III SA/Wa 1366/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sobocha, po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B.P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2016 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r. postanawia - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy - Skarżąca – B.P. zwróciła się w piśmie z dnia 20 maja 2016 r. o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak środków finansowych i utratą zatrudnienia. Wniosek z dnia 15 czerwca 2016 r. uzasadniła zajęciem rachunków bankowych przez komornika oraz utratą pracy przez oboje małżonków. Wskazała również na konieczność spłaty kredytu hipotecznego i kredytu gotówkowego oraz zajęcie komornicze rachunków bankowych na ponad 4.000.000 zł. Podniosła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małoletnią córką i małżonkiem. Posiada udział 3% w domu o wartości około 860.000 zł, obciążonego hipoteką na kwotę 520.000 zł. Skarżąca poinformowała, że utrzymuje się obecnie wraz z rodziną, z kredytu gotówkowego, gdyż nie uzyskuje dochodu. Miesięczne obciążenia z tytułu kredytu hipotecznego, gotówkowego, opłat za media, świadczeń alimentacyjnych męża, określiła na kwotę 5600 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 30 maja 2016 r. o przekazanie dodatkowych informacji o sytuacji życiowej strony, między innymi o wskazanie źródeł utrzymania, wysokości dochodów, wydatków, odpisów wyciągów z rachunków bankowych, kalkulacji kosztów życia, podanie wysokości przychodów osiąganych w ramach działalności gospodarczej w czasie jej prowadzenia oraz zestawienia faktur VAT, przekazania informacji o wysokości wynagrodzenia pełnomocnika, Skarżąca przekazała swoje świadectwo pracy, dokument rozwiązania z nią umowy o pracę, świadectwo pracy męża strony i rozwiązanie z nim umowy o pracę oraz wyciągi z rachunków bankowych, rozliczenie PIT-37 za 2015 r. oraz rachunek za energię i ogrzewanie. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy uznał, iż brak przedstawienia stosownej dokumentacji, uniemożliwiał mu ocenę sytuacji finansowej Skarżącej i w konsekwencji skutkował odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 18 lipca 2016 r., Skarżąca złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: "p.p.s.a."), przez uznanie, że nie udowodniła braku posiadania środków finansowych na uiszczenie opłaty sądowej od skargi. Uzasadniając sprzeciw wskazała, iż nie ma możliwości uregulowania wymaganej opłaty sądowej. Argumentowała, że przedłożyła i wskazała na swoje dochody i wydatki. Oświadczyła także, iż nie posiada żadnego majątku. Podniosła okoliczność dokonania zajęć egzekucyjnych dokonanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. Zdaniem Skarżącej nieuwzględnienie jej wniosku skutkować będzie brakiem możliwości obrony przed skutkami zaskarżonej decyzji, spowoduje nieodwracalne skutki i ograniczy jej prawo do sądu. Końcowo wniosła o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienie NSA: z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy Skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06). W jednym z orzeczeń WSA w Warszawie stwierdził nawet, że skoro ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów należy rozstrzygać na jej niekorzyść (postanowienie z dnia 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05). Jedynym kosztem na obecnym etapie postępowania jest koszt wpisu od skargi w wysokości 11.836 zł. Oceniając wniosek Skarżącej z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości których Skarżąca nie wyjaśniła. Jak już wskazano na wstępie to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Wymaga podkreślenia, iż mimo wezwania referendarza nie przedłożono kalkulacji kosztów życia (zestawienie dochodów i wydatków), poprzestając na oświadczeniach, że utrzymuje się z uzyskanego kredytu gotówkowego z którego "rodzina żyje". Wątpliwości Sądu budzi, skąd Skarżąca, przy zadeklarowanym braku dochodów, czerpie środki na koszty codziennego utrzymania. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, iż Skarżąca ponosi wydatki m.in. na bilety lotnicze (kwota 1152, 60 zł), wydatki (Auchan, Rosman, JMP Biedronka, Marcpol, Empik) oraz zakupy na stacjach paliw – BP, Shell i Orlen. W ocenie Sądu okoliczności, na których Skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy zostały jedynie opisane, a nie wykazane. Wiąże się to z tym, że Skarżąca nie dostarczyła dokumentów i wyjaśnień uzupełniających wniosek, o które była wzywana i które przyczyniłyby się to przedstawienie jej faktycznej sytuacji finansowej. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi zainteresowany powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 .p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.