III SA/Wa 1414/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi T. F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji orzekającej o odpowiedzialności podatkowej spadkobierców za zaległości podatkowe spadkodawcy w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od kwietnia 2005 r. do lutego 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy T. F. (dalej jako "Skarżąca") w skardze na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...]w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji orzekającej o odpowiedzialności podatkowej spadkobierców za zaległości podatkowe spadkodawcy w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od kwietnia 2005 r. do lutego 2006 r., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Wobec powyższego, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2018 r. przesłano Skarżącej formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF celem jego wypełnienia i nadesłania do Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca nadesłała formularz wniosku PPF, w którym zaznaczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że stan majątku – obecne dochody – uniemożliwiają Skarżącej skorzystanie z profesjonalnego pełnomocnika, a koszty sądowe będą stanowiły istotne obciążenie. Skarżąca wskazała, że gospodarstwo domowe składa się z czterech osób – mąż, [...] letnia córka i [...] letni syn. Skarżąca podała, że mąż obecnie nie pracuje, posiada status bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Dzieci się uczą. Dochód Skarżącej to najniższa krajowa, a sprawa sądowa dodatkowo ich obciążą. Zmarły brat Skarżącej nie pozostawił żądnego majątku. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżąca podała, że posiada nieruchomość o powierzchni 96m2 i wartości ok. 560.000 zł. Posiadane przez nią mieszkanie jest obciążone kredytem hipotecznym ok. 860.000 CHF. Jednocześnie Skarżąca wskazała, że posiada polisę na życie ok. [...] zł oraz udziały w spółce z o.o. na kwotę [...] zł. Skarżąca oświadczyła ponadto, że dzieci nie pracują i nie posiadają odrębnego majątku, natomiast mąż ma status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Jako dochód gospodarstwa domowego Skarżąca wskazała wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki Skarżąca wymieniła kredyt hipoteczny, którego rata miesięczna wynosi ok. 2.000 zł, czynsz mieszkaniowy ok. 1.000 zł, pozostałe opłaty ok. 700 zł. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 30 lipca 2018 r. Skarżąca została zobowiązana na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do złożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, poprzez nadesłanie: - dokumentu, z którego wynika wysokość uzyskiwanego przez Skarżącą dochodu (zaświadczenie pracodawcy o wysokości dochodu i sposobu jego wypłacania); - zaświadczenia z Urzędu Pracy o pozostawaniu męża Skarżącej osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; - oświadczenia, w jakiej Spółce (wskazanie nazwy spółki) Skarżąca posiada udziały oraz czy Skarżąca z tytułu posiadania tych udziałów uzyskuje dochód, a jeśli tak, to w jakiej wysokości; - oświadczenia, czy Skarżąca oraz mąż Skarżącej pełnią jakieś funkcje w spółkach prawa handlowego, a jeśli tak, to czy z tytułu pełnienia tych funkcji uzyskują jakieś dochody oraz oświadczenia o wysokości dochodów uzyskiwanych z tego tytułu; - kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za rok 2017 Skarżącej oraz osób pozostających ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie; - wyciągów wszystkich posiadanych przez Skarżącą oraz osoby pozostające ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz – w odniesieniu do lokat - wysokości środków zgromadzonych na lokatach; - oświadczenia o wielkości posiadanego mieszkania; - oświadczenia, czy Skarżąca osiąga dochód z tytułu posiadanych nieruchomości, a jeśli tak, to w jakiej wysokości (np. najem); - kserokopii dokumentów poświadczających stałe koszty utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę itp.); - oświadczenia, czy Skarżąca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, należało nadesłać ostatnie decyzje przyznające taką pomoc; - oświadczenia, czy Skarżąca otrzymuje pomoc materialną bądź finansową od rodziny bądź osób trzecich, jeśli tak należało wskazać od kogo i na czym ona polega; - innych informacji, które Skarżąca uzna za istotne. Na wykonanie wezwania zakreślono termin 14 dni. Powyższe wezwanie zostało doręczone Skarżącej w dniu 10 sierpnia 2018 r., zatem termin do nadesłania żądanych informacji oraz dokumentów upływał wraz z dniem 24 sierpnia 2018 r. W dniu 23 sierpnia 2018 r. Skarżąca nadesłała oświadczenia, w których wskazała, że mąż Skarżącej pozostawał bezrobotnym do dnia [...] sierpnia 2018 r. W lipcu 2018 r. mąż Skarżącej został skierowany na szkolenie w ramach finansowej pomocy osobom długo pozostającym bez pracy, w następstwie czego zobowiązał się iż założy działalność gospodarczą, co uczynił w dniu [...] sierpnia 2018 r. Obecnie nie uzyskuje dochodów z działalności. W związku z tym, że mąż Skarżącej uczestniczył w szkoleniu, zostało mu przyznane jednorazowe świadczenie, które zostało wypłacone w dniu 10 sierpnia 2018 r. w wysokości 524,60 zł. Skarżąca oświadczyła ponadto, że nie uzyskuje dochodów z tytułu posiadanej nieruchomości oraz z innych źródeł niż wskazane w umowie. Skarżąca nie otrzymuje również świadczeń z pomocy społecznej ani pomocy finansowej i materialnej od osób trzecich. Wskazała ponadto, że jej mąż posiada 200 udziałów po 500 zł w F. Sp. z o.o. ale nie uzyskuje dochodów z tytułu posiadanych udziałów, a dywidendy nie były nigdy wypłacane. Mąż Skarżącej nie pełni funkcji w żadnych spółkach i w związku z tym nie uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenia. Natomiast Skarżąca posiada 10 udziałów po 500 zł w F. Sp. z o.o. Posiada ponadto udziały w Spółkach, które nie prowadzą aktywnej działalności – K. Sp. z o.o. – 2 udziały po 500 zł oraz I. Sp. z o.o. – 100 udziałów po [...] zł. Skarżąca podała, że nie uzyskuje dochodów z tytułu posiadanych udziałów w wymienionych spółkach. Skarżąca jest ponadto członkiem zarządu w F. Sp. z o.o., Prezesem Zarządu w K. Sp. z o.o. oraz Prezesem Zarządu w I. Sp. z o.o. Skarżąca nie uzyskuje dochodów z tytułu pełnionych funkcji w wymienionych Spółkach ani żadnych innych dochodów poza dochodem z tytułu umowy o pracę. Do oświadczenia Skarżąca dołączyła decyzje dotyczące stypendium oraz decyzję o uznaniu męża Skarżącej za osobę bezrobotną od dnia [...] kwietnia 2017 r., kserokopie PIT-37 Skarżącej i jej męża, zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia i wskazanie sposobu wypłaty wynagrodzenia, wyciągi z dwóch rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, informację o wysokości opłat za lokal mieszkalny, wezwanie Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej do zapłaty kwoty 3.669,92 z tytułu zadłużenia oraz fakturę za energię elektryczną. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej "p.p.s.a."), przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie, Skarżąca będąc świadoma odpowiedzialności karnej za złożenia fałszywego oświadczenia utrzymuje, że dochód gospodarstwa domowego, składającego się z czterech osób, wynosi 1506 zł i jest on uzyskiwany przez Skarżącą z tytułu wynagrodzenia za pracę (przy czym Skarżąca jest zatrudniona na stanowisku głównej księgowej w F. Sp. z o.o., w której posiada udziały o wartości 5.000 zł, natomiast mąż Skarżącej posiada udziały w tej Spółce o wartości [...] zł). Ponadto, mąż Skarżącej do dnia [...] sierpnia 2018 r. był osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a obecnie po szkoleniu z Urzędu Pracy założył działalność gospodarczą, z której nie uzyskuje dochodu. Dzieci Skarżącej ([...] -letni syn i [...]-letnia córka) uczą się i nie posiadają odrębnego majątku. Jako zobowiązania i stałe wydatki Skarżąca wymieniła kredyt hipoteczny – rata ok. 2.000 zł, czynsz mieszkaniowy ok. 1.000 zł oraz 700 zł pozostałe opłaty. Z powyższego wynika, że tylko rata kredytu i czynsz mieszkaniowy stanowią kwotę dwukrotnie wyższą od uzyskiwanego dochodu. Natomiast na pozostałe opłaty Skarżąca przeznacza kwotę 700 zł. Suma zobowiązań i stałych wydatków wskazywana przez Skarżącą wynosi 3700 zł i jest o 2200 zł wyższa, od uzyskiwanych przez Skarżącą dochodów. Wobec wątpliwości co do sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącej, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2018 r. wezwano Skarżącą do nadesłania określonych informacji i dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca oświadczyła m.in. że mąż Skarżącej posiada udziały w F. Sp. z o.o. o wartości [...] zł i nie uzyskuje z tego tytułu żadnego dochodu, natomiast Skarżąca posiada udziały w F. Sp. z o.o. o wartości [...] zł i jednocześnie pełni funkcję Członka Zarządu, w K. Sp. z o.o. o wartości [...] zł gdzie pełni funkcję Prezesa Zarządu oraz w I. Sp. z o.o. o wartości [...] zł gdzie również pełni funkcję Prezesa Zarządu. Przy czym Skarżąca zaznaczyła, że dwie ostatnie Spółki nie prowadzą aktywnej działalności gospodarczej. Skarżąca natomiast nie uzyskuje dochodów z tytułu pełnionych funkcji w wymienionych spółkach oraz z tytułu posiadanych udziałów. Jedynym dochodem jest wynagrodzenie za pracę w F. Sp. z o.o. Skarżąca oświadczyła ponadto, że nie uzyskuje świadczeń z pomocy społecznej, jak również nie otrzymuje pomocy materialnej ani finansowej od osób trzecich. Referendarz sądowy zauważa, że deklarowana przez Skarżącą kwota dochodu gospodarstwa domowego tj. [...] zł jest znacznie niższa od deklarowanych stałych wydatków i zobowiązań Skarżącej tj. kwoty 3.700 zł. Przy czym Skarżąca wymieniając zobowiązania i stałe wydatki nie ujęła wszystkich wydatków ponoszonych przez gospodarstwo domowe. Trudno bowiem uznać, aby kwota 700 zł wskazywana przez Skarżącą, obejmowała całość miesięcznych wydatków czteroosobowej rodziny (tj. opłaty za media, żywność, środki higieny, ubrania, wydatki związane z nauką dzieci), tym bardziej, że same składki na polisę ubezpieczeniową są opłacane przez Skarżącą w kwocie 800 zł miesięcznie (co wynika z wyciągów z rachunku bankowego Skarżącej). Powyższe przemawia za odmową przyznania Skarżącej prawa pomocy, bowiem oświadczenia Skarżącej budzą poważne wątpliwości, co do ich prawdziwości. Analiza sytuacji majątkowej Skarżącej wskazuje, że Skarżąca posiada dostęp do dodatkowych, nie wskazanych we wniosku środków finansowych, których nie ujawniła na potrzeby niniejszego postępowania. Referendarz sądowy zauważa ponadto, że Skarżąca, pomimo wezwania, nie nadesłała wyciągów z wszystkich rachunków bankowych. Analiza transakcji na rachunku bankowym Skarżącej wskazuje bowiem, że mąż Skarżącej posiada co najmniej jeszcze jeden rachunek bankowy o numerze [...] , którego wyciągów Skarżąca nie nadesłała. Brak jest zatem możliwości dokładnego przeanalizowania przepływów finansowych na wszystkich rachunkach bankowych Skarżącej i osób pozostających ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, a co za tym idzie oceny spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W odniesieniu do powyższego referendarz sądowy zauważa, że to w interesie Skarżącej jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem (referendarzem sądowym), który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (por. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12). Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Jednocześnie referendarz sądowy zauważa, że Skarżąca oraz jej mąż posiadają udziały w spółce prawa handlowego o łącznej wartości nominalnej [...] zł. Co prawda Skarżąca twierdzi, że dwie spółki nie prowadzą działalności, jednak żadna ze spółek nie została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego, nie toczy się również żadne postępowanie likwidacyjne czy upadłościowe w stosunku do tych spółek. Powyższe przeczy złej sytuacji finansowej w gospodarstwie domowym Skarżącej, tym bardziej, że Skarżąca nie podejmuje żadnych działań zmierzających do odzyskania choćby części zainwestowanych środków w udziały spółek. Referendarz sądowy zauważa ponadto, że przy analizie zdolności płatniczej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy uwzględnić należy nie tylko wpływy rzeczywiście uzyskiwane, lecz także okoliczności świadczące o istniejących w tym zakresie możliwościach. Nie umknęło zatem uwadze referendarza sądowego, że mąż Skarżącej był osobą długotrwale bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Dopiero [...] sierpnia 2018 r. rozpoczął działalność gospodarczą (z uwagi na wymóg stawiany przez Urząd Pracy), z której jednak nie uzyskuje obecnie dochodu. Przy czym mąż Skarżącej posiada udziały w spółce prawa handlowego o wartości [...] zł. Budzi zatem wątpliwości fakt, że skoro gospodarstwo domowe Skarżącej rzekomo znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, mąż Skarżącej nie podjął zatrudniania w celu polepszenia sytuacji finansowej rodziny. Zauważyć należy, że obecna koniunktura na rynku pracy i zwiększone zapotrzebowanie na pracowników (tym bardziej w W.) stanowi o pasywnej postawie męża Skarżącej w zakresie podjęcia pracy i zdobycia środków na utrzymanie rodziny. Bierność męża Skarżącej w zdobyciu pracy nie może stanowić podstawy do przerzucenia na obywateli kosztów prowadzonego przez Skarżącą postępowania. Referendarz sądowy zauważa ponadto, że także Skarżąca może podjąć zatrudnienie u innego pracodawcy, aby uzyskiwać wyższe wynagrodzenie za pracę. Dziwi bowiem fakt, że Skarżąca będąc pracownikiem wykwalifikowanym (główna księgowa) otrzymuje minimalne wynagrodzenie za pracę. Tym bardziej, że jest zatrudniona w spółce, w której pełni funkcję członka zarządu. W tych okolicznościach nie sposób przyznać Skarżącej prawa pomocy. Przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa stanowiłoby naruszenie art. 71 jak i art. 84 Konstytucji RP. Podkreślić bowiem należy, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13). Powyższe okoliczności stanowią podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Złożone przez Skarżącą oświadczenia budzą wątpliwości (deklarowany dochód ponad dwukrotnie niższy od ponoszonych wydatków), a Skarżąca nie nadesłała wyciągów z wszystkich rachunków bankowych uniemożliwiając analizę przepływów finansowych gospodarstwa domowego. Nadto, Skarżąca i jej mąż posiadają majątek w postaci udziałów w spółkach o wartości nominalnej [...] zł. Jednocześnie, zarówno Skarżąca jak i jej mąż, mając możliwości poprawienia swojej sytuacji finansowej, nie podejmują żadnych działań w tym kierunku. W świetle powyższego nie jest możliwe uznanie, że Skarżąca wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Tym samym referendarz sądowy nie widzi powodu, aby koszty prowadzonego przez Skarżącą postępowania przerzucać na podatników. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.