwe przedłożenie sprawozdania finansowego za 2013 r. gdyż termin jego zatwierdzenia upływa 30 czerwca br. Dodała, że z uwagi na zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej sprawozdanie to nie będzie wykazywało żadnych przychodów i kosztów. Skarżąca w dalszym ciągu nie posiada dostępu do rachunku w [...] S.A. Skarżąca załączyła wyciągi bankowe, zeznanie podatkowe za 2013 r., umowę świadczenia usług doradztwa podatkowego. Z uwagi na powyższe zważono co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oceniając wniosek Skarżącej z punktu widzenia powyższej przesłanki przypomnieć na wstępie należy, że uzyskała ona już pomoc od państwa w sprawie o sygn. III SA/Wa 1635/13 w postaci zwolnienia od wpisu od skargi ponad 5.000 zł. Pomoc ta nie może mieć jednak charakteru stałego i permanentnego, a jej udzielanie powinno następować przy zachowaniu dyrektyw wynikających z zasady proporcjonalności. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 9 października 2012 r. (I OZ 761/12) stosowanie tych proporcji przez sądy uwidacznia się m.in. w pomocniczym odwoływaniu się do orzeczeń sądowych w ten sposób, że mając na względzie ocenę sytuacji strony (przy pomocniczym uwzględnieniu nawet innych orzeczeń, w których przyznano jej prawo pomocy), uwzględnia się proporcje, zadając sobie pytanie czy strona w świetle uzyskanej już pomocy od państwa i jej aktualnej sytuacji finansowej, zasługuje na jeszcze większą pomoc. W ocenie referendarza sądowego w niniejszej sprawie brak jest takiego właśnie uzasadnienia dla udzielenia Skarżącej dalszej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych. Podobnie uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 50.000 zł) w sprawie o sygn. III SA/Wa 1635/13. Skarżąca – jak sama przyznała – zajmowała się pośrednictwem w handlu hurtowym, przede wszystkim produktami chemicznymi (alkohol skażony, komponenty paliwowe). Skala prowadzonej przez nią działalności była znaczna, co obrazują nadesłane materiały. I tak z rachunku zysków i strat (zawartych w sprawach o sygn. III SA/Wa 1359/14 oraz III SA/Wa 1635/13) wynika, że w latach poprzedzających zawieszenie działalności gospodarczej, tj. w latach 2010-2012 przychody Skarżącej sięgały wielomilionowych kwot. Przykładowo za 2010 r. przychód ten wyniósł 262.404.377,72 zł. Za lata 2011-2012 wyniósł natomiast odpowiednio 536.656.980,76 zł i 123.126.920,03 zł. Z powyższego wynika zatem, że przychód Skarżącej kształtował się na ponad przeciętnym poziomie. Już tylko ten fakt dyskwalifikuje ją jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy. Uzyskanie przychodu w takiej wysokości przeczy bowiem założeniu, że wniosek złożyła osoba znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej, a do takich właśnie osób skierowana jest instytucja prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia fakt zawieszenia z dniem 1 lutego 2013 r. działalności gospodarczej. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika bowiem, że pomimo posiadania zobowiązań krótkoterminowych na 42.179.566,15 zł, Skarżąca posiada również należności krótkoterminowe w wysokości 56.501.590,80 zł, z czego dochodzonych na drodze sądowej jest 1.080.000 zł. Skoro zatem Skarżąca ma możliwość wyegzekwowania należności od kontrahentów celem sfinansowania kosztów postępowania, to nie może oczekiwać, że ciężar ich poniesienia zostanie przerzucony na Skarb Państwa. Nie bez znaczenia dla powyższej oceny jest też to, iż – jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 11 marca 2014 r. (I FZ 51/14) - przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru wymagalnego na obecnym etapie postępowania kosztu sądowego w postaci wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł. Tym samym uznać należało, że wniosek Skarżącej o zwolnienie z obowiązku jego uiszczenia nie zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.